Achtergrond Overzicht van pensioenakkoord

Het pensioenakkoord: een oneindige wirwar aan belangen, nu dan eindelijk overzicht?

Al tien jaar wordt er gesteggeld over een nieuw pensioenstelsel. Nu het kabinet zich bereid heeft verklaard de FNV tegemoet te komen door de AOW-leeftijd minder snel te verhogen dan gepland, zit er eindelijk wat beweging in het dossier. Maar met de wirwar van belangen aan de onderhandelingstafel lijkt dat pensioenakkoord nog ver weg. Op welke punten vinden de verschillende partijen elkaar en waarover zijn ze het nog oneens? Een overzicht. 

Na tien jaar steggelen is die 67 jaar nog altijd geen uitgemaakte zaak. Beeld Studio Vonq

Hierover zijn alle onderhandelaars het eens: pensioenpremie komt niet langer in de collectieve pot

Alle onderhandelaars zijn het erover eens dat het pensioenstelsel aan vernieuwing toe is. Het huidige stelsel is geënt op veertig jaar werken bij één werkgever, terwijl carrières nu veel wisselender verlopen. Daarnaast wekt het stelsel nu de suggestie dat het pensioen een harde toezegging is over een vast ‘nominaal’ bedrag, waardoor pensioenfondsen vastzitten aan strikte regels om pensioenen te kunnen verhogen of verlagen. Door de strikte regels die nu gelden dreigen massale pensioenverlagingen in 2020 en 2021. Daar is niemand bij gebaat.

De onderhandelingen over een nieuw stelsel spitsen zich toe op twee belangrijke vernieuwingen: ten eerste komt de premie van de werk­nemer voortaan direct ten goede aan de premiebetaler en niet, zoals nu nog, aan de collectieve pot. Dit is een dure kwestie omdat de huidige ‘subsidie’ van jongeren aan ouderen wegvalt. Omdat 45-plussers het dan plotseling zonder die subsidie ­moeten doen, dienen zij schadeloos te worden gesteld.

Ten tweede de overgang naar een nieuw ‘reëel pensioencontract’ waarbij de uitkering sterker afhankelijk wordt van de financiën van het fonds. Nu is er nog een vaste koppeling aan het eerder verdiende salaris. In het nieuwe stelsel wordt de uitkering flexibel: lager als het fonds er slecht voorstaat en hoger als het fonds er goed voorstaat.

Daardoor kunnen er drie soorten pensioenfondsen ontstaan. Eén categorie die er goed voorstaat en het ‘nominale’ contract handhaaft. Een tweede categorie die overgaat naar het nieuwe, ‘reële’ contract waarbij de hoogte van het pensioen kan wisselen. Door die flexibiliteit gelden andere regels waardoor risicovoller kan worden belegd en de pensioenen eerder verhoogd. De premies kunnen omlaag, maar zullen stabiel blijven om de gevolgen van de afschaffing van de doorsneepremie voor 45-plussers op te vangen. Een derde categorie is dan het pensioenfonds met een puur premiestelsel, waar iedere deelnemer individueel pensioen opbouwt. De doem, massale pensioenverlagingen, kan zo worden afgewend.

Linkse partijen: De AOW-leeftijd kan terug, zelfs naar 65 jaar 

PvdA
De PvdA heeft dit voorjaar nieuwe standpunten over vooral de AOW geformuleerd. De AOW-leeftijd moet niet in 2021 uitkomen op 67 jaar en daarna gekoppeld worden aan de ­levensverwachting. De PvdA wil dat de AOW-leeftijd pas in 2030 67 jaar wordt. Als de levensverwachting daarna een jaar stijgt, kan de AOW-leeftijd een halfjaar omhoog. Burgers moeten de AOW drie jaar voor de AOW-leeftijd kunnen opnemen. Wie pensioen heeft opgebouwd, kan dat al eerder laten ingaan. De PvdA is vóór een reëel pensioencontract met flexibele pensioenuitkering, waar de SER het nu over eens lijkt te zijn. Maar de PvdA wil ook verplicht pensioensparen voor zelfstandigen, de zzp’ers.

GroenLinks
Volgens het verkiezingsprogramma wil GroenLinks de AOW met 15 procent verhogen. En GroenLinks is vóór een ­reëel pensioencontract met flexibele pensioenuitkering, waar de SER het nu over eens lijkt te zijn. GroenLinks wil ook iets regelen voor mensen die jarenlang een minimaal inkomen hebben gehad en daardoor een lagere levensverwachting hebben. Zij moeten eerder AOW kunnen krijgen.

SP
Volgens het verkiezingsprogramma wil de SP de AOW terugzetten op 65 jaar. Daarnaast wil de SP dat de AOW-uitkering met 10 procent wordt verhoogd. Nu de lage rente pensioenfondsen in problemen brengt, wil de SP dat zij met 4 procent rekenrente aan de slag mogen.

50Plus
De AOW-leeftijd moet in 2019 66 jaar blijven en in 2020 worden verlaagd naar 65 jaar. Daarnaast geldt het adagium ‘handen af van het pensioenstelsel’. Nu de lage rente pensioenfondsen in problemen brengt, wil 50Plus dat zij met 4 procent rekenrente aan de slag mogen. 50Plus wil hoe dan ook geen pensioenkortingen.

...en hier wordt nog over ge­bak­ke­leid

Het kabinet: meer oog voor zzp’ers 

‘We willen van abstracte aanspraken die leiden tot teleurstellingen, naar de opbouw van individueel pensioenvermogen. Elementen van collectieve risicodeling blijven daarbij verstandig en noodzakelijk. Samen met sociale partners willen wij zo’n nieuw stelsel gestalte geven’, staat in het ­regeer-akkoord waar huidig minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zelf aan meeschreef.

Minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (D66) schreef mee aan het regeerakkoord over het pensioen. Beeld anp

Het kabinet wil afspraken maken met vakbeweging en werkgevers, want het pensioen is een arbeidsvoorwaarde en zij besturen de pensioenfondsen. De politiek kan niet eenzijdig een nieuw ‘pensioencontract’ opleggen. Wel desnoods via belastingwetgeving hervormingen afdwingen, maar dan komt het niet meer goed tussen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie aan de ene kant en de sociale partners met ‘links’ – SP, GroenLinks, PvdA – aan de andere kant.

In het regeerakkoord staan heldere opdrachten voor Koolmees. Er moet een eind komen aan de indirecte subsidiëring van oud door jong via de  zogenoemde doorsneepremie. ‘Voor alle contracten wordt een leeftijdsonafhankelijke premie verplicht en krijgen de deelnemers een opbouw die past bij de ingelegde premie.’ Dit moet het mogelijk maken dat zelfstandigen zich aansluiten bij een pensioenfonds. Het nabestaandenpensioen moet goed geregeld zijn, net zoals pensioen bij arbeidsongeschiktheid. Verwijzend naar een eerder advies van de Sociaal-Economische Raad (SER) wil het kabinet dat gepensioneerden en werkenden binnen de pensioenfondsen ‘persoonlijke pen­sioenvermogens’ krijgen. Het kabinet wil ook bezien of bij pensionering een deel van die persoonlijke spaarpot als bedrag ineens kan worden opgenomen – het pensioen wordt dan wel lager.

Het kabinet streeft tevens naar een ‘breed maatschappelijk draagvlak’. Dat betekent dat het kabinet steun wil van oppositiepartijen, liefst op links – PvdA, GroenLinks, SP, om de meerderheid in het parlement te verzekeren, maar ook om de kritiek binnen vakbond FNV te beperken.

Werknemers (FNV): terugkeer van het prepensioen

Al tien jaar praten vakbeweging en werkgevers over modernisering van het pensioenstelsel. In 2010 leidde dat tot een pensioenakkoord met werkgevers en ook met het kabinet-Rutte I. Door interne ruzies bij de vakbond FNV en door de val van Rutte I verdween dat akkoord in de prullenmand. Het leverde de FNV een trauma op, door de ruzies en omdat er was misgegokt. De FNV had gespeculeerd op een rentestijging die de pensioenfondsen zou redden. Maar de rente daalde juist, waardoor de pensioenen al jaren niet zijn verhoogd, soms zelfs zijn gekort. Nu dreigen er bovendien massale bijstellingen naar beneden.

De FNV wil dat de AOW-leeftijd tot 2020 op 66 jaar blijft. Daarna moet de verhoging van de AOW-leeftijd minder rap gaan dan nu in de wet staat. Nu is de AOW-leeftijd gekoppeld aan de gemiddelde levensverwachting. Stijgt die een jaar, dan gaat de AOW-leeftijd een jaar omhoog. De FNV wil dat de AOW-leeftijd met een halfjaar omhoog gaat, als de levensverwachting een jaar stijgt.

Daarnaast wil de FNV een terugkeer van het prepensioen. Nu krijgen werkgevers een hoge boete als zij het werknemers financieel mogelijk maken vervroegd met pensioen te gaan. Die boete moet geschrapt, vindt de FNV. Daarnaast moeten er vroegpensioenregelingen komen voor ‘zware beroepen’.

De FNV wil géén persoonlijke pensioenpotjes bij pensioenfondsen. Zo’n besluit zou het collectieve pensioenstelsel en de solidariteit opblazen. Een persoonlijke pensioen­rekening binnen een fonds kan volgens de FNV wel.

Voor de FNV speelt ook een strategisch probleem. De FNV wil niet zonder ‘linkse’ rugdekking met een ‘rechts’ kabinet een akkoord sluiten, anders dreigt een herhaling van 2010. Daarom wil FNV-voorzitter Han Busker vooraf instemming van ‘links’. Dit is een gedeeld belang met minister Koolmees.

FNV-voorzitter Han Busker. Beeld ANP

Werkgevers (VNO-NCW): deeltijdpensioen op grotere schaal invoeren

Voor alles willen de werkgevers altijd arbeidsrust en politieke stabiliteit. Een pensioenakkoord kan zowel het een als het ander opleveren. Vanuit ‘goed werkgeverschap’ willen werkgevers voor ‘hun’ personeel een goede oudedagsvoorziening. Maar het mag voor werkgevers niet ingewikkelder worden, het liefst wordt het allemaal juist simpeler. De ultieme toetssteen is geld: het pensioen mag niet duurder worden voor ondernemingen.

Ondernemers hebben problemen met oudere werknemers die in hun ogen minder productief zijn en een risico vormen als ze uitvallen: als ze ziek zijn, zijn ze vaak lang ziek en dat kost veel geld. Weliswaar hebben werkgevers en vakbeweging al twintig jaar geleden de eerste afspraken gemaakt over ‘werkend ouder worden’ met bijscholing en functiewisseling, maar in de praktijk komt daarvan nog weinig terecht. Daarom pleiten werkgevers voor vertraging van de AOW-leeftijdverhoging.

Ook willen zij graag deeltijdpen­sioen op grotere schaal. Dan wordt bijvoorbeeld de laatste jaren tot het pensioen wekelijks 2,5 dag gewerkt en 2,5 dag pensioen opgenomen. Dat kan al, maar werkgevers willen graag dat voor dat pensioen dan het ‘bejaardentarief’ geldt, het lagere belastingtarief dat gepensioneerden betalen. Risico ligt op de loer: calculerende werkgevers zouden ouderen, die daarnaast deeltijdpensioen opnemen, op  papier een dag in dienst houden. Dat is goedkoper dan een ontslagvergoeding.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden