Nieuws

Het Rijksmuseum kocht prachtige Perzische miniatuur, experts veerden vooral op van de achterkant

Vroeg 17de-eeuwse miniatuur uit Iran, gekocht door het Rijksmuseum in Amsterdam.  Beeld Rijksmuseum
Vroeg 17de-eeuwse miniatuur uit Iran, gekocht door het Rijksmuseum in Amsterdam.Beeld Rijksmuseum

Het is een uitzonderlijk fraaie Perzische miniatuur die het Rijksmuseum in Amsterdam heeft gekocht, en toch was het vooral de achterkant waarvan de experts opveerden. Daarop staat een Nederlands handschrift uit de 17de eeuw. ‘Deze miniatuur is het oudste bekende voorbeeld van de interesse voor Perzische kunst in Nederland’, zegt Jan de Hond, conservator geschiedenis van het Rijksmuseum.

Op de verfijnde tekening van 17,5 bij 11,8 centimeter staat een jongeling met naast hem een derwisj, een bedelmonnik. In de brede rand eromheen is een schildering te zien van herten die vluchten voor een tijger. De miniatuur is gemaakt door een anonieme kunstenaar in Isfahan. Stempels in het Arabisch geven de datering: 1620-21 en 1630-31. ‘In 1623 ging de VOC voor het eerst naar het huidige Iran, om een handelsverdrag te sluiten over zijde’ aldus Jan de Hond. ‘Dit werk laat zien dat er al vroeg ook interesse was voor de Perzische cultuur.’

Er zijn slechts vier andere Iraanse miniaturen bekend met een oud Nederlands opschrift op de achterzijde. Twee daarvan zijn ook in de collectie van het Rijksmuseum, maar ze zijn vermoedelijk een kleine eeuw jonger – rond 1700 – en van veel mindere kwaliteit. Misschien zijn ze zelfs speciaal gemaakt als souvenir voor buitenlandse reizigers.

Achterzijde van de Perzische prent, met bovenaan de tekst ‘kalarat en sijne mat’. Beeld Rijksmuseum
Achterzijde van de Perzische prent, met bovenaan de tekst ‘kalarat en sijne mat’.Beeld Rijksmuseum

De nieuwe aanwinst stamt uit de bloeiperiode van de Safawadische kunst, ten tijde van Sjah Abbas de Grote - die overigens een Nederlander in dienst had als hofschilder, Jan Lucasz. van Hasselt. De betekenis van de Nederlandse tekst – ‘Kalawat met sijne mat’ – stelt het Rijksmuseum vooralsnog voor raadsels. ‘Kalawat is een woord dat we nog niet kennen’, zegt conservator De Hond. ‘In Indonesische teksten is het een aanspreektitel voor een prins of een andere hoogwaardigheidsbekleder.’ Mat was een standaardafkorting voor majesteit.

Het Rijksmuseum wil graag de Nederlandse kunst en geschiedenis bestuderen en tonen in een internationaal perspectief, maar het blijkt lastig om werken uit Iran te vinden die dat verhaal kunnen vertellen. ‘Er zijn eind 17de eeuw honderden miniaturen uit India naar Nederland gekomen, maar slechts heel weinig uit Perzië. Vaak hebben aangeboden werken uit het Midden-Oosten of Iran een dubieuze herkomst, of een omstreden koloniale connectie’, zegt De Hond. ‘Denk bijvoorbeeld aan een oorlogsbuit of een gedwongen gift.’

De herkomst van deze miniatuur – door het Rijks gekocht op een veiling dankzij particuliere fondsen – staat wel vast. Het is al sinds de 17de eeuw in Nederland en was rond 1900 van de verzamelaar Jan Bertram van Stolk. De verkoper wordt niet bekendgemaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden