Het post-postmodernisme: paradox en dialectiek in één

Elke tijd heeft zijn eigen vorm van postmodernisme en zijn eigen postmodernist. In de jaren dertig van de vorige eeuw was dat de filosoof Heidegger, die de dingen onderscheidde in het zijnde en in het niet-zijnde, waardoor het zijnde begon te zijnen en het niets begon te nietsen. In de jaren zeventig kregen wij het postmodernisme van Rorty, een filosoof die volgens Jaap van Heerden tot zijn verbijstering ontdekte dat hij een aanhanger was van een filosofie die hijzelf had bedacht. Het komt erop neer dat de postmodernist vindt dat alles achterhaald is, wat op een gegeven moment - 'un momento dado', zoals Johan Cruijff zei - ook geldt voor het postmodernisme zelf.

Steeds vaker heb ik het gevoel dat wij een Nieuwe Tijd binnensurfen, op wat ik de Derde Golf van het Postmodernisme zou willen noemen. Deze golf kun je ook karakteriseren als het post-postmodernisme, of als het postermodernisme. Anders valt niet te verklaren waarom ik tegenwoordig zoveel berichten tegenkom waarvan de interne logica mij ook na lang nadenken volkomen duister blijft.

Neem bijvoorbeeld het bericht dat Google zich heeft ontdaan van James Damore, die had gewaagd de biologische verschillen tussen de geslachten medeverantwoordelijk te houden voor het achterblijven van vrouwelijke carrières binnen het bedrijf. Het was alsof hij de Holocaust had ontkend. Nog diezelfde dag werd hij ontslagen door Danielle Brown, directeur diversiteit bij Google. Conclusie: diversiteit verlangt dat alle neuzen in één richting komen te staan. Dat is paradox en dialectiek in één, helemaal het kenmerk van het post-postmodernisme.

Of neem het bericht over superbelegger Warren Buffet, die 100.000.000.000 dollar op zijn bankrekening heeft staan, zo veel dat hij niet meer weet hoe het te beleggen of anderszins uit te geven. Dat is helemaal Dagobert Duck, die aan de geldziekte lijdt en van zijn arts de opdracht krijgt om op een wereldreis zo veel mogelijk met geld te smijten. Dat doet hij, krachtig bijgestaan door Donald en de neefjes - vlekje op de voorruit, hup een nieuwe auto! - maar als zij terugkomen blijkt dat oom Dagobert alleen maar nóg rijker is geworden. De producten die hij onderweg kocht, kwamen uit zijn eigen fabrieken.

Of neem, om dichter bij huis te blijven, het bericht dat Alexander Klöpping negen man heeft moeten ontslaan omdat zijn digitale krantenkraam Blendle veel te hard groeide. Wat hij ons wilde wijs maken, weet ik niet, maar ik moest er lang over nadenken. Dat overkomt mij dagelijks en dan heb ik nog niet eens over de columns van Arnon Grunberg, die tegenwoordig vaak zo'n hoog postmodernistisch niveau bereiken dat zij mij boven de pet gaan. Of neem die reportage over tripthee, die gisteren de voorpagina van deze krant haalde. Ik las dat braken goed voor je is, want dat is een kwestie van lichaamsreiniging.

Dat hoorde ik ook al over het klysma, waarmee mensen hun ontlasting uit hun darmen laten wegzuigen, om vervolgens met hun drol in een fles een rituele dans te maken. Volgens een internist die ik er toevallig over sprak - maar wat is toeval in dit post-postmoderne tijdperk? - kun je die drol beter laten zitten als er geen noodzaak is hem het licht te doen zien, aangezien je in het slechtste geval met zo'n ingreep de kans verhoogt op darmkanker. Ik geef het alleen maar door, misschien was het een postmoderne internist. Je weet nooit waar de vijand schuilgaat.

Dat ik bij veel berichten in langdurig gepeins verzink, beschouw ik als uitermate lastig. Nog geen jaar geleden werd Beyoncé uitgeroepen tot de meest feministische vrouw aller tijden, en niet alleen in De Wereld Draait Door. Nu lees ik dat voor haar tweeling inmiddels 43 man/ vrouw personeel is aangesteld, te weten: 1 verpleegster, 3 artsen, 2 stylisten, 15 kindermeisjes, 12 bodyguards, 2 social-media-experts, 2 huishoudsters, 4 chauffeurs en 2 financiële adviseurs. Het begrip rolmodel krijgt op die manier wel een heel specifieke betekenis. Maar het stond in De Telegraaf, de meest postmoderne krant van Nederland, waarvan een hoofdredacteur ooit eens heeft gezegd: 'Als wij schrijven dat iemand rood haar heeft, en hij heeft geen rood haar, dan moet hij zijn haar maar laten verven.'

Of een feministische opvoeding met 43 man/vrouw personeel makkelijker dan wel moeilijker wordt, is een vraag waarop ik nog geen antwoord heb. Dat president Maduro zijn leger privileges geeft om een egalitaire samenleving af te dwingen, dat begrijp ik in het oude licht van de gestaalde kaders. Dat de Britten worstelen met een Brexit die ze liever niet willen, begrijp ik ook. Maar dat de zangeres Karima El Fillali in deze krant zei: 'Ik ben wij', daarover moest ik weer lang nadenken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden