Het prijskaartje van het speelkantoor

Dave Eggers beschrijft in zijn bestseller De Cirkel het ideale kantoor, met glijbaan, masseur en toprestaurant. Wel 90 uur werken per week. Is dit een nachtmerrie? Of toch realistisch?

'De campus was immens en grillig. Op een stuk land waar ooit een scheepswerf had gezeten, bevonden zich nu zachtgroene heuvels en een fontein van Calatrava. En een picknickterrein met in concentrische cirkels opgestelde tafels. En tennisbanen, gravel én gras. En een volleybalveld waarop de peuters van de bedrijfscrèche gillend ronddartelden. Te midden van dit alles was ook nog een plek om te werken: anderhalve vierkante kilometer geborsteld staal en glas, het hoofdkantoor van het machtigste bedrijf ter wereld.'


Het paradijs op aarde voor elke kantoorslaaf. Zo beschrijft de Amerikaanse auteur Dave Eggers in zijn roman De Cirkel het gebouw waarin duizenden computernerds werken om de suprematie van internetmoloch De Cirkel te continueren. Deze cross-over van Google en Facebook heeft 90 procent van het internet in handen, en wil de rest ook veroveren met talloze nieuwe diensten (uitstervende dieren redden, duikboten bouwen).


Daarvoor moeten de programmeurs zo veel mogelijk uren draaien. Dus staat er een masseur klaar, serveert het sterrenrestaurant continu gezonde maaltijden, kan iedereen naar elkaar zwaaien door de glazen wanden, zijn er elke avond miniconcerten en helpt de therapeut van dienst iedereen die de druk even niet aankan. Oh ja, je kunt natuurlijk met een glijbaan van boven naar beneden glijden, waarna je op een step verder rolt door het immense complex.


Uitrusten doe je op een enorme zitzak, met uitzicht op felkleurige lampen en hippe behangetjes. In deze contreien is tafelvoetbal echt passé.


Google komt in de buurt

Droom of werkelijkheid? In Nederland zul je niet snel zo'n immens speelkantoor tegenkomen. Daarvoor is ons land te dichtbebouwd. Alleen de hightechcampus van Eindhoven komt in de buurt van Eggers' toekomstvisioen. Als er één bedrijf is dat zulke enorme complexen laat neerzetten, is het wel Google. In Londen wordt druk gebouwd aan het nieuwe Europese hoofdkantoor, dat in 2016 opent. 93 duizend vierkante meter, tussen de stations Sint Pancras en King's Cross, voor 4.500 werknemers. Met zwembad, indoorvoetbalveld, klimmuur, dakterras en een luxe fietsenberghok inclusief douches. Prijskaartje: 1 miljard pond.


Waarom zoveel geld aan een kantoor besteden als iedereen mobiel kan werken? Waarom geen neutrale flexplekken? Juist omdat Googlianen geen presentieplicht hebben, stelt architect Simon Allford van Googles speelkantoor in Londen. Gratis lunch en een zwembad zijn juist bedoeld om employés naar het kantoor te lokken.


'De werknemers in het gebouw moeten dat kantoor ook echt leuk vinden. Ze moeten zich de community van dat gebouw voelen', stelt Allford. 'Het gebouw is een open theater waarbij decor en indeling voortdurend veranderd kunnen worden. Vergaderruimten, meubels, alles kan aangepast worden.'


Naast heel wat andere softwaregiganten heeft toch vooral Google het speelkantoor gebruikt om zich als topwerkgever in de markt te zetten. Jonge programmeurs kunnen overal aan de slag, dus Google gooit kleurige kantoren - met bijvoorbeeld in Dublin een Ierse pub als kitchenette - in de strijd. Google wil namelijk 'the happiest, most productive workplace in the world' creëren.


Het concept speelkantoor stamt uit de jaren negentig, toen de eerste golf dotcombedrijfjes succesvol werden. Begonnen in een garage verplaatsten ze zich naar reguliere kantoren. Maar daar hielden de gesjeesde studenten hun 90-urige werkweken alleen vol met gamecomputers en basketbal op de parkeerplaats. 'Work hard, play hard.' Aanvankelijk bleven ze in kantoorhokjes (cubicles) werken. Die werden snel opgefrist en later arriveerde de eerste glijbaan. Tot de dotcom-crashes: toen moesten de kantoren even lean and mean zijn.


Snookertafels

Door het succes van de internetgiganten zijn de palmboom, muziekkamers met gitaren, schommels en snookertafels in 2014 weer terug. De gesjeesde studenten hoeven niet meer volwassen te worden en kunnen als een moderne Peter Pan eeuwig ronddartelen. The New York Times: 'Een werkplek-utopie zoals bedacht door techneuten - rijk, jong en single - uit Silicon Valley.'


Maar er hangt een prijskaartje aan dat speelkantoor. Je wordt wel geacht die 90 uur te halen. De naïeve hoofdpersoon Mae Holland komt er in Eggers' De Cirkel snel achter dat het niet de bedoeling is dat ze in haar eentje gaat kajakken. Ze moet uren maken. En daarbij volledig transparant zijn.


'Geheimen zijn leugens.' De druk om altijd alles via sociale media te delen met de collega's wordt steeds groter. Privé bestaat niet meer; als je lang doorwerkt, blijf je lekker op kantoor in een suite slapen. Utopia verandert hier in een nachtmerrie. Zo extreem zal Google Londen in 2016 niet worden. Dat het speelkwartier korter duurt dan verwacht, is iets wat elke programmeur een keer in zijn loopbaan moet ervaren.


De Cirkel


Mae Holland kan haar geluk niet op als ze wordt aangenomen bij De Cirkel, het machtigste internetbedrijf ter wereld. De persoonlijke e-mails van de gebruikers, hun sociale media, betalingsverkeer en aankopen zijn met elkaar verbonden door een universeel besturingsprogramma. Het resultaat: iedereen heeft slechts één online- identiteit. Een nieuw tijdperk van openheid en gemeenschapszin is aangebroken.


Mae laat zich meeslepen door de energie van het bedrijf, de groepsactiviteiten en de feestjes, de oneindige mogelijkheden - zelfs als ze het leven buiten de campus langzaam uit het oog verliest, een ontmoeting met een collega haar in verwarring brengt, en haar bijdrage aan De Cirkel steeds meer openbaar wordt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden