Vier vragenAsielopvang

Het overvolle aanmeldcentrum Ter Apel moet vooral geen ‘landelijk probleem’ zijn

Het azc in Almere aan de Engelse Mijl. Naast het azc zijn tenten opgezet om vluchtelingen op te vangen. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Het azc in Almere aan de Engelse Mijl. Naast het azc zijn tenten opgezet om vluchtelingen op te vangen.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

De gemeente Westerwolde is verbolgen over de zuinige beloften waarmee staatssecretaris Ankie Broekers-Knol het aanmeldcentrum denkt te gaan ontlasten. Laat het kabinet op andere plekken extra opvang van asielzoekers afdwingen, zegt voorzitter Schuiling van de veiligheidsregio nu. Waarom draait het in het debat steeds om Ter Apel?

Waarom blijft het zo druk in aanmeldcentrum Ter Apel?

Omdat er nauwelijks bewoners uit asielzoekerscentra doorstromen naar een huurwoning, is er veel te weinig plek voor nieuwkomers. Zo ontstaat een opstopping in Ter Apel, waar elke nieuwkomer zich moet melden om te worden geregistreerd. Alleen wie per vliegtuig komt, kan dit op Schiphol doen.

Al een paar weken loopt wie aanklopt bij de slagboom van het terrein de kans om op een veldbed, een stoel of op de grond te moeten slapen. Ter Apel zit vol, evenals alle andere asielzoekerscentra in Nederland. In de haast opgetuigde noodopvanglocaties, zoals de defensieterreinen, raken in een mum van tijd bezet. Nederland kan de asielpiek niet goed aan.

Volgens demissionair staatssecretaris Broekers-Knol van Justitie en Veiligheid komen er 3.000 opvangplekken bij in november, maar zo lang kan Ter Apel niet wachten. Het aanbod dat de VVD-bewindsvrouw woensdag deed tijdens een ingelast werkbezoek aan het aanmeldcentrum viel in slechte aarde. Volgens de burgemeester en gemeenteraad van Westerwolde, waar Ter Apel onder valt, zijn de 500 toegezegde slaapplaatsen in Gorinchem en Almere binnen een paar dagen vol. Intussen blijven nieuwe aanvragers in Ter Apel binnenkomen.

Een groep vluchtelingen wordt onder begeleiding van een kant van het aanmeldcentrum naar de hoofdingeng gebracht.  Beeld Harry Cock / de Volkskrant
Een groep vluchtelingen wordt onder begeleiding van een kant van het aanmeldcentrum naar de hoofdingeng gebracht.Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Wat moet er gebeuren om Ter Apel uit de brand te helpen?

Voor voorzitter Koen Schuiling van de Veiligheidsregio Groningen is het genoeg. Hij roept de hulp in van demissionair minister Ferd Grapperhaus van Justitie, die hij gemeenten wil laten dwingen meer mensen op te vangen. Zodat de asielzoekers én medewerkers in Ter Apel wat lucht krijgen.

Anders dan wel wordt gedacht, is Ter Apel een ‘landelijk probleem’, zegt Schuiling, die ook de burgemeester is van Groningen. Hij reageerde dan ook teleurgesteld toen hij woensdag te zien kreeg hoe weinig extra opvangplekken de 24 andere veiligheidsregio’s, na een verzoek van Grapperhaus maandag, op korte termijn kunnen aanbieden. ‘Dat was niet genoeg.’

Volgens Schuiling kan Groningen, na het inrichten van meerdere noodopvanglocaties, niet nog meer doen om Ter Apel de helpende hand te bieden. ‘Toch zijn er gemeenten die om wat voor reden dan ook zeggen: wij gaan niet méér opvangen. Als je wel plek hebt maar het niet doet, is de conclusie dat je het probleem neerlegt bij de mensen in Ter Apel.’ Volgens Schuiling is het aan Grapperhaus om te accepteren of gemeenten in zulke gevallen voortaan opvang mogen weigeren.

Waarom speelt Ter Apel zo’n belangrijke rol in de opvang van asielzoekers?

Die geschiedenis voert terug tot de jaren negentig. Het sluiten van een Navo-depot en de MB-spellenfabriek kostte de regio honderden banen, waarop het kabinet ter compensatie een ‘verwijdercentrum’ bouwde voor afgewezen asielzoekers. Ook kwam er een gevangenis op het terrein van het voormalige Navo-depot te staan.

Maar met dat verwijderen van asielzoekers liep het niet zo’n vaart. Het accent kwam daarom te liggen op de instroom van nieuwe asielzoekers: in 2001 werd Ter Apel het vierde aanmeldcentrum, naast Zevenaar, Rijsbergen en Schiphol. In Noordoost-Nederland was er nog geen en bovendien kwamen de meeste vluchtelingen het land in via de grens met Duitsland, die er in de buurt is. Behalve Ter Apel is alleen Schiphol nog als aanmeldcentrum over.

Vluchtelingen opvangen deed het dorp ook al in de Eerste Wereldoorlog, toen vijftig Belgen hun heil zochten in een school bij het plaatselijke klooster. Het terrein van het azc bestaat nu onder meer uit ruim 250 woningen, kantoren, speeltoestellen en een school met een gymzaal. Onder meer Vluchtelingenwerk en de GGD hebben er werkplekken.

Je moet Ter Apel, het grootste asielzoekerscentrum van Nederland (2.000 plaatsen), als een groot dorp zien, zegt een woordvoerder van Vluchtelingenwerk. Aan de ene kant van het dorp wonen onder meer de gezinnen, daar is een apart gedeelte voor alleenstaande minderjarige vluchtelingen. Aan de andere kant van het hek verblijven de uitgeprocedeerde asielzoekers en ‘veiligelanders’, die niet hoeven te rekenen op een toekomst in Nederland omdat de situatie in hun land niet als onveilig wordt beschouwd.

Hoeveel asielzoekers komen er nog naar Ter Apel?

Dat weet niemand, de asielinstroom laat zich moeilijk voorspellen. Vermoedelijk hoeft Ter Apel er niet op te rekenen dat er de komende tijd minder mensen naar Nederland komen. Het omgekeerde is het geval: in september steeg voor de negende achtereenvolgende maand de asielinstroom, en wel met 36 procent ten opzichte van augustus, aldus de Immigratie- en Naturalisatiedienst. Vooral Afghanen (1.199) en Syriërs (1.133) vroegen in september voor het eerst asiel aan.

De grote vraag, zegt Vluchtelingenwerk, is of deze trend aanhoudt. ‘We weten dat het aantal nareizigers de komend tijd hoog blijft, omdat mensen door corona een tijd niet hebben kunnen reizen. En doordat de IND veel achterstanden heeft weggewerkt, konden ook ineens veel meer mensen met een verblijfsvergunning (statushouders) gezinshereniging aanvragen.’ Daarbij ligt het voor de hand dat onder anderen de Afghanen en Syriërs voor de regimes in hun land blijven vluchten.

De geëvacueerde Afghanen gaan overigens bijna allen meteen naar noodopvanglocaties, waardoor zij gevrijwaard blijven van de drukte in Ter Apel. Dat geldt niet voor de anderen, zoals de Syriërs, Turken of Somaliërs. Zij moeten zich wél in Oost-Groningen melden. Ook doordat er vanuit de asielzoekerscentra nauwelijks statushouders naar een huurwoning doorstromen, blijft het schipperen in de flessenhals van de asielketen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden