RECONSTRUCTIEEUROTOP CORONAFONDS

Het overleg van Rutte met de EU gaat van korzelig naar kribbig

Premier Rutte (links) overlegt met Commissievoorzitter Von der Leyen en de Italiaanse premier Conte. Op de voorgrond praat bondskanselier Merkel met de Franse president Macron.Beeld EPA

Premier Mark Rutte is de gebeten hond in Brussel. Zijn stugge houding in het overleg over het herstelfonds van 750 miljard euro tegen de coronarecessie wekt wrevel bij de Frans-Duitse as en twintig andere leiders. 

Drie volle dagen vergaderden de Europese regeringsleiders, en de sfeer werd er niet beter op. Vrijdagnacht had premier Mark Rutte het over ‘korzelige’ gesprekken, zaterdagnacht was het ‘kribbig’ en beide typeringen kunnen gerust als de euro-eufemismen van het jaar worden geboekstaafd. Een half uur eerder waren bondskanselier Angela Merkel en de Franse president Emmanuel Macron simpelweg boos weggelopen bij het zoveelste crisisoverleg met Rutte en diens ‘zuinige vrienden’.

‘We hebben de deur dicht gesmeten!’, briest een furieuze Franse diplomaat in de vroege uurtjes zondag. ‘We onderhandelen hier niet om de schoonheid van het onderhandelen.’ Rutte is de gebeten hond. En niet alleen bij Macron, ook bij Merkel en twintig andere leiders.

Dat het een zware en lange EU-top zou worden, stond vooraf vast. Rutte schatte vooraf de kans op succes ‘minder dan 50 procent’. De inzet was hoog: 1.850 miljard euro in de vorm van een nieuwe Europese meerjarenbegroting (1.100 miljard) en een herstelfonds tegen de coronarecessie (750 miljard). Maar de bittere toon verbaasde velen.

Unanimiteit

Die vlam slaat vrijdagmiddag al in de pan. Rutte verdedigt tegenover zijn collega’s waarom hij absoluut een veto voor elke lidstaat wil over de besteding van de Europese herstelsubsidies. De premier eist niet alleen dat lidstaten in ruil voor de miljarden pijnlijke hervormingen (pensioenstelsel versoberen, ontslagrecht versoepelen) beloven, maar die ook daadwerkelijk uitvoeren. Vandaar het veto om indien nodig de betalingen stop te zetten. Alleen toezicht door de Europese Commissie – zoals zijn 26 collega’s willen – acht hij onvoldoende.

Deze unanimiteitseis ligt uiterst gevoelig. De Bulgaarse premier Bojko Borisov sneert dat Rutte kennelijk ‘de politieman van Europa’ wil worden. Maar ook in de zuidelijke landen en Frankrijk trapt Rutte op gevoelige tenen. ‘Vanwaar uw wantrouwen tegen de Commissie?’, vraagt Macron. Rutte wijst erop dat die nooit ingrijpt als lidstaten de Europese begrotingsregels schenden en hun tekort laten oplopen. Zonder Frankrijk en Italië bij naam te noemen, weet iedereen in de zaal op wie hij doelt.

Macron reageert als door een wesp gestoken. ‘Als u vasthoudt aan unanimiteit stap ik op’, zegt hij. Het zal niet de enige keer zijn dat Macron met het opblazen van de EU-top dreigt. Rond middernacht deelt Rutte de wachtende journalisten mee dat de sfeer ‘een beetje korzelig’ was.

Premier Rutte noemde de sfeer 'een beetje korzelig'.Beeld AP

Zaterdagochtend begint met meer optimisme. EU-president Charles Michel heeft een nieuwe ‘negobox’ (EU-jargon voor onderhandelingsvoorstel) op tafel gelegd. Rutte haalt zijn veto binnen. Bovendien doet Michel een bescheiden handreiking naar de ‘zuinige vier’ zoals Nederland, Oostenrijk, Zweden en Denemarken in Brussel worden genoemd: 450 miljard van de herstelmiljarden in de vorm van subsidies in plaats van 500 miljard.

Wat volgt is een middag vol overleggen met Michel, Commissievoorzitter Ursula von der Leyen, Merkel en Macron als ankerpunt. De Duits-Franse as draait soepel: het waren Merkel en Macron die medio mei een herstelfonds van 500 miljard euro aan subsidies voorstelden.

Respect

Als het diner eindelijk om 9 uur ’s avonds begint, komt eerst die andere volgens Rutte ‘heel grote hobbel’ aan bod: de eis om herstelgeld te koppelen aan respect voor de rechtsstaat. Nu is het de Hongaarse premier Viktor Orbán die zich verzet, geholpen door zijn Poolse en Sloveense collega’s. Een oplossing komt geen millimeter dichterbij. Macron verliest zijn geduld en vraagt zijn staf het regeringsvliegtuig klaar te maken voor vertrek.

Iets voor middernacht beëindigt Michel het diner om direct daarna verder te praten met Macron, Merkel en de ‘zuinige vier’ aangevuld met Finland. Het gaat weer over het geld. De Zweedse premier Stefan Löfven heeft eerder op de dag gezegd dat 150 miljard euro toch ook een heel mooi bedrag is. De ‘zuinige’ landen schipperen tussen de 0 en 300 miljard euro aan subsidies, waar voor Merkel en Macron 400 miljard de absolute ondergrens is.

Merkel is ‘hard en bot’ naar Rutte, zeggen betrokkenen; ze is zichtbaar geërgerd. Ze houdt hem voor dat hij het veto heeft binnengehaald, het behoud van de Nederlandse korting op EU-betalingen (1,6 miljard euro per jaar), 1 miljard euro uit een speciaal Brexitfonds, dus wat wil hij nog meer? ‘Je kunt niet concessies blijven vragen, je moet ook kunnen geven’, zegt ze geïrriteerd.

Macron knikt instemmend. De hele dag is achter de schermen gesproken over wel voor Rutte acceptabele bedragen. Er leek beweging, maar nu zwijgt Rutte. Na drie kwartier stappen de bondskanselier en de president boos op.

Lesje in realisme

Zondagochtend arriveert Merkel als eerste in het Europagebouw waar de leiders vergaderen. ‘Dit wordt de beslissende dag’, stelt de kanselier. Of een akkoord mogelijk is, durft ze niet te zeggen. Macron op zijn beurt benadrukt dat de Europese ambities vooropstaan: er komt geen deal tegen elke prijs. Buiten in het naastgelegen park geeft Orbán alvast ‘die Nederlander’ (Rutte) de schuld als de EU-top mislukt. Hij beschuldigt de VVD’er van ‘communistische methoden’ en vraagt zich af waarom Rutte hem ‘haat’.

Angela Merkel arriveert op zondagochtend als eerste bij het Europagebouw.Beeld AFP

De vergadering die om 12 uur moet beginnen wordt keer op keer uitgesteld. Overlegjes tussen leiders in allerlei combinaties vinden plaats, ook tussen de ‘zuinige vijf’ (inclusief Finland) en de Spaanse, Italiaanse en Griekse premiers. Een lesje in ‘realisme’ noemt een betrokkene het overleg. Ervaren diplomaten beginnen over de EU-top in Nice (2000) die vijf dagen duurde.

Iets na 7 uur ’s avonds komen alle leiders voor het eerst die dag bij elkaar voor een diner. Het is ‘een hoopvol teken’, zegt een EU-ambtenaar. Na drie dagen onderhandelen alsnog onverrichter zake uiteengaan, zou een blamage zijn – en de financiële markten nerveus kunnen maken. Maar geen enkele premier durfde een percentage te plakken op de kans op succes.

Commentaar Het belerende vingertje van Rutte kan in Europa averechtse gevolgen hebben.

Nieuws Lees hier hoe Merkel en Macron geïrriteerd het overleg verlieten.

Nieuws Opstelling Rutte over veto lidstaten wordt beloond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden