Interview

Het proces-Wilders, waar keken we eigenlijk naar?

Het is vandaag - waarschijnlijk - de laatste zittingsdag van de inhoudelijke behandeling van de zaak tegen Geert Wilders. Hij bleef weg uit de rechtbank, klaagde in de media over dit 'politieke proces', maar komt op de laatste dag toch opdagen voor het laatste woord. Zijn advocaat krijgt tussendoor uren de tijd om zijn bekende standpunten te herhalen. Waar kijken we eigenlijk naar? We vragen het aan een hoogleraar en een advocaat.

Geert Wilders in september in het Justitieel Complex Schiphol voor het vervolg van de strafzaak tegen hem. Beeld anp

Politiek Proces?

We kijken in ieder geval niet naar een politiek proces, zeggen hoogleraar staatsrecht Paul Bovend'Eert (Radboud Universiteit) en advocaat Bénédicte Ficq elkaar na. 'Hoe graag Wilders dit ervan wil maken', zegt Ficq. 'En het mist zijn uitwerking niet: zijn aanhangers denken inmiddels dat het een politiek proces is. Hij belazert de kluit gewoon.'

Ten onrechte menen diverse parlementsleden, ook zijn tegenstanders, dat Wilders niet in de rechtbank thuishoort voor zijn 'Minder-minder-Marokkanen uitspraken. 'Die snappen niet hoe het werkt', zegt Bovend'Eert. 'In Artikel 71 van de Grondwet staat gewoon dat Kamerleden beperkte immuniteit genieten. Alleen voor wat ze in het parlement zeggen. Erbuiten zijn ze net als alle andere burgers, en dat is maar goed ook.'

Met absolute immuniteit plaats je politici volgens Bovend'Eert juist boven de wet. 'In Italië was dit vroeger het geval en namen maffiosi plaats in de senaat om strafvervolging te voorkomen', zegt hij. 'Pinochet werd om dezelfde reden senator voor het leven in Chili.' In sommige landen kan de absolute immuniteit tijdelijk worden opgeheven, om alsnog tot vervolging over te gaan. 'Politici, en niet onafhankelijke rechters, beslissen dan over het lot van een collega's.'

Daar komt nog bij dat bij het beledigen van burgers, zij op geen enkele manier verhaal kunnen halen. Het verweer van Tom Zwarte, getuige-deskundige in de zaak Wilders die bepleitte dat hij niet vervolgd moet worden, snijdt volgens collega Bovend'Eert geen hout. 'Dat de Kamervoorzitter ook buiten de kamer toezicht moet houden, is onuitvoerbaar. Buiten het parlement kun je geen microfoon uitzetten.'

Ficq vindt ook dat het hier om een gewoon strafproces gaat. 'Iedereen moet zich aan de wet houden', zegt zij. 'Als Wilders vindt dat de wet niet deugt - in dit geval op het punt van vrijheid van meningsuiting - dan moet hij met wetsvoorstellen komen om de vrijheid van meningsuiting onbegrensd te maken.' Wat nu gebeurt, stelt Ficq, is dat Wilders eigenlijk zegt: bepaalde wetten gelden niet voor mij. 'Die ongelijkheid ga je krijgen als Wilders aan de macht komt'.

Houding Wilders

De houding van Wilders tijdens het strafproces baart Ficq zodanig zorgen, dat haar advocatenkantoor een brief schreef aan officier van justitie Wouter Bos. Dit deden zij in reactie op Wilders' uitlatingen in De Telegraaf en op Twitter, waar hij Bos afbeeldde met een Turkije-vlag en eraan toevoegde dat 'terroristen nu een bondgenoot hebben in het OM'.

'Niet eerder heb ik meegemaakt dat het gezag van de rechtelijke macht zo wordt aangetast', zegt Ficq. 'Als het systeem - waarin Wilders nota bene gekozen kon worden - hem niet aanstaat, maakt hij alle waarden waar ons land voor staat met de grond gelijk. Het is zeer beledigend en intimiderend dat het OM als kompaan van Erdogan wordt afgeschilderd.'

Volgens Bovend'Eert is er geen enkele reden om aan de onafhankelijkheid van het OM of de rechters te twijfelen. 'Het OM staat weliswaar formeel onder het gezag van de minister van Veiligheid en Justitie, maar deze heeft helemaal geen aanwijzing tot vervolging gegeven. Het OM heeft gewoon volgens de eigen richtlijnen vervolgd. Dus ook in dit opzicht is geen sprake van een politieke vervolging.'

Dat Wilders wegbleef tijdens het proces en later toch besloot het laatste woord te pakken, 'is zijn goed recht', stelt Bovend'Eert. 'De rechtbank had hem kunnen verplichten te komen, maar hebben dit niet gedaan', zegt hij. 'Aan zijn recht op het laatste woord valt niet te tornen.'

Procedure

Wilders hoeft zich volgens Ficq, met een proces van twee weken en drie rechters, niet te beklagen over een oneerlijke procedure. 'Zijn verdediging krijgt ruimte waar mijn cliënten alleen maar van kunnen dromen, echt ongekend.' Een schril contrast met de gewone burger, vindt ook Bovend'Eert. 'Die zou bij de politierechter tien minuten krijgen.'

Beiden vinden het desondanks begrijpelijk dat meer tijd wordt genomen in deze bijzondere zaak, met een politicus in de hoofdrol. Ook vanwege de complexiteit ervan. 'Het OM wil niet het verwijt te krijgen dat Knoops te weinig gelegenheid heeft gekregen voor de verdediging van Wilders', denkt Ficq. Bovend'Eert: 'Maar je kunt volgens hem ook overdrijven.'

Het Openbaar Ministerie handelt de zaak al met al 'heel nauwkeurig af', vinden ze beiden. Het enige staatsrechtelijke smetje is volgens Bovend'Eert dat alleen rechters zijn geselecteerd die niet verbonden zijn aan een politiek partij. 'Hadden ze niet moeten doen, dit is niet sterk en ook niet relevant', zegt hij. 'Partijlidmaatschap tast onafhankelijkheid niet aan.'

Geert Wilders komt aan bij de rechtbank op Schiphol in de zaak rond de minder Marokkanen-uitspraken van de PVV-leider. Beeld anp
Geert Wilders in september in het Justitieel Complex Schiphol. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.