Het oog van oma

EEN OGENSCHIJNLIJK gewoon tienermeisje blijkt een buitengewoon talent te hebben. Een talent dat van generatie op generatie wordt doorgeven aan de vrouwen in de familie....

Nachtvluchten van Rita Murphy gaat over Nina die blijkt te kunnen vliegen. De hoofdpersoon uit Emma en de onzichtbare erfenis van Rosa Bromet blijkt ineens meer te kunnen zien dan een gewone sterveling. Ze ziet de antwoorden op proefwerkvragen in de lucht geschreven, bij multiple choice licht het juiste antwoord op, bij een loterij ziet ze het winnende getal. De schrijfsters van beide fantasy boeken zijn debutanten.

Wanneer Emma merkt dat ze de antwoorden van haar proefwerken in de lucht kan lezen, schrikt ze. Ze was nooit zo'n goede leerling en als zij ineens met uitsluitend goede antwoorden zou komen, zou niemand het vertrouwen. Maar dat onderdeel van haar gave went snel. Ook haar klasgenoten en docenten wennen aan haar goede cijfers, zo'n goed geheugen hebben mensen niet. Haar beste vriendin vraagt wel 'hoe dat nu kan'. Ook lijkt de relatie met die vriendin te veranderen: vroeger moesten ze samen heel hard studeren voor krappe zesjes, dit gedeelde leed bepaalde hun band. De gave heeft dus niet alleen voordelen.

Emma raakt echt in de war als blijkt dat ze 'het oog' erft van haar grootmoeder. Door de dood van deze grootmoeder dus. Emma staat nu ineens alleen voor al deze emoties. De dood van haar oma, die veel van haar hield, en de verwarring rond het oog waarmee ze de extra dingen kan zien.

De moeder van haar vader leek altijd een doodgewone vrouw. Ze kon erg goed cryptogrammen maken (ze zag de antwoorden, beseft Emma nu) en hoewel ze in een klein rijtjeshuis woonde waar ze sober leefde, blijkt ze een fortuin na te laten aan haar drie zonen. Niemand weet of begrijpt waar die stille oma het geld vandaan heeft. Emma ontdekt dat oma een klein sommetje spaargeld belegde en daarmee uiteindelijk zoveel geld verzamelde. Ze zag op de beurspagina's gewoon wat ze moest kopen en verkopen. Emma krijgt via de notaris een brief, een ogenschijnlijk leeg vel papier. Met het oog, dat in- en uitgeschakeld kan worden, is oma's verhaal te lezen.

De oudste zus van oma blijkt bezweken te zijn onder de mogelijkheden van het oog. Deze Mathilde vertelde wat ze zag en werd daardoor voor gek versleten, in een inrichting opgenomen, waar ze eenzaam stierf. Dat is meteen oma's waarschuwing: vertel niemand erover. Mensen die een dergelijk talent niet hebben, zullen je nooit geloven en zeggen dat je gek bent. In plaats van baat te hebben bij je talent, gaat het bezit van je nemen. Volwassen worden betekent dat je weet hoe met je talenten om te gaan, en hoe je alles wat je te zien krijgt, weet te interpreteren.

Het boek eindigt abrupt en kondigt dan ook meteen een vervolg aan. Het is niet heel vloeiend geschreven, lijkt opgebouwd uit scènes als in een film. Bromet schreef al eerder toneelstukken en scenario's. De dialogen zijn soms horterig, met een voorkeur voor erg korte zinnetjes. Maar het is spannend! Naar het vervolg wordt uitgekeken, ook door de kinderen die het hier ongevraagd uit de kast pikten en het verslonden.

De vaardigheid om te vliegen krijgt Nina in Nachtvluchten van jongs af aangeleerd, zoals alle vrouwen uit haar familie. Vliegen is vooral een kwestie van zelfvertrouwen, volgens Nina, en het is moeilijker dan het lijkt. Je kunt botsen met vogels, in verraderlijke luchtstromingen terecht komen, maar het gevaarlijkst is het als je gaat twijfelen aan jezelf: dan kun je als een baksteen naar beneden storten.

Ook dit is een boek over volwassen worden: de symboliek (uitvliegen) ligt er wat dik bovenop. Toch ook een heel aardig boek, over het omgaan met je talenten en met de regels die men aan je stelt.

Er zijn van die families, bijvoorbeeld zeer streng christelijke, waar de regels in huis wel heel sterk afwijken van die in de rest van de samenleving. Jonge kinderen nemen alles zoals het komt. In de puberteit begint het gedonder. De adolescent ziet scherper dan de volwassenen wat er vreemd en zwak is aan een gezin, wat er scheef zit, wat hypocriet is geworden, en oneerlijk. In dergelijke gezinnen lopen volwassenen rond die zich mismoedig geschikt hebben. In de puberteit komen kinderen tot de ontdekking dat er ook volwassenen zijn (geweest) die de regels van het gezin aan hun laars lapten. Over dat soort familieleden wordt dan weinig gesproken en niemand wil uitleggen waarom ze vertrokken, of verbannen zijn.

In Nachtvluchten zucht de hele familie onder de tirannieke grootmoeder. De volwassen dochters maken zichzelf wijs dat ze geen keus hebben dan zich aan de regels van oma te houden. Nina staat vlak voor haar zestiende verjaardag op het punt ingewijd te worden. Na dit ritueel mag ze solovliegen. Althans: als ze zich strikt aan de regels van oma houdt. Die zijn: niet alléén vliegen tot je inwijding, geen vlees eten, geen mannen in huis, en nooit overdag vliegen. Nina eet stiekem wel eens een broodje ham. Als ze het zelf voor het zeggen heeft, zou ze nog maar één regel hanteren: geen gekke regels meer. Ze vraagt zich af waarom haar moeder en tantes zo bang lijken voor haar oma.

Voor haar verjaardag komt de onbekende, verbannen tante Carmen over. Carmen heeft de antwoorden op haar vragen en helpt Nina haar eigen standpunt te bepalen. Tirannie blijkt precies zo lang te duren als de slachtoffers toestaan. Een prachtige bemoedigende ontknoping.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden