Breaking news

Het proces-Wilders van minuut tot minuut

Vandaag ging het proces tegen PVV-voorman Geert Wilders verder. Getuige Bertus Hendriks mocht zijn visie geven op het veelbesproken etentje, waarbij rechter Tom Schalken geprobeerd zou hebben getuige-deskundige in de zaak arabist Hans Jansen te beïnvloeden. De dag eindigde verassend: advocaat Bram Moszkowicz wraakte de rechtbank omdat deze niet meeging in zijn verzoek om een proces-verbaal op te maken tegen Hendriks. Die zou meineed hebben gepleegd.

Advocaat Moszkowicz aan het woord (screenshot Journaal24)

Lees hier de samenvatting van de procesdag van vandaag.

16:09 uur:
De zaak wordt 'aangehouden'. De rechter meldt dat vandaag nog de wrakingskamer bijeen zal komen om het verzoek van Moszkowicz te behandelen.

16:06 uur:
De zaak wordt hervat. De rechter leest de toelichting van Moszkowicz voor. De advocaat schrijft dat de rechtbank tot een andere conclusie had moeten komen ten aanzien van het verzoek van Moszkowicz om tegen Hendriks een procesverbaal op te maken wegens meineed.

15:35 uur:
De rechters trekken zich terug. De zitting is geschorst en zal voor 16:00 uur hervat worden.

15:33 uur:
De zitting wordt hervat. Moszkowicz zegt de rechtbank te wraken. De advocaat vindt dat de rechters de schijn van partijdigheid hebben gewekt. De beslissing van de rechtbank is volgens Moszkowicz 'ondeugdelijk' en 'onbegrijpelijk'.

15:01 uur:
De zitting wordt geschorst tot 15:15 uur. Dit geeft Moszkowicz de tijd om de beslissing van de rechters over de meineedprocedure te lezen.

14:59 uur:
De zitting gaat weer verder. De getuigen mogen naar huis en zullen vandaag niet meer worden verhoord. Tom Schalken geeft aan dat het hem spijt dat 'zijn aanwezigheid bij het diner' dit alles heeft veroorzaakt.

14:50 uur:
Moszkowicz vraagt om de tekst met de beslissing. De zitting wordt voor een kort moment geschorst.

14:49 uur:
De rechter meldt dat de verhoren nu ten einde zijn. Moszkowicz zegt dat hij zich straks wil beraden op het besluit van de rechters.

14:46 uur:
De rechter bespreekt het verzoek van Moszkowicz. De rechter stelt vast dat de conclusie van Moszkowicz dat de getuige verschillende antwoorden heeft gegeven op dezelfde vragen, onjuist is. Het verzoek van Moszkowicz is dus afgewezen.

14:45 uur:
De zitting gaat weer verder, een uur later dan gepland.

13:02 uur:
De zitting is geschorst tot 13:45 uur.

Advocaat Moszkowicz vindt dat Hendriks meineed pleegde. Hendriks heeft steeds herhaald dat het thema van het etentje de islam en de islamisering was. Het citaat van Hendriks in De Pers - '
Dat hij (Jansen, red.) getuige-deskundige was in het proces, leek ons wel interessant' - is volgens Moszkowicz bewijs dat het thema van het diner wel degelijk ook het proces-Wilders was.

12:59 uur:
Het OM vindt dat het verzoek van Moszkowicz moet worden afgewezen. De rechters gaan zich nu beraden. Moszkowicz stelt dat hij de getuigen Schalken en Jansen niet meer hoeft te horen. De zitting wordt om 13:45 uur weer voortgezet. De rechter zal zich dan uitspreken over het verzoek van Moszkowicz om een proces-verbaal op te maken tegen Hendriks wegens meineed.

12:54 uur:
Moszkowicz herhaalt het citaat uit dagblad De Pers. Hij vindt dat Hendriks, toen hij zei dat hij correct is geciteerd, hij daarmee meineed pleegde. De rechter gaat dit nu onderzoeken naar aanleiding van de exacte tekst van de griffier.

12:53 uur:
Moszkowicz is klaar met zijn vragen. De rechter vraagt nu aan Moszkowicz waarom hij Hendriks beschuldigt van meineed.

12:49 uur:
Hendriks stelt dat Schalken 'heel boos' was over de publicatie van Jansen. Hij noemde het een 'rotstreek'.

12:47 uur:
De rechter leest de inleiding op de concept email voor. Hendriks noemt daarin het voornemen van Jansen om te publiceren over de avond 'malicieus' en 'tendentieus'.

12:42 uur:
Hendriks stuurde Schalken een concept email over de mogelijke publicaties van Jansen op de blog Hoeiboei. Hendriks had toen al besloten dat hij de email niet zou versturen aan Jansen. In een inleiding bij de concept email schreef Hendriks dat Jansen het niet erg vond dat Schalken door de publicatie slecht zou slapen.

12:40 uur:
Hendriks kan zich niet herinneren of er tijdens het diner iets gezegd is over het taalgebruik van Wilders. Ook zegt hij op een vraag van Moszkowicz over de geschonken wijn tijdens het diner dat niemand aangeschoten of dronken was.

12:30 uur:
De rechtbank stelt voor om de zitting voort te zetten, en later te kijken naar een mogelijk proces-verbaal. Het OM stemt hiermee in. Moszkowicz ook. Het verhoor gaat verder.

Moszkowicz citeerde eerder tijdens de zitting getuige Bertus Hendriks in een interview met dagblad De Pers: 'Dat hij (Jansen, red.) getuige-deskundige was in het proces, leek ons wel interessant'. Bertus vond dat dit 'extra aanleiding' was om Jansen uit te nodigen.

12.24 uur:
De rechtbank trekt zich terug om zich te beraden. Het OM meldt dat als er een proces-verbaal moeten worden opgemaakt, het verhoor niet verder kan gaan.

12:19 uur:
De zitting gaat verder. Moszkowicz vraagt de rechter om een proces-verbaal op te maken tegen Hendriks vanwege meineed. Volgens Moszkowicz heeft Hendriks tegenstrijdige verklaringen heeft afgelegd. Moszkowicz gaat er niet verder op in maar verwijst naar het citaat in dagblad De Pers waar eerder over gesproken is.

12:02 uur:
De zitting wordt geschorst voor een kwartier.

11:58 uur:
Moszkowicz vraagt of Jansen meteen aan het begin van de avond al begonnen is over de beschikking en het proces-Wilders. Hendriks vertelt dat Jansen vanaf het begin zijn mening over het proces heeft gegeven tijdens het diner.

11:54 uur:
Hendriks: 'Als er iemand zich ongemakkelijk voelde tijdens de avond dan was dat Schalken.' Jansen zei halverwege de avond dat het proces-Wilders 'een ketterproces' was. Jansen bleek desgevraagd de beschikking niet gelezen te hebben. Toen heeft Schalken de beschikking toegelicht, vertelt Hendriks.

11:46 uur:
Moszkowicz citeert Hendriks in een interview met dagblad De Pers: 'Dat hij (Jansen, red) getuige-deskundige was in het proces, leek ons wel interessant'. Bertus vond dat dit 'extra aanleiding' was om Jansen uit te nodigen. Moszkowicz constateert dat Wilders daarmee wel op de agenda stond. Hendriks wil niet zeggen dat Wilders ook echt een thema was op de avond.

11:43 uur:
Bij het etentje met Paul Scheffer was het thema het proces-Wilders en de beschikking.

11:41 uur:
Het onderwerp van het diner met Jansen betrof het islamdebat en de islamisering het onderwerp van de avond, maar er was geen vooropgezet thema, vertelt Hendriks.

11:39 uur:
Hendriks aarzelde niet om Jansen uit te nodigen voor het diner, verklaart hij. Het idee om Jansen uit te nodigen 'overkwam' hem tijdens een eerder etentje.

11:28 uur:
Paul Scheffer was de eerste gast van de eetclub, terwijl de eetclub al meer dan acht jaar bestaat. Volgens Hendriks was de club destijds net begonnen met het uitnodigen van externe gasten.

11:24 uur:
Met Paul Scheffer is destijds geen vertrouwelijkheid afgesproken, meent Hendriks. Volgens hem was het vanzelfsprekend dat wat binnen de eetclub werd besproken niet naar buiten zou komen.

11:20 uur:
Publicist Paul Scheffer blijkt zelf aangegeven te hebben het 'wel interessant te vinden' om met Schalken in debat te gaan over de beschikking, zo vertelt Hendriks. De eetclub heeft voor het diner met Jansen ook eens met Scheffer gegeten.

11:19 uur:
Tijdens het etentje werd Schalken aangevallen op de beschikking. Dit werd aan tafel door leden van Vertigo breed gedeeld. Voelde Schalken de behoefte om tegengas te geven? Schalken heeft zich tijdens het etentje verdedigd als hij op de beschikking werd aangevallen, vertelt Hendriks.

11:14 uur:
Moszkowicz vraagt of Schalken eerder tijdens een van de diners juridische uitspraken van commentaar heeft voorzien? Nee, antwoordt Hendriks, want er zijn nooit eerder uitspraken ter tafel gekomen.

11:07 uur:
Moszkowicz begint aan zijn 63 vragen aan Hendriks.

11:05 uur:
Hendriks kan zich niet herinneren dat het woord 'mannetje' is gevallen tijdens het diner. Jansen zei eerder dat Schalken Wilders had aangeduid als 'dat mannetje Wilders'.

11:04 uur:
De zitting wordt hervat.

10.41 uur:
De zitting wordt geschorst. De pauze duurt tot 11.00 uur.

10.36 uur:
Er is, herhaalt Hendriks, niet op enig moment ter sprake gekomen dat Jansen als getuige-deskundige zou optreden in het proces-Wilders. Wel zijn er Koranteksten ter sprake gekomen.

Tom Schalken heeft zich niet bemoeid met de discussie over de islam en de Koran.

10.34 uur:
Na afloop van het etentje heeft Jansen Hendriks en zijn vrouw uitgenodigd voor een borrel (dat was de volgende dag). Hendriks zegt dat hij niets geproefd heeft van het ongemak van Jansen. Volgens Hendriks was die borrel niet bedoeld om zaken nog eens uit te spreken.

10.32 uur:
Hendriks benadrukt nog maar eens dat Schalken een toelichting gaf op de beschikking, hij wilde niemand overtuigen. Wel heeft Schalken zich verdedigd tegen de 'karikaturale wijze' waarop Jansen het Nederlandse rechtssysteem beschreef, verwijzend aan (onder meer) de Sovjet-Unie.

10.30 uur:
Jansen verklaarde woensdag dat hij zich de hele avond ongemakkelijk heeft gevoeld. Als dat al zo is, zegt Hendriks, dat heeft hij dat voor het gezelschap goed verborgen gehouden. Met uitzondering van het begin van de avond.

10.26 uur:
Met uitzondering uiteraard van Tom Schalken was het hele gezelschap tegen dit proces tegen Geert Wilders, zegt Hendriks. Wel was er enige verbazing over de opvattingen van Jansen over de islam.

10.24 uur:
Het was de hele avond vintage Hans Jansen, zegt Hendriks. En het was bepaald niet het geval dat de rest van de tafel als een blok tegen Jansen was.

10.22 uur:
Schalken vraagt of Jansen de beschikking (het besluit om Wilders te vervolgen) wel heeft gelezen. Jansen antwoordt van niet, zegt Hendriks. 'Laat mij dan de beschikking nog eens uitleggen', was de reactie van Schalken.

10.19 uur:
Het proces-Wilders is een aantal keer ter sprake gekomen, zegt Hendriks, maar er is geen sprake van dat Schalken meerdere keren heeft geprobeerd om het gesprek over het proces te laten gaan.

10.18 uur:
Hendriks herinnert zich absoluut niet dat de rol van Jansen als getuige-deskundige in het proces is besproken tijdens het etentje.

10.11 uur:
De avond verliep verder gemoedelijk, bij vlagen zelfs vrolijk, zegt Hendriks. Jansen werd steeds losser en meer ontspannen, dat gold niet voor Schalken, zegt Hendriks.

10.07 uur:
Terug naar het etentje. Hendriks was blij dat Schalken en Jansen bleven. 'Wel waren ze wat gespannen'. Hendriks legde de situatie voorafgaand aan het etentje uit. 'Niets van wat hier gezegd wordt, zal buiten deze muren komen'. Dat vond iedereen vanzelfsprekend, zegt Hendriks.

'Ik heb aangenomen dat, als zoiets nadrukkelijk wordt gezegd, ook Jansen niet uit de school zou klappen.'

Maar, geeft Hendriks toe, Jansen heeft inderdaad formeel gezien niets toegezegd. Na de ronde waarbij iedereen zich kan voorstellen, is nogmaals gezegd dat het gesprek vertrouwelijk zou zijn.

10.04 uur:
Moszkowicz wil weten waarom Hendriks het zo vreemd vindt dat Jansen zo achterdochtig reageerde op de aanwezigheid van Schalken. 'Ik zou wel kunnen worden opgepakt door wat ik zeg', zei Jansen. Moszkowicz wijst erop dat dat misschien geen gekke gedachte is, gezien het feit dat Wilders nu in de rechtszaal zit om wat hij gezegd heeft.

Die vergelijking kun je niet maken, zegt de rechtbank, Wilders is niet gearresteerd. Bovendien is onduidelijk wat Jansen bedoelde met de opmerking dat hij wel 'opgepakt zou kunnen worden', zegt de rechter.

10.02 uur:
Hendriks verklaart dat Jansen wist dat Schalken aanwezig was, en dat Hendriks daarom zo verbaasd was dat Jansen zo verbouwereerd was door zijn binnenkomst.

09.57 uur:
Hendriks zegt dat Schalken even verbouwereerd was toen hij zei dat Jansen zo'n moeite had met de aanwezigheid van de rechter. Jansen vroeg om een garantie van immuniteit. 'Dat bestaat niet', zei Schalken. Waarop Hendriks zei tegen Jansen dat 'als het jou gerust stelt, beloofd kan worden dat alles wat gezegd wordt, binnen de muren van het huis van Hendriks zou blijven.'

09.55 uur:
Hendriks introduceerde Schalken bij binnenkomst tamelijk 'joviaal' bij Jansen, die op dat moment verstrakte. Jansen zegt daarop dat hij meteen weer terug wilde. Hendriks was 'totaal verbouwereerd', Jansen zei dat Schalken hem wel zou kunnen oppakken. 'In deze gekke Sovjet-tijden.'

09.53 uur:
In het telefoongesprek dat Hendriks met Jansen had om hem uit te nodigen, heeft Jansen niet vermeld dat hij getuige was in het proces tegen Geert Wilders. Niemand wist dat voor aanvang van het etentje, zegt Hendriks.

09.49 uur:
Jansen maakte al snel duidelijk dat hij vond dat de rechtbank nooit had mogen beslissen om Wilders toch te vervolgen. Schalken heeft daarop zijn standpunt verdedigd: hij heeft toegelicht wat die beschikking inhield.

Hendriks: 'Ik kan niet nadrukkelijk genoeg verklaren dat Schalken niet het geheim van de raadkamer heeft geschonden. Schalken heeft niets verteld over de totstandkoming van de beschikking, het besluit om Wilders te vervolgen.'

09.46 uur:
Toen Jansen wist dat Schalken aanwezig zou zijn, aarzelde hij. Jansen wilde wel komen, maar vond wel dat het gezelschap de beschikking moest lezen van tevoren. Dat heeft Hendriks gedaan.

09.45 uur:
Jansen had aanvankelijk 'niet zo'n zin' om te komen eten, zegt Hendriks. Hij kan zich dat wel voorstellen, gezien de vele verzoeken aan Jansen voor bijeenkomsten en lezingen. Toen Hendriks aangaf dat een van de leden van de eetclub Tom Schalken was (of althans een rechter die had meegeschreven aan de beschikking om Wilders te vervolgen), en de naam van Paul Scheffer noemde, nam Jansen de uitnodiging uiteindelijk aan. 'For old times sake', zegt Hendriks, 'Jansen en ik kennen elkaar al 48 jaar.'

Hendriks benadrukt dat hij Jansen heeft verteld dat een van de leden van de eetclub Tom Schalken was, of in elk geval een van de rechters die hebben meegeschreven aan de Wilders-beschikking (het besluit om Wilders te vervolgen).

09.36 uur:
Vraag van de rechtbank: was bij Hendriks al bekend dat Jansen getuige-deskundige was toen het idee bij hem opkwam hem uit te nodigen? Dat kan Hendriks zich niet herinneren. Wel wist hij het voordat Jansen bij hem aanbelde voor het diner.

09.33 uur:
Een 'brainwave', noemt Hendriks de inval om Jansen uit te nodigen herhaaldelijk. De rest van het gezelschap vond het een goed idee om Jansen uit te nodigen, in de herinnering van Hendriks.

09.30 uur:
Bij weer een ander diner kwam Hendriks op het idee om Hans Jansen uit te nodigen, naar aanleiding van de ontwikkelingen in het Midden-Oosten en het islamdebat in Nederland. 'Dan hoor je een keer een ander geluid over het islamdebat, anders dan van mijzelf.'

09.29 uur:
De eetclub had een interessante discussie gehad met publicist Paul Scheffer, over de beschikking om Wilders te vervolgen. Daarna was het de beurt aan Bertus Hendriks om iemand uit te nodigen voor het volgende etentje.

09.28 uur:
Tot zover de inleidende vragen. Bram Moszkowicz heeft straks 64 vragen voor Hendriks.

09.26 uur:
Of er contact is geweest tussen Schalken en Hendriks nadat laatstgenoemde de verhoren had gelezen, wilde rechter weten. Ja, zegt Hendriks, maar de verklaringen zijn met anderen niet besproken. Ook niet met Jansen en Schalken.

09.22 uur:
Na zijn verhoor door de rijksrecherche vroeg Hendriks om een kopie van zijn verklaring, maar die heeft hij later niet meer opgevraagd. Bas Haan, journalist van Nieuwsuur, belde Hendriks met de mededeling dat hij de verhoren wél had. Hendriks wilde zijn verhoor zien, waarop hij de tekst kreeg van de politieverhoren. Hendriks heeft de verklaringen van Tom Schalken, Hans Jansen, van hemzelf en van de beheerder van de website Hoeiboei gelezen. (op Hoeiboei verscheen het eerste verslag van het etentje)

09.20 uur:
Wat mij het meest trof, was het verhaal van de beschikking, zegt Hendriks. Schalken sloot het kennelijk niet meer helemaal uit dat het gebeurd had kunnen zijn. Wat Hendriks en zijn vrouw betreft is dat niet gebeurd. 'Ik stond werkelijk paf' [toen ik dat hoorde woensdag].

09.18 uur:
Schalken zei eerder dat hij een deel van de beschikking (het besluit om Wilders te vervolgen) bij zich had. Bertus Hendriks heeft dat 'absoluut niet gezien'. Hij zegt daar buitengewoon verbaasd over te zijn. 'Het lijkt alsof Hans Jansen zich meer details kan herinneren dan in het begin, zegt Hendriks.

09.16 uur:
Hendriks kreeg de indruk dat Jansen ter plekke verzon wat er tijdens het diner (3 mei vorig jaar) voorgevallen is. Hij kan zich absoluut niet vinden in de lezing van Jansen, zeker de passages over de gedragingen van Tom Schalken.

09.15 uur:
Hendriks heeft 'uiteraard, uiteraard' wel kennis genomen van wat er woensdag gezegd is in de rechtbank, via de media. Hendriks zegt dat hij af en toe dacht dat er meerdere diners zijn geweest, toen hij de verhoren volgde.

09.13 uur:
Eigenlijk zou Hendriks woensdag verhoord worden, maar daar kwam men niet aan toe. Er is geen contact geweest tussen Hendriks, Jansen en Schalken tussen woensdag en vandaag.

09.07 uur:
Ook Mohammed Rabbae, een van de benadeelde partijen in het proces, is in de zaal aanwezig.

09.04 uur:
De rechtszaak gaat verder. Aanwezig: de getuigen, de benadeelde partijen, Wilders en advocaat Moszkowicz. De rechter kondigt aan dat organisator van het etentje Bertus Hendriks eerst wordt verhoord. De overige getuigen (Jansen en Schalken) moeten de zaal verlaten.

Vandaag wordt onder meer Bertus Hendriks verhoord, gastheer van het etentje, dat drie dagen voor het begin van het proces plaats had.

Voordat de zitting begint, is er overigens al nieuws: Dagblad De Pers schrijft dat Hans Jansen zichzelf tegenspreekt. Voor de rechter en de rechter-commissaris zei Jansen meermaals dat Schalken geprobeerd heeft hem te beïnvloeden, eerder schreef Jansen dat dat juist niet het geval is.

Lees er hier meer over.

Bertus Hendriks tijdens zijn verhoor door mr. Moszkowicz (screenshot Journaal24)
Bertus Hendriks (links), Geert Wilders en zijn advocaat Bram Moszkowicz in de rechtbank in Amsterdam, vandaag. (screenshot Journaal24)
Bertus Hendriks in de rechtbank in Amsterdam, tijdens zijn verhoor (screenshot Journaal24)
Geert Wilders woensdag in de rechtbank met zijn advocaat Bram Moszkowicz. Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden