Het paradijs aan de overkant

Wie in het Haagse museum Meermanno de frisgeschilderde middengang doorkruist en het bordje 'Luilekkerland' volgt, loopt tegen een koekhuisje aan waar ze zelfs in de Efteling jaloers op zullen zijn....

Achter de raampjes klinken - na een druk op de knop - de stemmen van kinderen die enthousiast vertellen hoe zij zich luilekkerland voorstellen. Het slopen van hun school gooit hoge ogen.

Is het chique museum aan de Haagse Prinsessegracht plotseling vervallen tot een pretparkje? Maandenlang was het gesloten vanwege uitbreiding en restauratie; de lange naam (Museum van het Boek/Museum Meermanno-Westreenianum) is teruggebracht tot Museum Meermanno-Westreenianum en liever nog 'Meermanno'. De monumentale maar foeilelijke trap is vervangen door een klassiek exemplaar plus een glazen lift, een nieuwe huisstijl komt eraan en naar verluidt maakt binnenkort een marketingmedewerker zijn entree.

De ruim vijf miljoen gulden die gespendeerd zijn aan renovatie en uitbreiding zullen, zo stelt de directie zich voor, tot een verdubbeling van het aantal bezoekers leiden. Met de tentoonstelling Luilekkerland. Zes eeuwen boeken, prenten en verhalen wil het museum dan ook proefondervindelijk vaststellen in hoeverre het exposeren van oude en/of bijzondere boeken kan geschieden op een wijze die boeiend is voor het hele gezin en welke, vandaag onvermijdelijke, rol de nieuwe media daarbij kunnen vervullen.

Nu leent het thema van de tentoonstelling zich natuurlijk bij uitstek voor een speelse invalshoek, maar tot geruststelling van de vaste bezoekers kan gemeld worden dat de expositiezalen ter weerszijden van de middengang even schemerig zijn als altijd; het antieke behang en de dito boeken laten niet meer verlichting toe. Nieuw zijn de videopresentaties die op vlotte toon aanhaken bij de kostbaarheden in de vitrines.

Geïnspireerd door het boek Dromen van Cocagne (Amsterdam, 1997) van Herman Pleij heeft historicus Jeroen Salman een keuze gemaakt uit de luilekkerland-literatuur van eeuwen. Sinds de middeleeuwen wordt het verhaal van Luilekkerland, ooit Cocagne geheten, verteld, gedrukt en geïllustreerd; aanvankelijk voor volwassen maar later vooral bedoeld voor kinderen. Cocagne is het droomland, een oord van plezier en lust ter vervanging van het verloren paradijs.

Als een van de vroegste voorstellingen van Luilekkerland geldt de kopergravure die Pieter van der Heyden circa 1568 maakte naar een schilderij van Pieter Brueghel: op de grond onder een boom liggen drie vadsige mannen te luieren; een van hen probeert nog wat druppels uit een omgevallen wijnkruik op te vangen, aan de rand van de prent is de melkzee zichtbaar en het dak van een huisje bestaat uit vlaaien. Terzijde is een vierde mannetje bezig zich een weg te eten door een rijstebrijberg, vanouds de voorwaarde om Luilekkerland te mogen betreden.

En hoeveel kinderen zullen niet weggedroomd zijn bij Luilekkerland van Nelly Bodenheim, een van de Amsterdamse Joffers; in dit boek uit 1915 zijn behalve de illustraties ook de typografie van een welhaast snoeperige schoonheid. Van iets oudere datum is Het boek van luilekkerland met prachtige kleurenlitho's van Reinhold Hansche.

Naar luilekkerland: het kinderparadijs aan de overkant is een van de vele kinderboeken die, al dan niet met een moralistische ondertoon, de leerplicht beschouwen als voornaamste aanleiding voor een uitstapje naar luilekkerland. Illustrator Jacob Jansma pakt flink uit: een meisje hakt met een bijl het schoolbord aan stukken, griffels en leien belanden in een kookpot; in de verte wacht een kolossale cake.

In het huidige tijdsgewricht haken schrijvers noch tekenaars meer aan bij het luilekkerlandthema. In onze contreien zijn de luilekkerlandfantasieën immers direct of direct realiseerbaar. In een videofilm schetst een meisje van twaalf haar luilekkerland dat neerkomt op snoepen, tv kijken, de hond knuffelen, muziek luisteren, geld uitgeven, naar Spanje gaan, kleren kopen en patat eten.

Daar kan geen zee van melk of een hek van worsten tegenop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden