Het rijk heeft geen oog voor Limburgs watersnoden

In de Limburgse strijd tegen het water krijgt de Maas hogere kades. Daarvoor is geld. Geen geld is er voor een blijvende oplossing: een bredere Maasbedding....

Van onze verslaggever Peter de Graaf

'Als die damp 's ochtends uit de Maas opkomt, die mist. Dat is zo ongelooflijk mooi', zegt Serv' Reijnders (49) in zijn woning aan de Grotedries in Borgharen. Hij woont op de mooiste plek van het dorp, vindt hij. Een weids en vrij uitzicht over de Maas heeft de Borgharenaar. 'Het ongemak van het hoogwater, een of twee keer per jaar, neem je voor lief.'

De Maas stroomt op veilige afstand van zijn huis, ruim vijftig meter verderop. Maar begin vorige maand klotste het water wild tegen de betonnen kademuur op minder dan tien meter van zijn woonkamer. Gelukkig bleef het peil steken op 20 centimeter onder de rand.

Als het water was gekomen, had Reijnders zijn eigen noodplan in werking gesteld: schotten tegen de buitendeuren, drie waterpompen installeren die het water door een putje in de woonkamer kunnen afvoeren, inbouwfornuis op het aanrecht, meubels naar boven. Vaste vloerbedekking heeft hij allang geleden afgezworen.

'We zijn het water gewend. Voor buitenstaanders ziet het er altijd vreselijk uit. Wij maken ons er niet zo druk om. Zo'n hoogwatergolf versterkt ook het saamhorigheidsgevoel in het dorp', zegt de geboren en getogen Borgharenaar.

Borgharen haalt, samen met buurdorp Itteren, steevast het landelijke nieuws als de Maas het weer eens op haar heupen krijgt. Burgemeester Gerd Leers van Maastricht kwam op bezoek en riep dat de Limburgse wateroverlast nog dit jaar moet worden aangepakt: 'Dit duldt geen uitstel meer. Het rijk moet iets doen. Kabinet en provincie moeten hun verantwoordelijkheid nemen.'

Reijnders heeft de afgelopen tien jaar al vaker bestuurders zien passeren, die telkens plechtig beloofden de overlast structureel aan te pakken. 'Dan hadden we weer de muppetshow', schampert hij. Maar daden, ho maar. Zes jaar geleden werd het noodmuurtje bij zijn huis aangelegd. Volgens Reijnders is de situatie er alleen maar gevaarlijker op geworden. Want door de aanleg van noodkades kan het water nergens meer heen. 'Als het vorige maand in de Ardennen had gesneeuwd, dan was het hier met bakken tegelijk over de muur gekomen.'

In Steyl, bij Venlo, brak een noodkade onder het watergeweld. Twintig huizen en een restaurant stonden in een mum van tijd blank. De bewoners schrokken zich een ongeluk. Ze waanden zich veilig achter de kade.

'Die kades bieden slechts schijnveiligheid', zegt Keesjan van den Herik, projectleider van Maascorridor, het plan dat de gemeenten Venlo, Maasbree, Horst aan de Maas en Arcen en Velden zelf hebben opgesteld voor de beteugeling van 'hun' stukje Maas. Verdieping en verbreding van de rivier staan daarin centraal. Via hoogwatergeulen, nevengeulen en verlaging van oevers moet de rivier meer ruimte krijgen.

Ruimte voor de rivier is ook het motto van het nieuwe, breed gedragen beleid, ook wel 'waterbeheer van de 21ste eeuw' genaamd. Maar eerst gaat Rijkswaterstaat nog wel de kades langs de Maas verhogen, met instemming van de provincie Limburg. Van den He rik heft zijn armen ten hemel: 'Ik snap daar helemaal niets van. We hadden net afgesproken dat verhoging van dijken en kades geen zin had. Dat de rivier de ruimte moest krijgen en dat kadeverhoging hoogstens een sluitstuk was. En wat gaat het rijk hier met de Zandmaas doen? Juist, eerst de kades verhogen. Pas later wordt gekeken naar rivierverruiming, maar daarvoor is vooralsnog geen geld beschikbaar. Limburg is een loer gedraaid.'

De Limburgse gemeenten hebben fel geprotesteerd tegen het Zandmaasplan van projectbureau De Maaswerken, waarin twee ministeries en de provincie Limburg zijn vertegenwoordigd. Maar de verhoging van de kades in Venlo, Roermond en Gennep staat nog steeds op het programma.

De gemeente Maasbree heeft zelfs bezwaar aangetekend bij de Raad van State, uit vrees voor wateropstuwing vlak voor de 'flessenhals' in Venlo. Want daardoor lopen de inwoners van Maasbree meer risico op natte voeten.

Van den Herik beticht rijk en provincie van opportunisme. Na de zware overstromingen van 1995 beloofde minister Jorritsma van Verkeer en Waterstaat, met de kaplaarzen aan, dat binnen tien jaar iedereen veilig zou zijn. Vervolgens werden noodkades aangelegd en dijken verhoogd. Maar echt structurele maatregelen, zoals rivierverruiming, verzandden in stroperige besluitvorming en eindeloos gesteggel over procedures. Daardoor dringt de tijd. Van den Herik: 'Alles is nu gericht op de verhoging van kades, omdat dat nog op tijd kan worden gerealiseerd. Belofte maakt schuld, zo wordt kennelijk geredeneerd. Maar het idee van ruimte voor de rivier is volledig op het tweede plan geraakt.'

Ook voor het plan Maascorridor zit de geldkraan potdicht. De projectleider verzucht dat het belastinggeld in de relatief makkelijke, maar verkeerde maatregelen wordt gestopt. Van den Herik voelt zich een roepende in de woestijn. 'Maar het probleem zet zichzelf vanzelf wel weer op de agenda. Wanneer het Maaswater namelijk met extra kracht en hoeveelheden over de verhoogde kademuren dendert.'

Gedeputeerde Mat Vestjens wuift die kritiek aanvankelijk makkelijk weg. Volgens hem is verhoging van kades sowieso nodig, ook als de bedding van de Maas wordt verruimd. Bovendien hecht de Limburgse provinciebestuurder aan de 'keiharde afspraak' met het rijk dat op 1 januari 2006 de veiligheid van 70 procent van de Limburgse bevolking moet zijn gegarandeerd.

Maar dan verzucht Vestjens dat hij volledig afhankelijk is van rijksgeld. En Den Haag heeft nu eenmaal niet zoveel over voor de noden van Limburg. Neem bijvoorbeeld de Haagse eis dat de Maasbeveiliging in Zuid-Limburg geheel moet worden betaald met grind uit de rivier. Want aan de Grensmaas wil het rijk geen cent bijdragen. Veel bewoners in de regio zijn daar razend over. 'De Zeeuwen kregen wel het Deltaplan betaald, maar de Limburgers worden aan hun lot overgelaten', mopperen ze langs de Maas.

Overdreven wellicht. Want in Zeeland verdronken 1836 mensen, terwijl de Limburgers slechts natte voeten krijgen. Maar Vestjens kan de reactie van het volk ook wel begrijpen: 'De Maas is een rijksrivier. Eigenlijk moet het rijk zijn verantwoordelijkheid nemen. Maar het rijk wenst gewoon niet te betalen. In plaats daarvan zegt het: graaf het maar op uit eigen bodem.'

Het gouvernement probeert te roeien met de riemen die het heeft. De provincie nam het heft in handen toen de bevolking te hoop liep tegen een groot ontgrindingsplan dat door het omstreden projectbureau de Maaswerken was opgesteld. Het nieuwe Grensmaasplan van de provincie voorziet in minder grote afgravingen. 'Wij communiceren intensief met de bevolking. Dat is onze rol, dichtbij de mensen, draagvlak creëren', aldus Vestjens.

Voor Borgharenaar Reijnders is het allemaal lood om oud ijzer. 'Of het nou aan het rijk ligt of aan de provincie, je ziet gewoon niets gebeuren. We zullen ons eigen plan moeten trekken.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden