Column

'Het perspectief van de dader is in de media de werkelijkheid geworden'

Het boek van Mirjam Pool over de gijzeling in het stadhuis in 2008 maakt pijnlijk duidelijk dat de bestuurders in Almelo totaal niet waren opgewassen tegen de medialogica die zich na afloop van de gijzeling ontvouwde, schrijft Meindert Fennema.

Het stadhuis van Almelo op een screenshot van Google Streetview. Beeld Google

Op 16 juni 2008 is Almelo wereldnieuws. De stad wordt opgeschrikt door twee branden in het centrum en door een gijzeling in het stadhuis die meer dan vijf uur zal duren en een grote politiemacht op de been brengt. De Turkse ondernemer Ahmet O. blijkt zijn eigen grand café en zijn eigen auto in brand te hebben gestoken en onder bedreiging van vuurwapens een wethouder en vier ambtenaren vast te houden in een kamer. Al snel wordt duidelijk dat O. en zijn echtgenote in de clinch liggen met de gemeente vanwege de vergunningen van hun bedrijf.

Het boek van Mirjam Pool over dit drama, 'Procedures en pistolen', deed mij denken aan de roman van Truman Capote, 'In Cold Blood. A true Account of a Multiple Murder and Its Consequences', uit 1966. Capote vertelt het verhaal van de Clutters uit Kansas. Herbert William Clutter, een rijke boer en zijn vrouw Bonnie, hun 16-jarige dochter Nancy en hun 15-jarige zoon Kenyon werden in 1959 op gruwelijke wijze vermoord.

In een poging tot reconstructie volgt Capote de daders, het opsporingsteam en de slachtoffers. Er ontstaat een aangrijpend verhaal, met belichting van achtergronden, karakters en beweegredenen. Capote reisde naar de plaats van de moord en interviewde lokale bewoners en de recherche. Capote was vele jaren bezig om het boek te schrijven.

'Procedures en pistolen' is een even gedetailleerd en veelzijdige reconstructie van een gijzeling die even gruwelijk had kunnen aflopen als het verhaal van Truman Capote. Het boek is op dezelfde manier tot stand gekomen als dat van Truman Capote, met dit verschil dat Mirjam Pool bij de gijzeling zijdelings betrokken was omdat zij op het moment van de gijzeling in het Almelose gemeentehuis aanwezig was.

Medialogica
Het boek van Pool maakt pijnlijk duidelijk dat de bestuurders in Almelo totaal niet opgewassen zijn tegen de medialogica die zich na afloop van de gijzeling ontvouwt. De slachtoffers worden tot daders gemaakt door het televisieprogramma Zembla dat het beeld oproept van een door een gemeentelijke bureaucratie gemangelde Turkse ondernemer die in opperste wanhoop naar het uiterste middel grijpt. Als Ahmet O. tot 9 jaar cel wordt veroordeeld, leidt dat tot verontwaardigde reacties. In het VARA-programma Man en Paard stelt Hassnae Bouazza, die zich als expert opwerpt omdat ze naar Zembla heeft gekeken, voor dat in plaats van O. de wethouder negen jaar cel krijgt. Ze is er bovendien van overtuigd dat O. zwaarder gestraft is omdat hij van buitenlandse afkomst is.

Heleen Mees, zelf afkomstig uit Twente, weet dat er in Almelo sprake was van een 'mengeling van machtsmisbruik, corruptie en racisme bij de gemeenteambtenaren, de burgemeester en de wethouders'.

Een tijdelijk medewerker schrijft op internet: 'Als Nederland een echte democratie was geweest, was ie allang weer vrij. Pistool was echter onnodig, hij had Sjoers ook gewoon op zijn dikke bakkes kunnen meppen. Hoop dat ik dat kan laten al heb ik er heel veel zin in op mijn laatste dag morgen dat ik bij de gemeente werk. Wat een maffiabende dat college van de laatste 16 jaar. Sjoers, durf je wel in Almelo te blijven wonen?' De man hoefde zijn laatste dag niet vol te maken.

Geur van vriendjespolitiek
Er hing rond het gemeentebestuur in Almelo een geur van vriendjespolitiek, die bij nadere inspectie van Pool niet of nauwelijks blijkt te bestaan. Zij reconstrueert de gang van zaken rond de aanvraag van een horecavergunning die Ahmet O. van de gemeente niet heeft gekregen. De vergunning waar Ahmet O. om vroeg had de wethouder nooit af kunnen geven. De suggestie dat hij dat wel had kunnen doen blijkt uit te lucht gegrepen.

Dan richt het zoeklicht van Mirjam Pool zich op de gijzelnemer. Zij doet dat aan de hand van een verslag van de rechtszaak die in oktober 2009 begint. Maar ook aan de hand van een Bibob-onderzoek dat door de gemeente is aangevraagd naar aanleiding van de aanvraag voor een horecavergunning door de vrouw van Ahmet O. Er zijn signalen over verboden wapenbezit, betrokkenheid bij criminele activiteiten, intimiderend en gangsterachtig gedrag. In juni 2010 wordt een zoon van Ahmet O. tot vijf jaar cel veroordeeld vanwege een schietpartij in Hengelo in maart 2009.

Mirjam Pool laat het daar niet bij: zij zoekt contact met de vrouw van de gijzelnemer en bezoekt de dader in de gevangenis. Opnieuw een verschuiving van perspectief. Bij het echtpaar heerst een groot gevoel van onrecht, dat door de advocaten van het echtpaar, Kuijpers en Korvinus, op meesterlijke wijze als het volkomen gegrond in de media is neergezet.

Het perspectief van de dader is in de media de werkelijkheid geworden. De ware toedracht interesseerde niemand meer. Een Turkse ondernemer is slachtoffer geworden van een ondeugdelijke en racistische gemeentelijke bureaucratie, tot die conclusie kwamen bijna alle media. Dat mediabeeld moet voor de gegijzelde wethouder en zijn ambtenaren nog traumatischer zijn geweest dan de gijzeling zelf.

'Procedures en pistolen' is verplichte kost voor alle voor journalisten, maar ook voor lokale politici en - niet in de laatste plaats - alle burgers van Nederland.

Meindert Fennema is emeritus hoogleraar politieke theorie. Hij schrijft iedere vrijdag een column voor Volkskrant.nl.

 
Een Turkse ondernemer is slachtoffer geworden van een ondeugdelijke en racistische gemeentelijke bureaucratie, tot die conclusie kwamen bijna alle media.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden