'Het perfecte kabinet? Dan kom ik uit bij Rutte II'

Emeritus hoogleraar parlementaire geschiedenis Joop van den Berg legt uit wat een kabinet geslaagd maakt.

Joop van den Berg. Beeld Jerome Schlomoff

'Op zoek naar het perfecte kabinet kom ik in eerste instantie bij Rutte II terecht. Heeft de volle rit uitgezeten en een slagvaardig beleid gevoerd, maar werd daarvoor niet beloond bij de verkiezingen. Dat zie je vaker. Burgers hebben tijd nodig om te beseffen wat een kabinet allemaal tot stand heeft gebracht.

'Als ik verder ga zoeken, kom ik aan het eind van de negentiende eeuw uit bij het kabinet van Nicolaas Pierson. Daarvoor geldt eigenlijk hetzelfde, inclusief de afstraffing bij de verkiezingen van 1901. Maar het heeft wel wetten van blijvend belang gerealiseerd.

'De coalitie werd gevormd door de conservatieve liberalen en de Liberale Unie, een partij die meer in het midden zat. Vertaald naar nu zou dat een combinatie van D66 en VVD zijn. In die tijd volgden de liberalen en de christelijke partijen elkaar meestal op. Werd de één afgestraft in de verkiezingen, kwam de ander aan de macht. Maar dit was het laatste kabinet waarvoor de liberalen de absolute meerderheid verkregen.

'Er moesten aan het eind van die eeuw echt dingen gebeuren. Iedereen wees naar Pierson als een gematigde man die met diplomatieke rust de mannen - het waren allemaal mannen - aan elkaar kon binden. Ik geloof dat de hele formatie bij elkaar twee weken heeft geduurd. Aan regeerakkoorden deden ze niet. Iedereen besefte heel goed wat de taken waren en zo hebben ze het gedaan; evenwichtig en zonder ruzie. Een beetje zoals Rutte en Samson vier jaar geleden aan de slag gingen.

Joop van den Berg

Joop van den Berg (1941) uit Alphen aan de Rijn werd na een journalistieke loopbaan actief voor de PvdA, eerst als directeur van het wetenschappelijk bureau en later als lid van de Eerste Kamer. Daarnaast was hij hoogleraar Nederlandse politiek en parlementaire geschiedenis aan de universiteiten van Leiden en Maastricht.

'Het kabinet van Pierson, van oorsprong bankier, werd later een kabinet van sociale rechtvaardigheid genoemd en dat klopt ook wel. De Woningwet kwam er, de leerplicht werd tot stand gebracht en de dienstplicht kreeg een bindend karakter. Daarvoor konden welgestelde ouders hun zonen buiten het leger houden. In hun plaats werden armeluiskinderen gekocht. Dat was niet alleen oneerlijk, maar ook slecht voor de kwaliteit van het leger.

'Zo heeft Cort van der Linden, de latere premier, veel gedaan op het gebied van kinderbescherming. Allemaal ingrepen op het gebied van privacy waarvan liberalen anders weinig moeten hebben. Maar dit moest allemaal echt gebeuren, vonden ze.

'Ik weet niet of er een parallel is te trekken naar het huidige formatieproces, behalve de praktische aanpak. Gewoon op zoek gaan naar de beste mensen. Wie is geschikt als minister van Infrastructuur en Milieu? Iemand die er benul van heeft en er wat van kan maken. En dan niet met Bijbelse 'zekerheid' abstracte teksten maken en dan personen zoeken die er niet bij passen'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden