Het piramidespel met de pensioenen

Er is alle reden voor jongeren om naar het malieveld te trekken om een beter pensioen te eisen.

FNV-voorzitter Agnes Jongerius (L) en voorzitter van VNO-NCW Bernard Wientjes (R). Beeld anp

Op de foto in nrc.next stond een leeg Malieveld met daarbij de tekst: waarom staan wij hier niet? Met dat 'wij' werden jongeren bedoeld. Waarom protesteren jongeren niet massaal tegen het pensioen­akkoord dat is gesloten? En, dat is het is fijne van het pensioendebat, jong is iedereen onder de 50. Het antwoord op die vraag is makkelijk te geven. Jongeren protesteren niet omdat ze geen interesse kunnen opbrengen voor pensioenkwesties.

Het is een dure desinteresse. Het pensioenakkoord maakt het stelsel niet toekomstbestendig. Het pensioenstelsel krijgt juist meer trekken van een piramidespel. Bij een piramidespel, zoals dat van Bernard Madoff, krijgen deelnemers een hoog rendement voorgespiegeld. Maar dat rendement wordt betaald met de inleg van nieuwe spelers. Zodra er geen nieuwe gekken meer komen, dondert alles in elkaar. De laatste deelnemers hebben wel betaald, maar zullen niks ontvangen.

Op dit moment bestaan er strakke regels om te voorkomen dat het pensioenstelsel een piramidespel wordt. Zo moet een fonds laten zien dat het genoeg geld in kas heeft om alle toekomstige verplichtingen na te komen. Heeft een fonds te weinig geld dan eist de toezichthouder extra maatregelen. De pensioenen moeten omlaag of de premies moeten omhoog. In het pensioenakkoord worden deze regels enorm versoepeld. Pensioenfondsen mogen op een andere manier berekenen hoeveel geld ze in de toekomst nodig hebben. Ze gebruiken daarvoor niet de lage risicoloze rente, maar de verwachte opbrengst. Zo kunnen pensioenfondsen zich rijk rekenen. Deze rekenmethode zet zelfs een bonus op risicovol beleggen. Het verwachte rendement van beleggen in aandelen is namelijk groter dan van beleggen in obligaties. Hoe meer een fonds in aandelen belegt, hoe hoger het gemiddelde verwachte rendement en hoe minder geld het nu in kas hoeft te hebben.

Daarbij wordt voor het gemak vergeten dat het verwachte rendement gewoon een slag in de lucht is. Zo rekent het ABP in het herstelplan dat moest worden gemaakt omdat het ambtenarenfonds in de kredietcrisis zo veel geld was kwijtgeraakt, met een rendement van 6,45 procent. Dat terwijl het fonds in de periode 1999-2009 een rendement haalde van 3,7 procent. Nogal een verschil. Door zich met boekhoudkundige trucs rijk te rekenen kan een fonds ook veel vaker de pensioenen indexeren, aanpassen aan de loonstijging. Dat is goed nieuws voor de gepensioneerden. Maar met boekhoudkundige trucs wordt een fonds alleen op papier rijker. Er komt niet meer geld in kas. Hoe meer nu wordt uitbetaald, hoe groter de kans dat er voor jongeren veel minder overblijft.

Tegenslag
Dat wordt nog versterkt doordat fondsen straks 10 jaar de tijd krijgen om zich te herstellen van financiële tegenslagen als de kredietcrisis. Een fonds mag dus 10 jaar hopen en bidden op een wonder op de financiële markten. Hoe langer ze wachten met pijnlijke maatregelen, hoe groter de kans dat de jongeren de rekening krijgen gepresenteerd. Maar zult u denken, zo onverantwoordelijk zijn de sociale partners toch niet?

Dan moet u De Pensioenmythe van Martin Pikaart lezen. Pikaart is voorzitter van het AVV (Alternatief Voor Vakbond). In zijn boek legt hij een patroon bloot waarbij vakbonden de belangen van de grijze achterban beter bedienen dan die van jongeren. Zo hebben jongeren zonder daarvoor iets terug te krijgen 90 procent van de rekening betaald van de reparatie van de vut. Het toverwoord is steeds solidariteit. Ondertussen staat het stelsel bol van perverse solidariteit. Wie veel heeft krijgt nog meer, wie weinig heeft dokt voor anderen. En mensen die rond hun 45ste als zelfstandige verder gaan, zijn helemaal de klos. Zij hebben twintig jaar betaald en toch nauwelijks iets opgebouwd.

Malieveld
Pikaart maakt de vergelijking met de WAO-crisis. Toen wentelden werkgevers en werknemers de kosten van de economische crisis op de samenleving af door mensen die hun baan dreigden te verliezen in de WAO te dumpen. Nu hebben werkgevers en werknemers weer hun eigen belangen uitgeruild ten koste van derden. De werkgevers hebben voor elkaar gekregen dat ze niet meer opdraaien voor tegenvallende rendementen. De pensioenpremies stijgen niet. De vakbonden zijn erin geslaagd de AOW zo ter verhogen dat je toch op je 65ste kunt stoppen met werken en evenveel AOW krijgen als nu. Intussen is de kwetsbaarheid voor schokken op de financiële markten alleen maar toegenomen. De risico's worden dus veel groter. Omdat ouderen nog oude rechten hebben, dreigen jongeren voor die risico's op te draaien. Alle reden dus voor jongeren om op te trekken naar het Malieveld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.