Het recht op taa ta taa en kukelekuuuu

Taa ta taa. Zo zou iemand die het notenschrift niet beheerst de jingle kunnen weergeven die hoort bij de reclameslogan 'Echt HEMA'....

Ook ta ta ta ta tatatata, de tune van Nationale Nederlanden, klonk in de rechtszaal. En de ta ta's van Randstad, die zo bekend zijn dat het uitzendbureau zijn naam niet eens meer erbij hoeft te noemen. Dat de autotoeter bij Overtoom hoort, was ook makkelijk te raden, maar niet iedereen herkende nog de klank van drie klopjes op eikenhout waarmee de ter ziele gegane meubelfabriek uit Oisterwijk bekendheid verwierf.

Maar de echte vraag aan de rechters is of klanken kunnen worden gedeponeerd als merk van waren of diensten. Het gaat over Für Elise en over het gekraai van een haan. Het merkenbureau Shield Mark prijst zich in reclameboodschappen op de radio aan met de eerste negen noten van Beethovens pianowerkje. Met hanengekraai wil het bureau zijn software-programma's herkenbaar doen zijn.

Shield Mark heeft de beide tunes laten deponeren bij het Benelux-Merkenbureau. Für Elise voor het eerst in 1992. Het muziekstukje werd als merk geregistreerd in de vorm van een notenbalk. Later in enkele andere grafische vormen, zoals E, DIS, E, DIS, E, B, D, C, A. In 1994 werd het hanengekraai gedeponeerd als kukelekuuuuu.

Het Benelux-Merkenbureau accepteerde de inschrijvingen moeiteloos, hoewel klanken ontbreken in de wettelijke opsomming van tekens die als merk kunnen dienen. Maar met de eerdere deponering van kleuren - het blauw van Camping-Gaz en het groen van KPN - was een precedent geschapen. Kleuren komen in de limitatieve wettelijke opsomming ook niet voor. Bovendien is klank in veel landen al lang in gebruik als merk.

Shield Mark wilde, om klanten te kunnen adviseren die ook wel wat zien in klankmerken, zelf wel eens uitgemaakt zien of het ook daadwerkelijk rechten kan ontlenen aan de inschrijving van Für Elise en kukelekuuuuu.

Er werd een opzetje gemaakt. Concurrent Memex ging naäpen. Vanaf 1995 bedient die zich ook van de eerste negen noten van Für Elise als reclametune en van het hanengeluid. Quasi boos stapte Shield Mark naar de rechter wegens inbreuk op de merkrechten door Memex. En de advocaten, C. Jehoram voor Shield Mark en N. Mulder voor Memex, deden alsof ze echt ruzie hebben.

Volgens Jehoram laat de wet ruimte voor een klankmerk. Klanken kunnen wel degelijk dienen om producten van een onderneming te onderscheiden. En klanken kunnen ook grafisch worden weergegeven, zoals de wet voor registratie vereist. In notenschrift of als onomatopee, een woord dat klank nabootst, bijvoorbeeld tiktak, koekoek en kukelekuuuu.

Mulder dook in de wetsgeschiedenis van de Benelux-Merkenwet en constateerde dat de regeringen in 1953 uitdrukkelijk hebben verklaard dat het niet de bedoeling was ook klanken als 'tekens' aan te merken. In 1996 zag de Nederlandse regering nog geen reden klanken op te nemen in de definitie van het begrip merk. 'De rechter mag niet de taak op zich nemen die de regeringen niet op zich hebben willen nemen', waarschuwde hij het hof.

Mulder maakte er ook bezwaar tegen dat klanken die tot het publieke domein behoren, door Shield Mark kunnen worden gemonopoliseerd. Erkenning van klankmerken zou tot gevolg hebben dat Shield Mark anderen kan verbieden commercieel gebruik te maken van Beethovens wereldberoemde melodie en een bekend geluid als hanengekraai. Het hof maakt 6 mei bekend wie de winnaar is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden