Het Picassianum

Pablo Picasso gooide nooit iets weg. Alles heeft een ziel, zei hij, en dat doe je niet weg. Het werd allemaal bewaard, zijn schetsboeken en schriftjes, duizenden vellen tekenpapier, luciferdoosjes met een krabbeltje of een aantekeningetje, de meer dan honderd boeken die hij illustreerde....

Picasso toonde ze een keer aan zijn vriend Brassaï. 'Die heb ik vannacht uit een vuilnisbak opgevist', vertelde hij. 'Ik bewaar ze, ik stapel ze op.' In zijn Gesprekken met Picasso herinnert Brassaï hoe het alziende oog van zijn vriend ooit op zes miezerige punaises viel, waarmee hij een stuk karton wilde ophangen. 'Dat zijn mijn punaises', riep Picasso. 'Ik leen ze u zolang. Maar u moet ze me wel teruggeven. Het zijn mijn punaises.'

Die punaises, die doosjes, die tekenschriften en die kunstenaarsboeken maken deel uit van het immense Picassiaanse universum. 'Op een dag zal er een wetenschap zijn die dieper in de scheppende mens zal doordringen', zei hij tegen Brassaï. 'Aan die wetenschap denk ik vaak, en daarom hecht ik eraan het nageslacht een zo volledig mogelijke documentatie na te laten.'

Omdat hij nooit iets wegdeed, houdt het Picasso-onderzoek ook nooit op. Eens op een dag, schreef de Spaanse dichter Rafael Alberti, 'zullen onze nakomelingen zeggen, als zo veel resten uit hun vindplaatsen opdoemen, koortsige ogen, uilen, stieren, paarden, fantastische arabesken, duiven, vrouwenborsten: er was een schitterend tijdperk hier op aarde, dat wij het Picassianum zullen noemen.'

In het zopas verschenen Artists' Books in the Modern Era 1870-2000 - The Reva and David Logan Collection of Illustrated Books (Thames & Hudson; import Nilsson & Lamm) zien we fragmenten van dat steeds maar uitdijende Picassiaanse uitspansel. De Logans verzamelen al jaren livres d'artiste. De Logan Collection is een kunsthistorisch belangrijke verzameling 'kunstenaarsboeken', edities van uitgevers en kunsthandelaren als Ambroise Vollard, Henri Kahnweiler of Albert Skira. Sinds 1998 maakt de collectie deel uit van de Achenbach Foundation for Graphic Arts van het Fine Arts Museum van San Francisco.

Ze collectioneerden vooral door Picasso geïllustreerde boeken. Hij heeft tekeningen en etsen gemaakt voor 156 edities. Picasso tekende bij teksten en gedichten van bevriende schrijvers, Benjamin Péret, Paul Éluard, Pierre Reverdy en Michel Leiris. De Logans bezitten 73 van die uitgaven. Een van de pronkstukken uit de collectie is het door Vollard uitgegeven Le Chef-d'oeuvre inconnu, de door Picasso geïllustreerde novelle van Honoré de Balzac over een jonge schilder die zijn geliefde Gillette als model uitleent aan de haast uitgebluste meester Frenhofer, die op zoek is naar het onbekende meesterwerk.

Al die fraai uitgegeven en door de Logans verzamelde edities herinneren aan de schetsboeken van Picasso. Zijn carnets waren zijn dagboeken. Op een van zijn schetsboeken, die hij vaak zelf heeft ingenaaid, staat: je suis le cahier. Hij wilde ons als het ware duidelijk maken dat zijn schriften niet alleen zijn journal de bord waren, maar ook letterlijk zijn ziel waren en zijn intiemste gedachten.

De vierhonderd kunstenaarsboeken uit de Logan Collection hebben iets intiems. Het zijn geen opzichtige bibelots, ze worden vaak in foedralen opgeborgen. 'A book is more than a book', luidt de filosofie van de Logans, 'when it becomes a work of art.' Ze verzamelden niet alleen Picasso-uitgaven, maar ook kunstenaarsedities van Édouard Manet of Edward Burne-Jones, Georges Braque of Giorgio de Chirico, Claes Oldenburg of Robert Ryman. Het kunstenaarsboek is een genre, het verenigt vaak verschillende acrobatische talenten, typografen, schrijvers en kunstenaars. Zulke boeken zijn de spiegels van het kunnen en het denken van kunstenaars, hun portable museum.

Geen enkel museum kan het gehele indrukwekkende oeuvre van Picasso herbergen, maar het levenswerk van Marcel Duchamp past in een handzaam koffertje van een handelsreiziger. De Logans bezitten zo'n boîte-en-valise, een doos die niet groter is dan veertig bij veertig centimeter en ongeveer tien centimeter dik is, een 'draagbaar museum' dat door een vernuftig systeem van latjes en schuifpaneeltjes in een handomdraai tot een poppenhuismuseum kan worden omgetoverd. In die doos zit het gehele oeuvre van Duchamp.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden