Het postraciale paradijs blijft uit onder Obama

De rassenrellen in Ferguson laten zien hoe diep de kloof tussen blank en zwart nog altijd is in de Verenigde Staten. President Obama houdt afstand.

AFP-fotograaf Joshua Lott portretteerde zwarte inwoners van Ferguson die protesteren tegen het doodschieten van de ongewapende Michael Brown door de politie op 9 augustus. Beeld AFP
AFP-fotograaf Joshua Lott portretteerde zwarte inwoners van Ferguson die protesteren tegen het doodschieten van de ongewapende Michael Brown door de politie op 9 augustus.Beeld AFP

André Suggs is een knappe jongen. Hij is niet klein maar ook niet lang, hij is niet dik maar ook niet dun. Hij heeft een lenig lijf, intelligente ogen, een fijn gezicht en een lichtzwart getinte gave huid. Alles aan hem klopt. Toch lijkt zijn leven op zijn 27ste nog het meest op een doodlopende weg. Hij is al vroeg 'uit de wedstrijd gehaald' zoals hij het zelf noemt.

André maakte zijn school niet af. Op zijn 17de werd hij voor het eerst gearresteerd, naar eigen zeggen terwijl hij gewoon op straat liep. Hij kreeg een strafblad en vervolgens geen werk meer. Op zijn 18de drong hij een woning binnen en beroofde de bewoners onder bedreiging van een wapen. Op zijn 19de ging hij daarvoor de gevangenis in. Op zijn 26ste kwam hij vrij. En nu demonstreert hij in Ferguson samen met vele andere zwarten tegen de manier waarop de politie de jonge Michael Brown heeft doodgeschoten.

Niet dat André zich met hem wil vergelijken. Brown had een schooldiploma en was nog niet in aanraking met de politie geweest. 'Ik heb mensen gegijzeld. Ik zat gevangen. Dat was helemaal mijn eigen schuld. Ik ben geen engel.' Toch loopt hij hier in de voorstad van St. Louis te demonstreren omdat het 'systeem' verkeerd is. Hij probeert werk te krijgen, maar het lukt niet. 'Er is een verschil tussen wie we zijn en wat anderen denken wat we zijn.'

Een portret van een inwoner van Ferguson die deelneemt aan de protesten. Beeld AFP
Een portret van een inwoner van Ferguson die deelneemt aan de protesten.Beeld AFP

Obama
Het is kort na een bezoek van de zwarte dominee Jesse Jackson aan de plek van de ernstige Amerikaanse rassenrellen in jaren. Ferguson is volgens hem 'de metafoor voor grootstedelijk Amerika', waar veel minderheden geen toegang hebben tot banen, vervoer en gezondheidszorg.

Duidelijk is dat het kiezen van een zwarte president niet genoeg is. Met Obama heeft Amerika niet het postraciale paradijs betreden. Ook onder hem is er geregeld onrust, als het niet in Florida is dan wel in Missouri in het Midden-Westen, zoals de afgelopen tien dagen.

Niet voor het eerst werd Obama maandag om een reactie gevraagd. Hij wees er op dat verhoudingsgewijs veel te veel zwarte jongeren de kans lopen van school te worden gestuurd of in de gevangenis te belanden. Het probleem heeft volgens hem diepe wortels, zoals de 'tragische geschiedenis' van de zwarte gemeenschap in de Verenigde Staten. Het wegnemen van die oorzaken is een 'groot project', waaraan al een 'paar eeuwen' gewerkt wordt, zei de professorpresident, suggererend dat er geen snelle, simpele oplossingen zijn.

De moeilijkheid is alleen dat de betogers een heel andere tijdrekening hanteren. Zij denken niet in eeuwen maar in de nanoseconden van Twitter en Facebook. Zij eisen gerechtigheid, nu. Sommigen zijn teleurgesteld in Obama, omdat hij niet naar Ferguson wil komen zolang het onderzoek naar de toedracht van de dood van Brown niet is afgerond. Hij houdt meer afstand dan bij Trayvon Martin, de zwarte tiener die in Florida werd doodgeschoten door een burgerwacht. Over hem zei hij nog dat dit 'mijn zoon' had kunnen zijn, of hij zelf 35 jaar geleden. Dit keer heeft Obama het niet persoonlijk gemaakt.

Een van de demonstranten. Beeld AFP
Een van de demonstranten.Beeld AFP

Vaders
Obama's impliciete waarschuwingen tegen snelle remedies zijn wel realistisch, blijkt uit alles in Ferguson. 'Hé brother', roept André Suggs als er ineens een andere jonge man naast hem opduikt, een lange vent met lang haar. Het is broer Sino, 25 jaar oud. Ook hij heeft in de gevangenis gezeten, wegens inbraak. Hij heeft een dochter van drie, Cloie, maar leeft niet meer samen met haar moeder. André en Sino hebben niet dezelfde vader. Hun vaders wonen in andere staten, met nieuwe vrouwen, en kijken niet meer naar hen om. De broers hebben ook geen enkel contact meer met ze. André: 'Dat ik mijn vader weinig gezien heb, is niet het probleem. Kan me niks schelen.' Sino: 'Ik geef mijn vader nergens de schuld van.'

Anderen doen dat wel, zoals de rechtse Fox-commentator Bill O'Reilly. Hij ziet het als een groot probleem dat veel zwarte moeders alleenstaand zijn en hun kinderen feitelijk zonder vaders opgroeien. Veel vaders hebben kinderen bij meerdere vrouwen, terwijl moeders niet zelden kinderen van verschillende vaders hebben. O'Reilly beticht links ervan dit punt dood te zwijgen. Het maakt de discussie beladen. Zijn de arme zwarten slachtoffer? Zijn het de sociaal-economische omstandigheden, de geschiedenis of racisme? Of hebben ze het aan zichzelf te wijten? Met andere woorden: is hun positie in de onderklasse hun eigen schuld of andermans schuld?

Het is een debat waarin nooit het laatste woord zal worden gesproken. Obama wees er vorig jaar op dat bepaalde problemen, zoals gebroken gezinnen, zich ook in toenemende mate voordoen onder blanken die wegzinken in armoede. Het is de armoede, stupid, niet de huidskleur, lijkt hij daarmee te willen zeggen.

Twee demonstranten die meedoen aan de protesten in Ferguson. Beeld AFP
Twee demonstranten die meedoen aan de protesten in Ferguson.Beeld AFP

Politie in Ferguson 'zwaar onder vuur'
De politie in Ferguson heeft 'zwaar onder vuur gelegen', zei politiechef Ron Johnson over de rellen die maandagavond weer ontstonden in de Amerikaanse stad. De politie heeft volgens Johnson niet teruggeschoten. 31 mensen zijn gearresteerd. Een vreedzame betoging draaide uit op onlusten toen een aantal demonstranten met flessen naar de politie gooide. Daarna werd op agenten geschoten. De politie moest traangas inzetten.

Minister van Justitie Eric Holder gaat woensdag naar Ferguson om zich op de hoogte te stellen van het onderzoek naar de dood van de 18-jarige Michael Brown.

Gisteren schoot een Amerikaanse agent opnieuw een man dood, in St. Louis, niet ver van Ferguson. Dat meldden Amerikaanse media. De dode zou dit keer een Afro-Amerikaanse man zijn van 46. Volgens de politie zwaaide het slachtoffer met een mes op het moment dat de schoten vielen.

'Iedere bevolkingsgroep heeft problemen'
André en Sino Suggs proberen er het beste van te maken. Ze zetten tatoeages, doen klusjes, onder meer in tuinen. 'We zijn entrepreneurs', zegt Sino, met een zweem van ironie in zijn stem. Kleine zelfstandigen.

Patrick Ritchie voegt zich bij hen. Hij is een blanke van 42. In 2010 woonde hij in Kaboel, waar hij jonge Afghanen leerde skateboarden. Het was een heel eigen invulling van het begrip nation building, waarvoor duizenden Amerikaanse militairen zijn gesneuveld in Afghanistan. Nu is hij hier, solidair met de zwarte demonstranten in hun strijd tegen de corrupte politie, zoals hij zegt. Hij is ervan overtuigd dat veel van de sociale moeilijkheden van de zwarten voortkomen uit het verleden. 'Kijk naar de slavernij. Toen werden de gezinsverbanden vernietigd. Slavenhouders scheidden moeders, vaders en kinderen. Dat is nooit helemaal gerepareerd.'

Melinda Ray ziet het bezwaar dat te veel kinderen zonder vaders opgroeien. 'Het is een probleem. Maar iedere bevolkingsgroep heeft haar problemen. Het betekent nog niet dat je zomaar iemand kan doodschieten die de last van het probleem op zijn schouders meedraagt', zegt ze over de dood van Michael Brown.

Ray (35) was onderwijzeres en is nu huisvrouw. Met haar man Kevin, een kabelmonteur van 32, hoopt ze binnenkort kinderen te krijgen. De dood van Brown is volgens haar het strootje dat de kameel terugbracht, om het Amerikaanse equivalent van de laatste druppel in de emmer te gebruiken. 'Wat moeten we onze kinderen nog meer leren? Dat ze geen hoodies mogen dragen? Dat ze niet in een andere stad de metro moeten nemen? Dat ze een politieagent niet om de weg moeten vragen?' Elke keer als haar man te laat is, is ze bang dat hij gearresteerd is. Kevin: 'Ook al gedraag je je volgens de regels, je voelt toch niet veilig.'

Melinda is van plan elke dag te komen demonstreren. 'We hebben alle andere opties verbruikt. We kunnen moeilijk van huid veranderen'.

Een demonstrant. Beeld AFP
Een demonstrant.Beeld AFP
Twee demonstranten in Ferguson. Beeld AFP
Twee demonstranten in Ferguson.Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden