Column

Het populisme is toch geen onstuitbare stoomwals

Beeld De Volkskrant

In juni 2016 stemden de Britten voor een Brexit en in november werd Donald Trump president van de VS. In het jaar 2017 was het de beurt aan Europa: de 'populistische stoomwals' zou ook het oude continent gaan pletten en van bruin asfalt voorzien. Op 21 januari, een dag na de beëdiging van Trump, kwamen Marine Le Pen, Frauke Petry van de AfD en Geert Wilders bijeen in Koblenz, als 'de leiders van het nieuwe Europa': hun optimisme kende, in tegenstelling tot het Europa dat zij voor ogen hebben, geen grenzen.

Minder dan vier maanden later staat Wilders volledig buitenspel in Nederland en vult hij zijn tijd met de poesjes Snoetje en Pluisje, is Petry van het toneel verdwenen en kreeg Le Pen om de oren van een nieuwkomer die minder dan een jaar geleden bekendmaakte dat hij ging meedoen aan de presidentsverkiezingen. De verkiezingen in Duitsland gaan in september tussen Merkel en Schultz: al het populistische triomfalisme jammerlijk in duigen.

Voor Wilders restte er na de afgetekende zege van Macron weinig anders dan het wanhopige ontkennen van de feiten. De 34 procent van Le Pen vormen volgens de Twittermaniak 'nog maar het begin' en de patriottische lente waarover hij nu al maanden bazelt komt er nog steeds aan. Zeker, en Snoetje en Pluisje zitten op pianoles en zijn al een heel eind met Für Elise.

Triomfalisme van antipopulisten is ook niet op zijn plaats. Want het is waar, Wilders' PVV werd in maart de tweede partij van Nederland, met 13 procent van de stemmen. In Frankrijk stemden nog nooit zoveel mensen op het FN en in Oostenrijk moest er een tweede ronde aan te pas komen om de extreem-rechtse Hofer van het presidentschap af te houden. Maar feit is dat de populisten op veel meer hadden gehoopt nadat door de Brexit en de Trumprevolte hun fantasie op hol was geslagen en ze zich al de Masters of the Universe waanden: het mysterieuze 'volk', namens wie de rattenvangers beweren te spreken, bleek minder gemakkelijk te lijmen dan verwacht.

In de media zat de schrik er na de Britse en Amerikaanse kiezersopstanden goed in: tot op het laatst werd een zege van Le Pen niet uitgesloten, uit pure angst opnieuw de mist in te gaan en weer het verwijt te krijgen van elitarisme en het negeren van de volksstem. Het zelfvertrouwen is danig aangetast; ik heb nog nergens gelezen dat ditmaal extreem-rechts niet in de gaten had wat er onder 'het volk' leefde.

Op Chirac in 2002 na, toen het electoraat zich verenigde tegen de oude Le Pen, boekte sinds 1965 geen presidentskandidaat zo'n overtuigende zege als Macron zondag. Die was, las ik ergens, 'te danken aan de tegenstander'. Le Pens afgang in het laatste verkiezingsdebat zou debet zijn aan haar verlies. Macron was echt niet zo populair. Ook in die analyses proefde je de verbazing over de zege van de gematigde kandidaat. We hebben kennelijk even tijd nodig ons te realiseren dat het populisme geen onstuitbare stoomwals is en dat er een antwoord op mogelijk is.

We moeten ons optimisme hervinden, tegen het ingebakken pessimisme en enge nationalisme van de populisten in. Ik ben al een optimist en ik denk dat Emmanuel Macron Frankrijk en Europa de weg kan wijzen. Hij vierde gisteren bij het Louvre zijn zege op de tonen van Alle Menschen werden Brüder, het Europese volkslied. Dat was lef. NRC noemde hem gisteren een 'revolutionair' - ik denk dat we later op 2017 zullen terugkijken als het jaar van de ommekeer, als het revolutiejaar. En Marche!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden