Column

'Het ouderlijk huis is als Hotel California geworden: You can never leave'

Jongeren worden door het huidige regeringsbeleid afhankelijker van hun ouders, schrijft columnist Meindert Fennema. 'De krakers uit de jaren '70 en '80 zijn de huizenbezitters van nu en zij kunnen hun kinderen zonder opgaaf van reden weigeren te helpen.'

Beeld thinkstock

In een recente column vestigt macro-econoom Bas Jacobs de aandacht op een gigantische inkomensoverdracht van de jonge generatie naar de oude. Het CPB berekende dat het gaat om bijna 100 miljard euro. Jongeren betalen te veel pensioenpremie, ouderen te weinig. Ik citeer Jacobs: 'Als het aantal jongeren en ouderen in een constante verhouding tot elkaar zou blijven, dan zou er geen probleem zijn. Als jongeren dan oud worden, krijgen ze weer terug wat ze te veel betaald hebben toen ze jong waren. Maar de verhouding tussen jong en oud loopt scheef door de vergrijzing. Het aantal 65-plussers ten opzichte van 65-minners zal tot aan 2040 ongeveer verdubbelen.

Yoeri Albrecht (de Balie) twitterde: 'Iedereen onder de 45 moet deze column lezen. Ze worden namelijk bestolen en belazerd.'

Jongerenpartij
Hoe komt het dat de jongeren zich niet laten horen? Hoe komt het dat er wel een ouderenpartij is, maar geen jongerenpartij? Hoe komt het dat relatief nieuwe partijen als SP en PVV alleen opkomen voor de ouderen en niet voor de jongeren? Dat als we Marcel van Dam lezen, of Bernard van Praag, we bijna gaan geloven dat niet de jongeren maar de ouderen bestolen en belazerd worden?

Het heeft er in ieder geval mee te maken dat de huidige 60-plussers minder pensioen krijgen dan ze gehoopt hadden. Die hooggespannen verwachtingen zijn ontstaan in een periode van ongekende welvaartsgroei, tussen 1990 en 2010. Door de stijging van de huizenprijzen werden huizenbezitters slapend rijk. Aan die rijkdom kwam voor de jongeren die te laat ingestapt waren in 2009 abrupt een einde. De meeste ouderen hadden minder last van de huizencrisis.

Maar al enige jaren worden hun pensioenen niet meer geïndexeerd en de achteruitgang van de pensioenen zal groter worden als de inflatie toeneemt. De ouderen zijn zich daarvan bewust en ze zijn goed georganiseerd. Zij verdedigen verworven rechten en daar is men in Nederland altijd goed in geweest.

 
Hoe komt het dat de jongeren zich niet laten horen? Hoe komt het dat er wel een ouderenpartij is, maar geen jongerenpartij? Hoe komt het dat relatief nieuwe partijen als SP en PVV alleen opkomen voor de ouderen en niet voor de jongeren?

Geen vetpot
Jongeren staan nog ver van hun pensioen af en kijken niet zo ver vooruit. Waarom zouden ze zich openlijk tegen hun ouders keren? Voor de laaggeschoolde jongeren geldt dat het bij hun ouders ook geen vetpot is. Bij de hooggeschoolde jongeren telt mee dat zij, mede door het huidige regeringsbeleid, afhankelijker van hun ouders zijn geworden. Collegegelden zijn hoger geworden, studiefinanciering wordt versoberd en daarom moeten studenten een groter beroep doen op hun ouders.

Minister Bussemaker wil de mogelijkheden om van mbo naar hbo te gaan en van hbo naar de universiteit beperken door de studiefinanciering te beperken. Zij wil de OV-jaarkaart afschaffen. Zij wil de opleidingen voor excellente studenten duurder maken. Al deze maatregelen maken dat studenten vaker dan vroeger een beroep moeten doen op hun ouders.

Dat geldt ook bij het zoeken van woonruimte. Veel studenten blijven thuis wonen omdat de kamerhuren stijgen. Jongeren kunnen vaker dan vroeger geen huis kopen zonder financiële steun van hun ouders. Sinds kort mogen ouders elk van hun kinderen bij het kopen van een huis 100.000 euro belastingvrij schenken. De helft van de huishoudens boven de 45 jaar (vaak ouders van jonge kopers) hadden in 2011 een vermogen van meer dan 100.000 euro. Ruim 16 procent van de starters kreeg de laatste jaren financiële hulp van hun ouders bij het kopen van een huis. Dat percentage zal de komende jaren alleen maar toenemen. In andere Europese landen is het nu al 40 procent.

Machtspositie
Dat alles betekent dat de machtspositie van de oudere generatie snel toeneemt. Zij kunnen hun kinderen zonder opgaaf van reden weigeren te helpen. Vooral welgestelde ouders zien hun invloed toenemen. Onderzoek heeft uitgewezen dat hoe rijker de ouderen, hoe vaker de kinderen op bezoek komen. Ook in de cultuur zijn de ouderen bezig hun verloren macht te heroveren. Wie naar de radio luistert hoort steeds vaker popmuziek uit de jaren zeventig en tachtig. Mijn dochter van 15 is dol op de Beatles!

En zo volgt op een periode van groeiende macht van jongeren (een periode die in 1966 begon met de Provo beweging en die eindigde met de huizencrisis van 2009) een periode waarin de oudere generatie groter en sterker wordt. Het ouderlijk huis gaat voor steeds meer kinderen lijken op Hotel California: 'You can check out any time you like, but you can never leave.'

De krakers uit de jaren '70 en '80 zijn de huizenbezitters van nu, met dank aan Jan Schaefer (in gelul kun je niet wonen) en de hypotheekrenteaftrek van de VVD. De basis bepaalt de bovenbouw. Dat hadden wij, marxisten van de jaren zeventig, goed gezien.

Meindert Fennema is emeritus hoogleraar en columnist voor Volkskrant.nl. Onlangs verscheen zijn eerste roman Het slachthuis.

 
Vooral welgestelde ouders zien hun invloed toenemen. Onderzoek heeft uitgewezen dat hoe rijker de ouderen, hoe vaker de kinderen op bezoek komen.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden