Het recht op een eerlijke menopauze

'De grote leugen van deze eeuw is dat we zo jong zijn als we ons voelen', moppert Anja Meulenbelt. Grote spelbreker in het proces van ouder worden is de menopauze, die als een dief in de nacht komt en zweetgolven veroorzaakt....

JANNY GROEN

BABYBOOMERS drukken, alleen al vanwege de macht van het getal, een grote stempel op de ontwikkelingen in de tweede helft van deze eeuw. In de jaren zestig klommen ze massaal op de barricaden, ze morrelden aan de gezagsstructuren, wrikten stenen los van de verzwakte zuilen; in de jaren zeventig waren ze collectief links, stamden allen 'genetisch af van de sociale academie' (Jan Blokker), blowden, genoten van popmuziek, keken naar blote films en eigenden zich 'het recht op luiheid' (André van der Louw) toe; in de jaren tachtig schoven ze hun idealen achteloos aan de kant, ze beklommen de carrièreladder en getuigden met niet gering enthousiasme van hun materialisme.

Nu vertegenwoordigen ze het gezag: ze besturen land, provincie, stad, musea, theaters, voeren het hoogste woord in de media, laten de kerken links liggen, frequenteren de spreekkamers van psychiaters en psychotherapeuten en bereiden zich massaal voor op wat de vrouwenbeweging noemt 'De derde fase', een tijd van herbezinning.

Babyboomers worden oud en dat is voor de generatie die altijd alles naar haar hand heeft kunnen zetten, geen prettige gewaarwording. Dus wordt luidruchtig (want het zijn er zoveel) de strijd aangebonden met de natuur, anti-rimpelcrêmes schuiven in grote hoeveelheden over de toonbank, plastische chirurgen halen oogleden op, trekken wangen en nekken glad en zuigen vetkussentjes weg.

Vooral de vrouwelijke helft van de naoorlogse geboortegolf zal de komende decennia van zich doen spreken. Ze worden wreed wakker geschud uit hun jeugdige roes als ze plotseling ophouden te menstrueren en beseffen dat ze niet langer vruchtbaar zijn, zich niet meer kunnen reproduceren. Als ze, kortom, geconfronteerd worden met de Grote Verschrikkelijke M., de menopauze.

De eerste rijpe zwaluwen hebben de herfst al aangekondigd. Erica Jong, Gloria Steinem, Germaine Greer en Anja Meulenbelt schreven openhartig over hun rijpingsproces, over de roofbouw die ze op zichzelf pleegden, over ouderdomskwaaltjes, hun moeizamere relaties met mannen, veranderde sex en het zoeken naar een nieuw geestelijk evenwicht. 'De grote leugen van deze eeuw is dat we zo jong zijn als we ons voelen', meldt Meulenbelt verslagen. En ze weent in haar whisky 'om wat er, zonder dat ik dat wil, verloren gaat'.

Wat opvalt in de geschriften van Jong, Steinem, Greer en Meulenbelt is de ambivalentie die doorklinkt. Het einde van de menstruatie wordt als feestelijk en tegelijkertijd als een verlies ervaren; de overgangskwalen worden soms zwaar aangezet en soms juist gebagatelliseerd; boosheid is er over het feit dat seksuele aantrekkingskracht van rijpe vrouwen vermindert (en die van oude mannen niet, hoe onrechtvaardig!), maar de rust en de ruimte voor geestelijke activiteiten wordt toch ook als aangenaam ervaren.

Die ambivalentie kleeft ook aan het boek Dwars door de overgang van Louise van Deth en Johanna Radersma, dat vanaf morgen in de boekwinkels ligt. De gruwelijke symptomen van de Grote Verschrikkelijke M. komen ruimschoots aan bod: onregelmatige menstruatie en soms bovenmatig bloedverlies (sommige vrouwen verbruiken in twee dagen zeven pakken maandverband), opvliegers, nachtelijk zweten, hartkloppingen, botontkalking (osteoporose), vaginale droogheid, slapeloosheid, moeheid, hoofdpijn, gejaagdheid, spier- en gewrichtspijnen, neerslachtigheid.

Maar de bekende Nederlanders die hierover worden geïnterviewd, lijken nauwelijks met hun kwalen te worstelen. En als ze al last hadden van hun menopauze, blijken ze de overgangsfase gelouterd te zijn doorgekomen. 'Het zelfbeeld van vrouwen verandert sterk. Het zelfbeeld van de hoogbejaarde moeder was dat ze het rond haar 65ste wel gehad had. Tegenwoordig is het: jottum, de kinderen de deur uit, geen stress meer voor je carrière en de hele wereld ligt open', roept Erica Terpstra, staatssecretaris van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur (52), jolig uit.

De staatssecretaris is zelf nog niet in de overgang. 'Het schijnt dat dikke vrouwen er later in komen en er minder last van hebben dan magere.' Maar ze ziet er absoluut niet tegenop. Ze vond het zelfs 'een feest' om vijftig te worden: 'Nu hoorde ik er een beetje bij, bij die nieuwe groep van ouderen die bezig is de wereld te veroveren, die zich niet laat wegstoppen.'

Actrice Carry Tefsen (56) had wel last van opvliegers, ook tijdens het werk. 'Van het ene moment op het andere stond ik verschrikkelijk te zweten. Je schaamt je rot, je gaat toch een beetje af voor je gevoel. Er rust een taboe op lijflucht, dat is nu eenmaal zo.' Tefsen voelde zich ongemakkelijk, maar leerde er mee leven. Nu heeft ze de menopauze praktisch achter de rug en geniet ze van de rust die over haar is gekomen. 'Ik heb meer overzicht, heb die seksuele driften niet meer zo sterk. Vroeger ging er echt iets bij me bruisen als ik een leuke vent tegenkwam. Dan moest ik hem hebben. Nu denk ik wel drie keer na.'

Liesbeth Brandt Corstius (54), museumdirecteur, zegt eigenlijk nergens last van te hebben. Ze zweet wel eens een beetje: 'Maar zweet ik nou omdat ik te veel gedronken heb of omdat het te warm is of omdat het de overgang is, je weet het niet.' Loek Kessels (62), beter bekend als Mona, moet haar eerste opvlieger nog krijgen. Voor haar was de overgang 'eerder een geestelijke dan een lichamelijke'. Ze is gescheiden, onderhoudt een boeiende LAT-relatie met een Amerikaan in New York en vindt ouder worden heerlijk. 'Over rimpels maak ik me geen zorgen, als ze maar niet van binnen zitten, zeg ik altijd.' Annemarie Grewel (60), politica en publiciste, werd van de ene op de andere seconde wel eens 'zeiknat en waarschijnlijk vuurrood'. Maar dan wachtte ze tot het afzakte en vergaderde gewoon door. 'Mijn hulsje wordt natuurlijk wel ouder, maar daar zit ik niet zo mee.'

Maar hoe afgrijselijk is de Grote Verschrikkelijke M. nu echt? 'Daar is geen definitief antwoord op te geven. Het verbijsterende is juist dat er nog zoveel onduidelijkheid over bestaat en dat de menopauze als gespreksonderwerp nog steeds een beetje taboe is', reageert Johanna Radersma (49), een van de samenstellers van Dwars door de overgang. 'Zowel sociologisch, psychologisch als medisch zijn er nog veel onzekerheden. Veertig procent van de vrouwen heeft geen last van de overgang, maar de rest in meer of mindere mate wel. Over botontkalking, de relatie tussen de menopauze en hart- en vaatziekten, de relatie tussen het slikken van hormonen en borstkanker, is nog lang niet alles bekend. Ik zou een lans willen breken voor meer en gedegener onderzoek, voor meer duidelijkheid.'

Rademakers richtte samen met Louise Deth (39) anderhalf jaar geleden de Stichting Victoria op met het doel 'in woord en beeld' te publiceren over de problematiek van vrouwen. De menopauze werd hun eerste project, omdat ze zelf doelgroep zijn en een vriendin hun duidelijk maakte dat er nog veel mist hangt rond die fase in het leven. Deth: 'Veel vrouwen weten niet eens dat ze aan de overgang begonnen zijn. Seksuologe Gerda van Dijk, die we voor het boek interviewden, dacht dat ze overwerkt was en Mieke Bal (49), hoogleraar theoretische literatuurwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam, meende dat het aan haar voorbij zou gaan, omdat ze er geen tijd voor heeft.'

Rademakers: 'Het is noodzakelijk meer helderheid te scheppen. Ik wil wel weten of allerlei kwaaltjes die ik nu heb, straks, na de overgang, weer zullen overgaan. Ik bedoel: ik heb nu last van gewrichtspijn in mijn pols. Je denkt dan natuurlijk al snel aan reuma. Maar het kan ook de overgang zijn en dat wil ik dan wel zeker weten.'

Deth: 'Die bekende Nederlanders zijn zo opgewekt, omdat ze bijna allemaal hormonen slikten. Dan worden de kwalen onderdrukt. Maar wij willen dat vrouwen een eerlijke afweging kunnen maken, de risico's tegenover elkaar kunnen zetten: als ik hormonen slik, heb ik minder last van opvliegers en menstruatiestoornissen, maar bij langdurig gebruik wel een verhoogde kans op borstkanker. Die afweging wordt meestal niet gemaakt, want velen tasten in het duister.'

Een Hot Flash hot line, een Amerikaans fenomeen, functioneert (nog) niet in Nederland. Er zijn wel Vido (Vrouwen in de Overgang)-gespreksgroepen en er bestaat een informatielijn van het vrouwengezondheidscentrum Aletta (030 - 2312850). Desgevraagd meldt een medewerkster van de infolijn dat Nederlandse vrouwen 'gelukkig nogal terughoudend zijn met hormoontherapie'. In Amerika en Frankrijk is de overgang veel sterker gemedicaliseerd. Het gevaar dreigt dat de medicalisering ook hier in snel tempo oprukt. Voor de farmaceutische industrie vormen de babyboomers immers een lucratieve markt.

Anders dan hun moeders en oma's, die de natuurwetten gedwee accepteerden, pikken de tweede golf-feministen de breuk in hun leven niet. Zo roept Mieke Bal gefrustreerd uit dat de Schepper een seksist is en de natuur 'uitermatige vrouwvijandig, bijna seksistisch'. De menstruatie, de bevalling, de menopauze, alles wordt op het bordje van de vrouw gedeponeerd en dat is, meent Bal, onrechtvaardig. Ze zou de natuur eigenhandig willen veranderen. 'Die wordt toch al op alle mogelijke manieren geweld aangedaan. Waarom dan niet ten gunste van vrouwen.'

Ook publiciste Emma Brunt (50) explodeert bijna van woede over de dubbele seksuele standaard voor mannen en vrouwen. Ze kan het niet uitstaan dat de blikken in het café nu van haar afglijden. 'Mannen zijn bevoorrecht. Eigenlijk gun ik het ze ook niet. Mijn hele leven heb ik me op seksueel gebied minder kunnen veroorloven dan mannen, toen ik twintig was, toen ik dertig was en ook nu ik vijftig ben.'

Meulenbelt grijpt naar de drank, Jong is op jacht naar minnaars, Steinem onderneemt een zoektocht naar haar dieperliggende innerlijke zelf, Terpstra viert feest, Bal strijdt als een moderne Don Quichote tegen de natuur en Brunt rouwt om het verlies van haar sex appeal. De babyboomers worden oud en dat zullen we weten.

Louise van Deth en Johanna Radersma: Dwars door de overgang. Meulenhoff, f 34,90.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden