Het raadsel-Reagan: al zeven jaar dood, nog steeds actueel

New York -Het heeft iets bizars maar het blijkt in Amerika vaker te zijn gebeurd: de viering van de honderdste verjaardag van een allang overleden president. Afgelopen zondag zou Ronald Reagan honderd jaar zijn geworden en het hele land stond er bij stil, op een nooit eerder vertoonde manier. De man is al bijna zeven jaar dood, maar zelfs vanuit zijn graf weet hij de Amerikanen meer te inspireren dan welke levende politicus ook. Om meer dan een reden was dat wonderbaarlijk om te zien.


Alleen al het aantal Reagan-herdenkingen was opvallend. Een journaliste sprak van een 'nationale orgie'. Er was een gefilmd eerbetoon tijdens de Super Bowl, de door miljoenen bekeken finale van het Footballseizoen. De televisie maakte drie documentaires. In de kranten stonden herdenkingsstukken. Politici noemden zijn naam.


Opmerkelijk was verder dat het meer dan een herdenking betrof. Reagan is nog altijd actueel. Degene die dat het beste lijkt te begrijpen, is president Obama zelf. Hij las in zijn kerstvakantie de beroemde biografie van Lou Cannon. Sindsdien doet Obama, toeval of niet, zijn best een Reaganesk optimisme uit te stralen.


Dat is waar het volk op dit moment behoefte aan heeft, moet de president denken. De hype over een in wezen kunstmatig feit als Reagans honderdste geboortedag zal hem sterken in die analyse. De dorst naar een positief geluid is klaarblijkelijk groot in een verdeeld Amerika, waar de mensen worstelen met een hoge werkloosheid, een lange zware winter en de angst dat de kinderen het niet meer automatisch beter zullen hebben dan hun ouders.


Maar hoe verrassend (en tegelijk verklaarbaar) de Reagan-verering ook is, het allerwonderlijkste blijft het object van de verering zelf. Waardoor komt het dat Reagan zelfs postuum nog in staat is mensen een goed gevoel te geven wanneer ze beelden van hem zien?


Het moet iets te maken hebben met wat charisma genoemd wordt. Dat is een vage term, maar in het geval van Reagan wordt hij zelfs voor een niet-Amerikaan tastbaar. Zoon Ron heeft ter gelegenheid van de honderdste verjaardag een boek geschreven over zijn vader. Alleen al de foto's op de kaft zijn van zo'n aanstekelijke vrolijkheid dat zij het leven tussen de zwart geworden sneeuwresten in het miserabel-koude New York even iets draaglijker maken.


Het is duidelijk dat het ook zo moet hebben gewerkt tijdens Reagans presidentschap. Waarbij naast zijn voorkomen ook zijn humor en goede manieren de mensen charmeerden. Hij is met Abraham Lincoln een van de meest geciteerde presidenten. 'Ze zeggen dat van hard werken nooit iemand is doodgegaan, maar ik neem liever het risico niet', is een van zijn uitspraken.


Reagan, de charmeur, kan echter niet doen vergeten dat er ook een Reagan de reactionair was, benadrukken zijn critici. Zij wijzen op zijn bevoordeling van de rijken, zijn bezoek aan SS-graven in het Duitse Bitburg, zijn banden met fundamentalistische dominees en zijn obscure geloof in de 'Eindtijd'.


De critici hebben echter één probleem. Hun tegenwerpingen verdampen in het licht van de Reagan-devotie. Michael Kinsley betwist op Slate.com de stelling dat door Reagans toedoen de Koude Oorlog is gewonnen. Zijn argumenten doen ter zake, maar hij laat zoveel engelen dansen op de punt van de naald dat de meeste mensen de journalist maar een kleingeestige, aan zijn computer vastgekleefde miezemuis zullen vinden.


Christopher Hitchens vermijdt die valkuil, hoewel hij al Reagans minpunten strak op een rijtje heeft staan. Volgens Hitchens was Gorbatsjov ook enorm belangrijk voor de beëindiging van de Koude Oorlog, maar had de Sovjetleider in Reagan de perfecte partner. Deze vond namelijk een systeem waarbij twee kernmogendheden elkaar in bedwang houden door te dreigen de wereld te vernietigen, eenvoudigweg immoreel. Het was het begin van de nucleaire ontwapening en in dat opzicht bleek Reagans 'simpelheid' iets geniaals te hebben gehad, schrijft Hitchens.


Die simpelheid is uiteindelijk het meest intrigerende aan het fenomeen-Reagan. Zijn zoon Ron schrijft in zijn soms verbijsterende boek hoe zijn vader zich kon terugtrekken in zijn eigen droomwereld, die gevormd was door de jongensboeken die hij las en de films (vooral westerns) die hij zag. Daarin was hij de eenzame held, die te hulp schoot als mensen in gevaar waren.


De zoon bekent hoe zelfs de kinderen het gevoel hadden dat zij nog nooit zo'n vreemd iemand hadden ontmoet. Hij was heel warm en zorgzaam, maar vaak ook heel ver weg.


'Ik kon op een heel vriendschappelijke manier een uur doorbrengen met vader, maar wanneer ik de kamer had verlaten, kreeg ik het griezelige gevoel dat ik ergens in de zijvleugels van zijn geest was verdwenen, als een karakter die niet langer nodig was voor de plot van het verhaal.'


Zoon Ron is ervan overtuigd dat zijn vader in het Witte Huis al last kreeg van Alzheimer. Het vergroot slechts het raadsel-Reagan, de man die dit weekeinde werd geëerd als de 'meest succesvolle president' en door Obama wordt nagevolgd om iets terug te halen van de magie van 2008.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden