Het Oost-Europa van de smerige toiletten

Aha, goed nieuws uit Oost-Europa. 'Zeven jaar na de ineenstorting van het communisme is in de voornaamste landen van het vroegere Warschau Pact zelfs de lucht opgeklaard door de terugkeer van het kapitalisme', meldt Time deze week....

MARIANNE BOISSEVAIN

Het Amerikaanse blad herinnert de West-Europeanen aan hun belofte de Oost-Europese landen toe te laten tot het 'Huis Europa', binnen welks veilige muren ze hun prille democratie en pas ontketende markteconomie verder zouden kunnen ontwikkelen. Daar komt voorlopig niets van terecht. 'Wat is er misgegaan?'

Nou ja, Time begrijpt het wel. 'Als de EU naar het oosten kijkt, ziet ze daar niet honderd miljoen langdurig onderdrukte broeders en zusters die liefdevol in de armen zouden moeten worden gesloten. Ze ziet daar 6,6 miljoen boeren, even veel als in de EU maar een stuk armer, die de Europese landbouwsubsidies zouden opslokken. In plaats van honderd miljoen consumenten ontwaren de Eurocraten daar een leger van werknemers die maar eenderde van het gemiddelde loon in de EU verdienen' en die hun duurdere collega's het brood uit de mond zouden stoten. Time citeert echter met instemming een Noorse diplomaat, die vindt dat we de problemen niet moeten overdrijven. 'Wat ontbreekt zijn de politieke leiders met visie, die bereid zijn risico te nemen.'

Net als Time constateert ook The Economist dat democratie en vrije-markteconomie ontegenzeglijk vaste voet aan de grond hebben gekregen in Oost-Europa. Maar dit blad kan moeilijk lijn ontdekken in de ontwikkelingen in 'dat eens zo sombere brok Europa, dat nog niet zo lang geleden zuchtte en stagneerde onder de overtuiging van Karl Marx'. Roemenen en Bulgaren hebben zojuist een niet-communist tot president gekozen, maar in Polen en Hongarije zitten de ex-communisten nog hoog te paard. Bovendien is de ene ex-communist de andere niet, en ook het nationalisme is een vlag die sterk uiteenlopende ladingen blijkt te dekken.

Toch meent The Economist zo langzamerhand enkele patronen te herkennen: de republieken die vroeger deel uitmaakten van de Sovjet-Unie doen het in politiek en economisch opzicht minder goed dan Moskous vroegere satellietstaten in Oost-Europa. En de noordelijke staten (inclusief de Baltische landen) doen het weer duidelijk beter dan de zuidelijke, slavische landen in de Balkan.

The Economist onderneemt een vruchteloze poging een passend etiket te ontwerpen voor 'de nieuwe onafhankelijke staten van Midden- en Oost-Europa', waartoe volgens het Britse blad eigenlijk ook de Kaukasuslanden, de voormalige Sovjet-republieken in Midden-Azië en Mongolië zouden moeten worden gerekend. Maar een gemeenschappelijke noemer is moeilijk te vinden. 'De post-communistische landen zouden wel heel goed kunnen worden onderverdeeld in landen waar je walgt van de openbare toiletten en landen waar ze over het algemeen netjes zijn', grapt het blad.

Het grootste verschil tussen beide delen van Europa is echter het mentaliteitsverschil. 'Dit millennium is Europa twee maal geraakt door een goede, grote gedachte: eerst door de Reformatie en vervolgens door de Verlichting. Beide hebben geleid tot een onafhankelijke geest, tot gevoel voor de rechten van het individu en andere deugden die Esten, Tsjechen en Hongaren - althans in westerse ogen - nog altijd een voorsprong geven op hun buren. Dus dan maar een indeling langs godsdienstige lijnen?' oppert The Economist.

Maar die Britse vlieger gaat niet op: de grenzen tussen Katholiek, Protestants en Orthodox Europa lopen dwars door de Europese Unie. Een Nederlander ziet dat in één oogopslag - of hij nu ten noorden of ten zuiden van de grote rivieren woont.

Marianne Boissevain

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden