Het papillomavirus is overal, baarmoederhalskanker is dat niet

Iedereen praat over het papillomavirus, dat baarmoederhalskanker veroorzaakt. Maar hoe vaak gebeurt dat?..

Hans van Maanen en hvm@volkskrant.nl

Er waart een spook door Nederland. Weliswaar een heel klein, om niet te zeggen onooglijk spook, maar niettemin een heel eng spookje. Het heet papillomavirus, en het kan baarmoederhalskanker veroorzaken. Tien jaar geleden had niemand nog van het virus gehoord, maar de laatste maanden is het op ieders lip.

De belangrijkste oorzaak voor deze onverwachte roem is de ontwikkeling, door de farmaceuten Merck en Glaxo, van een vaccin tegen het papillomavirus. Over dat vaccin zal de komende tijd nog genoeg gepraat worden, maar de vraag die aan de discussie voorafgaat, is eigenlijk: in hoeverre is baarmoederhalskanker een groot volksgezondheidsprobleem? Mocht het vaccin effectief en veilig en betaalbaar zijn, hoeveel winst is er dan mee te behalen?

Baarmoederhalskanker wordt elk jaar bij ongeveer 575 vrouwen vastgesteld, en het haalt daarmee, van alle vormen van kanker die vrouwen kunnen treffen, niet de toptien. Borstkanker wordt jaarlijks bij ongeveer 11.800 vrouwen gevonden, darmkanker bij 4750 en longkanker bij 2900 vrouwen. Zelfs maag, alvleesklier en nieren worden vaker door tumoren getroffen. Tegenover het befaamde ‘lifetime-risico’ van 1 op 9 bij borstkanker staat een kans van 1 op 200 bij baarmoederhalskanker.

Ook qua overlijden hoeft baarmoederhalskanker niet de eerste zorg van vrouwen te zijn. Borstkanker eist ongeveer 3350 sterfgevallen per jaar, longkanker 2700 en darmkanker 2200. Baarmoederhalskanker staat, met rond de 215 sterfgevallen per jaar, niet in de toptwintig van doodsoorzaken door kanker – al is het wel zo dat de ziekte vooral jonge vrouwen treft en daardoor relatief veel levensjaren verloren kan doen gaan.

Gelukkig daalt het aantal sterfgevallen gestaag. Die daling zette al in begin jaren zestig, en werd na 1970 sterker. Het aantal sterfgevallen in 2003 bedroeg nog maar de helft van dat in 1970. Hoewel het landelijke bevolkingsonderzoek, via het vijfjaarlijkse uitstrijkje, hier stellig een bijdrage aan heeft geleverd, kwam de daling al op gang voordat het bevolkingsonderzoek werd ingevoerd. Het heeft waarschijnlijk ook veel te maken met betere welstand, hygiëne en voorlichting, terwijl bovendien de piek veroorzaakt door de Bevrijding wegebde.

Hoe dan ook, de sterfte aan baarmoederhalskanker is in Nederland inmiddels zowat de laagste van heel Europa. Als een huisarts eens in de vijftien jaar een nieuw geval van baarmoederhalskanker ziet, is het veel.

In schril contrast hiermee staat de alomtegenwoordigheid van het inmiddels dus zo gevreesde virus. Het papillomavirus is een van de trouwste – en onvermijdelijkste – metgezellen van de mensheid. Er zijn inmiddels meer dan honderd stammen van het virus bekend, en ongeveer dertig daarvan worden overgedragen door seksueel contact.

Dat contact kan van alles zijn – het idee dat nonnen geen baarmoederhalskanker krijgen, is een fabeltje gebleken. Het virus gaat niet alleen bij geslachtsgemeenschap over, maar ook via hand en mond. Men moet wel heel preuts zijn om elke overdracht te vermijden.

Dat laatste lukt dan ook niet. Het is moeilijker iemand te vinden die het virus niet gezien heeft dan wel; een recente Amerikaanse schatting zegt dat 80 procent van de 50-jarige vrouwen met het virus besmet is geweest. Voor Amerikaanse mannen zal dat cijfer niet veel lager liggen, en er is geen reden om aan te nemen dat ze voor Nederlanders veel lager liggen.

Niet alle stammen van het papillomavirus zijn kankerverwekkend. Tot op heden is van zo’n vijftien veel voorkomende stammen aangetoond dat ze bij hardnekkige infectie kanker kunnen veroorzaken (tegen vier daarvan moet het vaccin van Merck beschermen, tegen twee dat van Glaxo).

Maar als zoveel vrouwen besmet zijn, en zo weinig vrouwen kanker krijgen, kan het niet anders of bijna alle vrouwen kunnen het virus prima de baas. Het afweersysteem is uitstekend voorbereid op de aanval – juist omdat het virus zo’n oude bekende is – en alleen een hardnekkige infectie brengt de baarmoederhals zo in de war dat cellen zich ongeremd gaan delen. Hoe dat komt, en waarom zo weinig vrouwen dit lot treft, is nog niet helemaal opgehelderd, maar veel hulp hebben vrouwen in dit opzicht kennelijk niet nodig.

Baarmoederhalskanker is, in Nederland, zeldzaam, en preventie van zeldzame ziekten zet nu eenmaal altijd minder zoden aan de dijk dan preventie van veel voorkomende ziekten. Misschien kan ons geld, zelfs ter preventie van baarmoederhalskanker, beter aan iets anders worden besteed dan aan het en gros inkopen van een vaccin. Het zou een interessante discussie zijn.

hvm@volkskrant.nl

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden