Het rauwe landleven naast de symmetrische tuinen

‘Goed, hij was autoritair, maar wel autoritair met een brede visie.’..

Vic Motte hoeft maar te wijzen naar de tekeningen in museum Hof van Melijn om het karakter van Leopold II te omschrijven, de vorst die alomtegenwoordig is in Tervuren. ‘Hij had veel grootsere plannen dan hetgeen hier uiteindelijk is uitgevoerd.’

De tekeningen uit het begin van de vorige eeuw laten zien dat Leopold II ook een nooit gebouwd koloniaal opleidingsinstituut voor Tervuren in gedachten had. Toen hij in 1909 overleed, kwam er een abrupt einde aan zijn bouwdrift, die inmiddels een stempel had gedrukt op Brussel, Antwerpen en Oostende. Hoe het volk dacht over de monarch wordt duidelijk in een spotprent: Leopold is afgebeeld als een Romeinse keizer.

Motte is als voorzitter van de Koninklijke Heemkundige Kring Sint-Hubertus in Tervuren medeverantwoordelijk voor de tijdelijke tentoonstelling over ‘1910’, in het gemeentemuseum. Ansichtkaarten en posters van paviljoens en van de tuinen laten een bloeiend Tervuren zien, met rijtuigen en kuierende dames onder parasols: een speeltuin voor de beau monde.

Maar Motte relativeert de Europese invloed van de koning. ‘Het verging hem waarschijnlijk net als onze vriend Van Rompuy toen die vorig jaar werd gekozen als voorzitter van de Europese Raad: hij was internationaal gezien te onbeduidend om een bedreiging te zijn voor de grootmachten.’ Wellicht ook om die reden, denkt Motte, werd Leopold in 1878, tijdens het congres van Berlijn, de soevereiniteit over Congo toegekend.

Het lijkt een speling van de geschiedenis dat de vorstelijke plannen voor Tervuren nu worden tentoongesteld op de bescheiden zolder van een voormalige boerderij. De schilderijen op de permanente tentoonstelling beneden geven een ander beeld van de omgeving: volkse taferelen, ruige winterlandschappen, lome koeien in zomerse weiden.

Vanaf 1860 kwam de School van Tervuren op, een kunstenaarskolonie die zich toelegde op het schilderen in de openlucht. Terwijl de plannen voor de symmetrische Franse Tuinen gestalte kregen op de tekentafel, zetten de schilders hun ezels op in de velden om de rauwe eenvoud van het landleven vast te leggen.

De schilders hebben zich nooit mogen verheugen in overmatige koninklijke belangstelling, hoewel de vorst toch hield van de natuur, volgens Motte. ‘Op meerdere manieren, hè.’ Er bestaat een spotprent van Leopold II waarin hij, een oude man al, een vrouw bij de borsten grijpt en ‘vermanend’ wordt toegesproken door een geestelijke: ‘Sire, op uw leeftijd!’ Maar die prent ontbreekt op de tentoonstelling.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden