Het probleem van Marokko? Kijk naar Mohsin

De dood van een vishandelaar

De dood van de vishandelaar Mohsin Fikri leidde tot protesten in heel Marokko. Twee broers en een neef vertellen zijn levensverhaal. En hoe is het nu in de haven van Al Hoceima, waar hij werkte?

Zicht op de haven van Al Hoceima. Beeld Samuel Aranda

Het is 2004 als Mohsin Fikri besluit dat hij de zee op wil. Een aardbeving treft zijn woonplaats Imzouren, een stadje van ongeveer 30 duizend inwoners in het noorden van Marokko. De klaslokalen raken beschadigd en Mohsin heeft ook geen zin meer in leren. Hij meldt zich op aanraden van zijn oom aan bij de zeemansschool in Al Hoceima, een havenstad 20 kilometer verderop. 'Mohsin had een filosofie', zegt zijn broer Imad. 'Als iemand hem een goede raad gaf, vond hij dat hij die moest opvolgen.' Zo begint zijn werkende leven in en rond de haven van Al Hoceima.

Gastvrijheid

Imad (29) en Safouan (17) zijn twee van de acht broers die Mohsin Fikri had. Als zij met bedrukte gezichten hun bezoek ontvangen, is het nog maar anderhalve week geleden dat de 31-jarige Mohsin werd vermorzeld in een vuilniswagen. Mohsin was aangehouden met verboden vissen. Die zouden worden vernietigd. Uit protest klom hij de vuilniswagen in. Op dat moment werd het mechanisme in werking gezet en Mohsin werd daardoor gegrepen.

Zelfs op een moment als dit is de gastvrijheid van de familie groot. Imad en Safouan laten hun gasten binnen in de ontvangstkamer, direct links van de deur. Divans met blauwe kussens langs de muren, in de hoek twee vaasjes met bekende moskeeën erop en droogbloemen erin. Al snel klinkt er een klop op de deur. Onzichtbare vrouwenhanden reiken dadels en melk aan. Later komt er thee met munt, voor ieder een stuk pizza, een schaal vol cakejes.

Safouan Fikri en Imad Fikri. Beeld Samuel Aranda

Het is niet dat Imad zo graag zijn verhaal wil doen aan journalisten. 'Maar dit is hoe je hoort te zijn', vindt hij. 'Een gast heeft ver gereisd en moet goed worden ontvangen.' Het is haast alleen Imad die praat. Hij heeft zich binnen de familie opgeworpen als degene die de rechtszaken tegen de schuldigen aan de dood van zijn broer van begin tot eind zal volgen. Safouan kijkt treurig voor zich uit.

Het verhaal van Mohsin Fikri is het verhaal van veel Marokkanen. Het gaat over hoe moeilijk het is om hogerop te komen als je uit een arme familie komt. Over de tegenwerking door corrupte autoriteiten. De ongekende macht van de economische elite. Het uitwijken naar het illegale circuit. Veel gewone Marokkanen herkennen zich in de lotgevallen van Mohsin. Dat is de reden dat Marokkanen na zijn dood massaal de straat opgingen om te demonstreren.

In Al Hoceima gaat Mohsin bij zijn oma wonen. In hetzelfde huis wonen ook zijn neven, onder wie Alaaeddine Cham, die even oud is. Alaaeddine ziet dat Mohsin niets liever wil dan financieel op eigen benen kunnen staan. 'Al in Imzouren werkte hij als hulpje van de marktlieden bij de verkoop van specerijen. Hij wilde zijn eigen geld verdienen.'

(Tekst gaat verder onder foto).

Meer lezen?

In de haven waar Mohsin Fikri zijn vis kocht, passen de autoriteiten die de vissersbazen altijd lieten begaan opeens op hun tellen. Maar voor hoelang? Lees hier de reportage (+).

Havenarbeiders in de haven van Al Hoceima. Beeld Samuel Aranda

Zeemansbestaan

Alaaeddine, een jongen in een rendiertrui die zijn sigarettenrook met getuite mond omhoog blaast, woont nu in Tanger. Hij schreef een artikel over het leven van Mohsin, omdat hij wil dat Marokko verandert. 'De koning vroeg onlangs: wat is het probleem in Marokko? Ik zou willen zeggen: kijk naar het leven van Mohsin en u ziet het probleem, Uwe Majesteit.'

Volgens Alaaeddine bevalt het zeemansbestaan Mohsin slecht. Het is koud op zee. Rijk word je als visser ook niet. Mohsin ziet dat er in de haven ook geld valt te verdienen door de vis te vervoeren. Hij dringt er bij zijn ouders op aan geld te lenen bij de familie. 'De vader van Mohsin heeft een goede reputatie', vertelt Alaaeddine. 'Zijn reputatie was zijn kapitaal.' Zo krijgt hij (omgerekend) 17 duizend euro los en koopt een Mercedesbusje.

Alles vervoert Mohsin met zijn busje, 'behalve drugs en clusterbommen', zegt Alaaeddine lachend. Hij merkt al snel dat de politie hem voortdurend staande houdt. 'Ze willen dan een vis van hem', zegt Alaaeddine. 'En anders zoeken ze iets dat niet deugt. Dan zeggen ze dat de autolampen niet fel genoeg zijn. Of dat er papieren niet in orde zijn.' Het oponthoud is vervelend: de vis ligt in het ijs en dreigt altijd zijn versheid te verliezen.

Controles

De controles zijn er vooral als Mohsin verboden vissen vervoert, zegt Imad. Tonijn of zwaardvis in een seizoen waarin die niet gevangen mag worden. 'Ik zou zelf niets illegaals willen vervoeren', zegt Imad. 'Ik houd er niet van om in zo'n situatie met de politie te onderhandelen.'

Aan de andere kant, zegt Imad, welke andere opties had Mohsin? 'Hij streed om te overleven. Dit is een regio die weinig ontwikkeld is. Het meeste werk is te vinden in de haven. Mohsin wilde per se handel drijven. Hij moest meegaan op de golf. Hij had goede bedoelingen. Aan het einde heeft hij zijn eigen bedrijf opgericht. Dat laat zien dat hij het liefst legaal handelde.'

Op de dagen dat de vissersboten niet de zee op kunnen, klust Mohsin bij als taxichauffeur. Toch schiet het nog niet echt op met de verdiensten. Dat doet Mohsin besluiten: ik wil niet alleen vissen vervoeren, ik wil ze zelf kopen en weer verkopen. De contacten in steden als Fez, Meknes en Kenitra heeft hij inmiddels. 'Hij vertelde aan iedereen: ik ga voor 3.000 euro vis kopen!', herinnert Alaaeddine zich. 'Zo is Mohsin. Voor hem bestaat er geen privacy.'

Beeld Samuel Aranda

Mohsin sluit een deal met een visverkoper in Fez en gaat op weg met zijn busje vol inktvissen, gamba's en ansjovis - legale handel, deze keer. Maar eenmaal in Fez neemt zijn handelspartner de telefoon niet meer op. Mohsin rijdt naar Taza, naar Meknes, op het laatst helemaal naar Kenitra. Steeds wanhopiger probeert hij de vis te slijten, die dreigt te bederven. Het lukt niet.

'De grote vishandelaren, die de eigenaars zijn van de vissersboten, hadden alle afnemers in de regio gebeld en gezegd dat ze geen zaken moesten doen met Mohsin', zegt Alaaeddine. 'Hij was voor hen nu een bedreiging. Ze willen niet dat de slaven van gisteren de bazen van morgen worden.'

Boos komt Mohsin thuis. Het is aan het begin van de zomer en hij besluit fulltime als taxichauffeur te werken. Hij wil geld verdienen en opnieuw vis inkopen. Dag en nacht zit hij op de taxi. De hele zomer lang staat het transportbusje van Mohsin stof te vangen. Dan heeft hij 2.000 euro bij elkaar en koopt hij opnieuw vis in. Deze keer heeft hij aan een back-up gedacht: hij verkoopt een groot deel van de vis zelf op de markt. Bijna draait hij quitte. 'Hij belde mij op, heel blij', zegt Alaaeddine. 'Hij zei: ik heb 300 euro verloren. Iedereen wil mij vernietigen, maar het zal ze niet lukken!'

Aangehouden

Langzaam gaan de zaken van Mohsin beter, al blijft de tegenwerking. Op een dag wordt hij aangehouden met een (illegale) vracht tonijn. De gendarmerie dreigt zijn vis en busje in beslag te nemen. Totdat een agent zegt dat er voor 500 euro wel een oplossing mogelijk is. 'Hij belde mij op met de vraag of ik hem 500 euro kon lenen', zegt Alaaeddine. 'Later hoorde hij in de haven dat een van de visbaronnen de politie had getipt. Maar soms zijn 500 euro sterker dan de 'grote walvissen' (de vissersbazen, red.).'

Dan, op 28 oktober 2016, komt de aanhouding die Mohsin fataal wordt. Tijdens de protesten die erop volgen is hogra het sleutelwoord. Minachting betekent het. 'De autoriteiten laten de 'grote walvissen' met rust', zegt Imad. 'Zij staan boven de wet. Alleen de kleine handelaren moeten zich aan de wet houden.'

Beeld Samuel Aranda

Ze kunnen hem nog zo veel geld geven, zegt Imad, maar hij zal de rechtszaak nauwgezet blijven volgen, tot het einde. 'Er zitten acht mensen vast, maar er zijn meer verantwoordelijken.'

'Er is een heel grote kans dat de grote walvissen de politie hebben gebeld om Mohsin aan te houden', denkt ook Alaaeddine. 'Het was niet voor niets dat veel mensen twitterden: wie is de eigenaar van het schip? De hele operatie was illegaal, van begin tot eind. Ze pakten Mohsin, omdat hij de zwakste schakel is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.