Het recht er sensueel uit te zien

Met het WK voetbal komt er een stroom mannen naar Brazilië, dat bekendstaat om zijn sexy vrouwen. Die zijn het machismo en zeker de vele verkrachtingen in hun land beu.

BRASILIA - Toen feministe en journaliste Nana Queiroz (28) las dat ruim de helft van de Brazilianen vindt dat vrouwen een verkrachting aan zichzelf te wijten hebben, knapte er iets. Eind maart ging ze naar het nationaal parlement in Brasilia, ontblootte haar bovenlichaam en maakte een foto van zichzelf. 'Ik verdien het niet om verkracht te worden', had ze met viltstift op haar armen geschreven. Het was het begin van een Facebookcampagne waarin tienduizenden Braziliaanse vrouwen haar voorbeeld volgden.

Geweld tegen vrouwen is een hardnekkig probleem in Brazilië. Machismo en seksisme laten zich moeilijk doorbreken in het land dat wereldwijd bekendstaat als een tropisch paradijs vol schaars geklede vrouwen. Maar in de aanloop naar het WK voetbal groeit het verzet van de vrouwen.

De ophef was bijvoorbeeld groot toen Adidas een serie T-shirts voor het WK-publiek op de markt bracht. Op één ervan stond een vrouw in bikini en de tekst 'looking to score'. Een ander toonde vrouwenbillen in de kleuren van de Braziliaanse vlag.

'Wij dulden geen sekstoerisme', twitterde de (vrouwelijke) president Dilma Rousseff in reactie op de ontwerpen van het sportmerk. Flávio Dino, voorzitter van staatstoerismebureau Embratur, vond dat Adidas indirect bijdroeg aan seksuele uitbuiting door het land met seksuele activiteiten in verband te brengen. Adidas haastte zich de shirts uit de handel te nemen.

Tijdens het WK zal de alcohol in Brazilië nog rijkelijker vloeien dan normaal. Tel daarbij op de honderdduizenden beschonken voetbalsupporters die vanuit het buitenland komen en het is niet verwonderlijk dat de regering zich zorgen maakt. In mei begint daarom een campagne om vrouwen attent te maken op de hulplijn voor slachtoffers van verkrachting en ander geweld.

Ook onderzoekt de regering waar de supporters zich zullen ophouden. 'De arrangementen waarmee voetbalfans zich door het land bewegen, voorzien ook in uitstapjes buiten de speelsteden', aldus Aparecida Gonçalves, staatssecretaris voor Bestrijding van Geweld tegen Vrouwen. 'We willen weten wanneer en op welke plekken grote groepen mannen verblijven.'

'Voetbalsupporters moeten één ding heel goed begrijpen', gaat de staatssecretaris verder. 'Braziliaanse vrouwen hebben alle recht er sensueel uit te zien, maar dat wil niet zeggen dat ze ook seks willen.'

Feministe Nana Queiroz is blij dat de regering actie onderneemt, maar is het niet eens met de manier waarop. 'Het beleid is te veel gericht op de slachtoffers', vindt ze. 'Zo lijkt het alsof vrouwen het probleem zijn. Ze moeten mannen leren hun handen thuis te houden.'

De reactie van de regering op de Adidas campagne vindt ze goed, maar ook hypocriet. Want ook Braziliaanse bedrijven presenteren vrouwen voortdurend als seksobjecten in hun reclamecampagnes. En in televisieprogram-ma's vormen vrouwen in minuscule bikini's en op hoge hakken het standaarddecor. 'Daar hoor je ze nooit over', aldus Quieroz.

Jaarlijks worden ruim een half miljoen Braziliaanse vrouwen verkracht, de meerderheid van hen is minderjarig. Uit een recent onderzoek blijkt dat de meeste Brazilianen vinden dat de slachtoffers dit aan zichzelf te wijten hebben: 'Als vrouwen zich wisten te gedragen, zouden er minder verkrachtingen zijn', aldus de stelling waarmee 58 procent van de respondenten instemde.

'Vrouwen moeten zich gedragen zodat mannen hen niet verkrachten', zegt Quieroz met een woedende blik in haar ogen. 'Dit soort zieke denkbeelden komt niet alleen door het machismo. Ook de katholieke en protestantse kerken vinden het de verantwoordelijkheid van vrouwen de mannelijke lusten in bedwang te houden.'

'Een schaars geklede vrouw verdient het om te worden aangevallen', vindt ruim een kwart van de ondervraagden. Hetzelfde percentage vindt dat 'een vrouw te allen tijde haar man moet bevredigen in bed, ook als ze zelf geen zin heeft'.

Voor staatssecretaris Gonçalves komen de onderzoeksresultaten niet als een verrassing. 'Brazilië is een land waar seksisme en machismo van oudsher de boventoon voeren', zegt ze. 'Dat verander je niet zomaar.'

Tot de nieuwe grondwet in 1988 waren mannen bij wet de baas in huis en de minderwaardige positie van vrouwen was alom geaccepteerd. Pas in 2003 kwam er vanuit de regering serieus aandacht voor vrouwenonderdrukking. Toenmalig president Lula richtte het ministerie voor de Vrouw op, er kwamen blijf-van-mijn-lijfhuizen en in 2006 werd een vooruitstrevende wet tegen vrouwengeweld aangenomen.

Maar nog steeds wordt iedere anderhalf uur een vrouw vermoord in Brazilië, meestal in haar eigen huis, vaak door haar partner of ex-partner. 'We maken prachtig beleid, maar dat moet op alle niveaus worden uitgevoerd', zegt Gonçalves. 'Lokale autoriteiten vinden vrouwen meestal geen prioriteit, onze instituties en structuren zijn doordrenkt van machismo, het zit diepgeworteld in onze cultuur.'

Het probleem begint al bij de aangifte. 'Als een vrouw op het bureau vertelt dat ze is verkracht, vraagt de politieagent haar wat ze in vredesnaam om twee uur 's nachts op straat deed', zegt Gonçalves. 'En met zo'n kort rokje nog wel.' Als de vrouw al de kracht heeft het tot een rechtszaak te brengen, is het vervolgens de vraag of een rechter haar serieus neemt.'

Op Quieroz' Facebookpagina Eu Não Mereço ser Estrupada (ik verdien het niet verkracht te worden) vertelt ene Luciana hoe ze in het huis van een 'vriend' door hem en twee vrienden werd verkracht. 'Waar kom je anders voor naar mijn huis?', was de verklaring van de jongen.

Anderen vertellen over hoe hun opa's , broers, ooms en vaders zich aan hen vergrepen. 'Mijn moeder zette me het huis uit toen ze erachter kwam', aldus Mariana, die tot haar 13de door haar stiefvader werd verkracht. 'Ze gaf mij de schuld omdat ik halfnaakt door het huis liep.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden