Het ontstaan van Nederland

Aflevering 15: om iets te zien van het ontstaan van Nederland, moet je naar een drukke provinciale weg.

Beeld Studio V, met dank aan Reisboekhandel Pied à Terre, Amsterdam

Dit is de beste plek om te laten zien hoe Noord-Holland is ontstaan, zo had Lia Vriend me verzekerd. Dus sta ik langs de drukke provinciale weg N203, bij de afslag richting Castricum aan Zee. Lia Vriend komt met de fiets, vanuit Limmen, waar ze woont. De wind suist, de regen drupt, het verkeer raast, maar we laten ons niet afschrikken. Vriend is geograaf, was jarenlang aardrijkskundeleraar, maar geeft nu lezingen over het landschap en leidt excursies. En hier, op deze plek, komt alles samen, zegt ze.

Om kort te gaan: 5.000 jaar geleden was dit nog zee, toen lag de kustlijn nog 20 kilometer landinwaarts, bij Akersloot. Daarna schoof de kustlijn langzaam maar zeker op tot Castricum. De strandvlakten, de laagten en de strandwallen, de hogere gedeelten, ze liggen hier nog zoals ze ontstonden. De akkers en de dorpen zoals Limmen op de oude strandwallen, de weilanden in de laagten.

Maar echt uniek, zegt Vriend, is dat we nu midden in de monding van het Oer-IJ staan, een aftakking van de Rijn. 'Hier kwam tot vlak voor onze jaartelling nog de rivier aanstromen, door het bruine moeras dat Noord-Holland was. Dit was een soort Biesbosch.'

We kijken vanaf de weg uit op de Schulpvaart, een onaanzienlijk stroompje. Daar moeten we niet schamper over doen, vindt Vriend. 'Je ziet hoe het nog kronkelt.' Dit is het laatste restje van het machtige, meanderende Oer-IJ, dat later tot Noordzeekanaal werd gemaakt. Hier ligt de basis nog, de hoogteverschillen zijn nog zoals ze waren, dit is 'puur natuur'. 'En wij staan er middenin.'

Loop van het Oer-IJ.

De stoplichten springen op groen, het verkeer komt weer in beweging en Vriend wijst naar het achterland, het oude veengebied, laag Holland. Dit lag ooit 4 à 5 meter boven zeeniveau, zegt ze, ook natuurlijk ontstaan.

Toen bracht de mens het in cultuur en ging het veen inklinken. Zo kwam half Holland onder zeeniveau te liggen en moest het beschermd worden. Daar kun je dan misschien wel een beetje schamper over doen. Vriend: 'Nederlanders maakten het land, ja. Maar wel nadat ze het eerst hadden stukgemaakt.'

Caspar Janssen loopt een jaar lang door Nederland en brengt al doende het landschap in kaart, en daarmee de planten, dieren, mensen en kwesties van het Nederlandse land.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden