‘Het parlementair stelsel is verkracht’

GroenLinks-fractievoorzitter Femke Halsema sprak donderdag in de Kamer van een ‘bedenkelijke staatsrechtelijke constructie’, haar collega Alexander Pechtold (D66) van ‘prostituering van het staatsrecht’....

Aan die kwalificaties over het overeind houden van het kabinet wil de Nijmeegse staatsrechtgeleerde Paul Bovend’Eert nog wel een krachtige uitspraak toevoegen. ‘Hier is sprake van het verkrachten van het parlementair stelsel.’

Hoogleraar staatsrecht Bovend’Eert noemt het ‘politiek onfatsoenlijk’ dat minister Verdonk, ondanks een motie van afkeuring, aanblijft. Een staatsrechtelijk novum dat een Tweede Kamer eigenlijk niet had moeten laten passeren, zegt hij. ‘Stel je voor: als een minister in de toekomst onder vuur ligt dan verwissel je de portefeuilles een beetje.’

Het aanblijven van Verdonk heeft ook bijzonder hoogleraar parlementaire geschiedenis Carla van Baalen verbaasd. ‘Balkenende beschuldigt de Kamer dan wel van noviteiten in deze periode van een demissionair kabinet, maar de grootste zit in zijn eigen oplossing voor de crisis besloten. Het is toch vreemd dat Verdonk blijft zitten als ze juist op een beleidsterrein waaraan ze zich zo heeft verbonden, wordt afgerekend door een Kamermeerderheid?’

Eigenlijk had de Tweede Kamer donderdag een gelegenheid om alles weer recht te zetten, zegt Van Baalen. ‘Door alsnog een echte motie van wantrouwen tegen Verdonk in te dienen.’

Volgens Bovend’Eert ‘misbruikt’ premier Balkenende de demissionaire status van het kabinet door het met voeten treden van de vertrouwensregel. ‘Die is van fundamenteel belang voor het functioneren van onze parlementaire democratie. Meestal gebruikt een kabinet die regel vaker dan de Kamer en dan vooral als drukmiddel. Het is eigenlijk ongehoord dat die vertrouwensregel nu door het kabinet wordt geschonden. En dan beticht het kabinet de Kamer van onfatsoen!’ Bovend’Eert refereert met zijn opmerking aan de opvatting van het kabinet dat de Tweede Kamer niet kán aandringen op ingrijpende beleidswijzigingen tijdens de demissionaire staat van een kabinet.

Een kabinet mag in zo’n periode geen verregaande ingrepen doorvoeren. Formeel laat het staatsrecht dat wel toe, maar het ‘ongeschreven recht’ zegt dat Kamer én kabinet pas op de plaats maken.

Bovend’Eert: ‘In deze kwestie duwt de Kamer het kabinet geen nieuw beleid door de strot. Het gaat alleen maar om opschorting van bestaand beleid.’

‘Het kabinet vindt nu wel dat de Kamer te ver is gegaan, maar in de parlementaire geschiedenis wemelt het juist van de voorbeelden waarin demissionaire kabinetten nog verregaande besluiten hebben genomen die niet bij de status van zo’n kabinet passen.’

Van Baalen: ‘Ik denk dat Balkenende niet zoveel gevoel heeft voor staatsrecht. Tijdens zijn eerste demissionaire kabinet botste hij al met de Eerste Kamer, die vond dat hij terughoudender moest zijn. En nu vloog hij weer uit de bocht met die opmerking over toevallige meerderheden. Alsof er onlangs geen verkiezingen zijn geweest.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden