ReportageAchterstandsbuurt Zaandam

Het project voor jongeren is weg, de dealers zijn er nog

Jongerenregisseur Sanne de Wildt moest de jongerenwinkel in de Zaanse wijk Poelenburg sluiten door de coronacrisis. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

De wijk Poelenburg in Zaandam staat hoog op alle verkeerde lijstjes. ‘Wat corona heeft laten zien is dat de kansenongelijkheid alleen maar groter wordt.’

Het is in zekere zin haar trots, de jongerenwinkel in Poelenburg. Sanne de Wildt heeft hem opgezet met een paar collega-jeugdwerkers. De winkel is bedoeld voor jonge mensen met wie het niet goed gaat. De achterliggende idee is om de verlokkingen van een criminele carrière de pas af te snijden. Jongeren kunnen muziek maken in de winkel, er is kickboksen, De Wildt kan er gesprekken voeren over studiebegeleiding, over kansrijke sectoren om straks werk te vinden. Het staat allemaal nog heel erg in de kinderschoenen, die jongeren hebben er weinig vertrouwen in dat de wereld echt in hun geïnteresseerd is, het is een kwetsbaar proces dat geduld vergt en ook wel omzichtigheid. Maar de winkel in de Zaanse achterstandswijk is op weg een succes te worden.

Wás op weg een succes te worden. De winkel is dicht. De Wildt: ‘Corona heeft alles weggeblazen.’ Ze treurt: ‘De winkel moest sluiten, het is allemaal weg. Alleen de dealers op de hoek van de straat zijn er nog. Ze zijn diep geworteld in de wijk. Vrij spel hebben ze weer.’

Een aantal grote families van Turkse herkomst trekt aan de touwtjes. Ze organiseren de drugshandel. De Wildt: ‘Ik sprak een jongen die zijn baantje verloor en aan zijn vader had gezegd dat hij weer moest gaan dealen. Zijn vader had er alle begrip voor. Hij had gevraagd hoeveel en welke drugs zijn zoon nodig had; hij zou het regelen.’

Sanne de Wildt (30) is jongerenregisseur in de Zaanse wijk Poelenburg. Ze heeft een slechte tijd achter de rug. Even had ze het gevoel dat ze een begin van greep had. Ze was goed op weg met jongens die hun leven vorm willen geven. Van twee uitgesproken zware jongens had ze het vertrouwen gewonnen. Eén was op haar voorspraak zelfs aan het werk gegaan. ‘Door corona is het allemaal ingestort.’ 

Ze kan het ook nog begrijpen: ‘Kleine huizen, grote gezinnen, veel spanningen – de omstandigheden drijven de jongens de straat op. Aan de achterkant van Poelenburg slapen jongens in boxen, in garages, in auto’s. Daar doen we niets mee. Zeker in coronatijd vragen die jongens zich af: wat moeten we nog? Niemand zit op ons te wachten. Dan zuigt de straat.’

Poelenburg staat met een aantal andere wijken in Zaanstad-Oost hoog op nagenoeg alle verkeerde lijstjes. De wijk is gebouwd in de vroege jaren zestig toen de industrie nog glorieerde. Verkade, Bruynzeel – dat soort bedrijven. De fabrieken verdwenen, de buitenlandse arbeiders en hun gezinnen bleven achter. 70 procent van de inwoners van Poelenburg heeft een niet-Nederlandse afkomst. Meer dan 40 procent is Turks. Turks is ook de voornaamste taal in de wijk. Poelenburg voldoet aan het modelbeeld van een etnisch gekleurde achterstandsbuurt: hoge galerijflats, met de waslijn over het balkon gespannen, schotelantennes en hier en daar een Turkse vlag.

Jongerenregisseur Sanne de Wildt. ‘Door corona is het allemaal ingestort.’ Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

In 2016 was de wijk een tijdje het toneel van grimmige rellen tussen hangjongeren en de politie. Op het gemeentehuis sloeg de schrik toe over zoveel heftigheid. Er kwam een plan om Poelenburg en het naastgelegen Peldersveld op te stoten in de vaart der volkeren, vorig jaar gevolgd door een breed pact tussen overheidsinstanties en sociaal-culturele instellingen. Het pact is een plechtige afspraak tussen alle partijen om zich langdurig en serieus in te zetten ter verheffing van de volkswijken. Er was meer dan goede wil, er waren verwachtingen.

Toen kwam het naargeestige virus. Over onder meer Poelenburg gaat de brandbrief van vijftien burgemeesters die vandaag aan het kabinet wordt aangeboden: ‘Kwetsbare inwoners van de kwetsbaarste buurten worden zwaar getroffen door de gevolgen van de coronacrisis. De tweedeling neemt nog verder toe, de binding met de rest van de samenleving neemt nog verder af.’ De burgemeesters verlangen steun van het kabinet om nog deze zomer met een noodprogramma te beginnen.

Willem-Pieter van Ledden (42) is directeur van De Kleurenpracht, basisschool met 172 leerlingen. Hun ouders komen uit negentien landen. Taal is een groot probleem. Thuis wordt doorgaans geen Nederlands gesproken. En los daarvan: de eigen taal is vaak zwak ontwikkeld. Van Ledden: ‘Analfabetisme en laaggeletterdheid onder ouders is bij ons geen bijzonderheid. Dat zie je terug aan het taalniveau van de kinderen die instromen. Dat de koe boe zegt, zegt een aantal van onze kleuters helemaal niets.’

Willem-Pieter van Ledden (42) is directeur van basisschool De Kleurenpracht. ‘We zien dat de verschillen toenemen.'Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

De school kent een verlengde leertijd, tweeënhalf uur per week. Het helpt enigszins. Veel kinderen komen zelden de wijk uit. Ze leven in een gesloten gemeenschap. Met het programma Vensters op de wereld probeert de school meer context te bieden. Van Ledden: ‘We zien dat de verschillen toenemen. We hebben een collega die als brugfunctionaris het contact tussen ouders en school onderhoudt. Toen we moesten overstappen op digitaal onderwijs, heeft ze keer op keer geprobeerd Turkse en Bulgaarse ouders te instrueren. Ze spreekt hun taal. En dan nog zijn er kinderen die niet aan thuisonderwijs zijn begonnen. Wat corona heeft laten zien is dat de kansenongelijkheid alleen maar groter wordt. Op de hand gewogen denk ik dat zeker eenderde van onze kinderen qua onderwijsontwikkeling de laatste maanden een flinke tik heeft opgelopen.’

Sanne de Wildt heeft vanuit haar functie als jeugdregisseur vergelijkbare ervaringen. Ze zegt: ‘Taal an sich is een probleem. Veel ouders zijn niet gewoon met hun kinderen gesprekken te voeren op kinderniveau, hun kinderen voor te lezen. Zo beginnen vierjarigen aan school met een achterstand waarvan het de vraag is of ze die ooit nog inhalen.’ In Poelenburg en het naastgelegen Peldersveld zijn vrijwilligers van de bibliotheek bij gezinnen thuis gaan voorlezen. Turkse en Marokkaanse moeders bezoeken moeders uit de eigen groep om hen te overtuigen van het belang van voorschoolse opvang. Jeugdwerkers begonnen een spelprogramma ter ondersteuning van de opvoeding.

De Wildt: ‘Corona heeft door alles een dikke streep gehaald. Het is allemaal stil gevallen.’

Burgemeesters: coronacrisis treft kwetsbare wijken hard, 1,25 miljard euro nodig voor actieplan
Door de coronacrisis gaan inwoners van achterstandswijken schulden aan bij woekeraars, vervallen ze in drugshandel en verdwijnen kinderen uit beeld bij hun scholen. Dat stellen vijftien burgemeesters van grote steden. Ze presenteren dinsdag in Den Haag een manifest en vragen om 1,25 miljard euro voor een actieplan dat nog deze zomer van start moet gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden