Het ontslag van het kabinet-Rutte van minuut tot minuut

Premier Mark Rutte heeft maandag het ontslag van het kabinet aangeboden aan koningin Beatrix. Lees hier de ontwikkelingen van de dag van minuut tot minuut terug.

Rutte. Beeld anp

De Kamer heeft onlangs besloten dat ze bij een volgende kabinetsformatie zelf een formateur wil benoemen, in plaats van dat de koningin dat doet. Lees hier hoe dat zit.

Lees hier ons nieuwsbericht nog eens na: 'Rutte heeft ontslag aangeboden aan koningin'.

Henk Bleker vertrekt na het spoedoverleg. Beeld epa

23.37 uur: D66-leider Pechtold haalt tijdens Pauw&Witteman uit naar Rutte. 'Het was misschien Wilders die de stekker eruit trok, maar Rutte heeft voor hem gekozen, voor, tijdens en na de verkiezingen. We moeten kijken hoe we de linkerkant van het spectrum zo ver krijgen om belangrijke hervormingen door te voeren.'

23.25 uur:
Ondertussen zijn de voorbereidingen voor de aankomende verkiezingen gestart. Het hoofdbestuur van de VVD heeft Mark Rutte vanavond voorgedragen als lijsttrekker van de partij. Hoe de procedure verder verloopt, is volgens de zegsvrouw afhankelijk van de verkiezingsdatum. Ook de PvdA heeft de gang erin: Wie lijsttrekker wil worden van de PvdA kan zich tot 4 mei 12.00 uur melden. Daarna volgen interne verkiezingen, mits er twee of meer kandidaten zijn, zo meldde partijvoorzitter Hans Spekman vanavond via Twitter.

23.11 uur:
Wilders stort land in crisis, kopte de Telegraaf vanmorgen. Chef politiek Paul Jansen van de Telegraaf reageert in Pauw & Witteman. 'We dachten: laten we het eens anders doen, en daar is alle aanleiding voor. We worden nu als Wilders-afvallige gezien maar het is een puur inhoudelijke kop. Het is ook waar dat Wilders Nederland in een crisis heeft gestort.'

22.39 uur:
'Wilders heeft Nederland een streek geleverd en heeft hiermee aangetoond dat de PVV een onbetrouwbare partij is. Het rommelt in die partij zoals het rommelde in de LPF.' Dit heeft VVD-prominent en oud-eurocommissaris Frits Bolkestein vanavond in Nieuwsuur gezegd.

22.20 uur:
3 procent bezuinigen in 2013 is voor de SP 'niet heilig'. 'We moeten 2015 als richtpunt nemen om onder de 3 procent te komen. De negatieve gevolgen van op korte termijn zo flink bezuinigen zijn niet te overzien', aldus Roemer in Nieuwsuur.

22.05 uur:
'Het wordt nogal een beschamende vertoning als demissionair minister De Jager een leeg briefje moet inleveren in Brussel met daarop de bezuinigingen die Nederland doorvoert', zegt Dominique van der Heyde in Nieuwsuur. Zij omschrijft vandaag als een politieke chaos. 'De politieke partijen waren totaal niet voorbereid op het mislukken van het Catshuisberaad.'

21.16 uur:
De val van het kabinet-Rutte wordt in de VS gezien als teken dat de eurocrisis niet alleen nadelige gevolgen heeft voor zwakkere Zuid-Europese landen, maar ook voor stabiele landen als Nederland en Frankrijk. De val van het Nederlandse kabinet zal geen nadelige gevolgen hebben voor de relaties met de Verenigde Staten. In afwachting van de verkiezingen verheugt Washington zich op samenwerking met het demissionaire kabinet. Dat heeft het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken maandag gezegd tegen het ANP.

20.18 uur:
De rentestijging van vandaag kan de Nederlandse staat 100 miljoen aan extra rente kosten, zo hebben analisten berekend. Wat de daadwerkelijke kosten zijn wordt duidelijk als Nederland deze week daadwerkelijk geld moet ophalen. Dit meldt het NOS Journaal. We schuiven volgens analisten verder op naar landen als Oostenrijk en Frankrijk die hun tripple A-status al eerder kwijtraakten.

20.00 uur:
De politieke onrust in Nederland en Frankrijk heeft niet alleen invloed op de Europese markten. Ook beleggers op de Amerikaanse aandelenbeurzen maakten zich zorgen over de ontwikkelingen in Europa. Halverwege de handelsdag in New York stond de Dow-Jonesindex 1,1 procent lager op 12.888,91 punten. De S&P 500-index daalde 1 procent tot 1364,14 punten en de Nasdaq leverde 1,2 procent in tot 2964,95 punten.

19.36 uur:
Oud-premier Dries van Agt (CDA) was totaal niet verbaasd toen hij zaterdag het nieuws vernam over het mislukken van het Catshuisberaad: 'Ik heb nooit gedacht dat dit kabinet zijn vier jaar zou volmaken', zegt hij in De Wereld Draait Door. Op de vraag van Matthijs van Nieuwkerk of hij er blij om was antwoordt Van Agt: 'Ik heb niet geweend erom'.

19.15 uur:
Nu premier Mark Rutte het ontslag van zijn kabinet heeft aangeboden, ruiken partijen in de Tweede Kamer hun kans om kabinetsplannen stil te leggen. Het is niet de gewoonte dat een demissionair kabinet beslist over gevoelige onderwerpen. Lees een inventariatie van de onderwerpen hier.

18.45 uur:
Het ontslag van Rutte kan destrastreus uitpakken voor de bouwsector, zegt voorzitter Elco Brinkman van Bouwend Nederland. 'De bouw heeft politieke daadkracht juist nu zo hard nodig. De val van het kabinet is dan ook bijzonder pijnlijk, net nu er duidelijke maatregelen in 't zicht waren.'

18.20 uur:
De Kiesraad vindt het erg kort dag om de verkiezingen op 27 juni te houden. Woensdag 5 september is 'vanuit verkiezingstechnisch oogpunt de eerste reële datum', aldus de raad. Een eerder tijdstip heeft ingrijpende gevolgen. Zo hebben nieuwe partijen geen mogelijkheid om met een 'naamlijst' mee te doen omdat de registratietermijn verstreken is. Ze kunnen dan alleen meedoen onder 'nummer'.

Ook voor kiezers in het buitenland komt 27 juni te vroeg omdat kiezers buiten Nederland dan slechts enkele weken de tijd hebben om zich te laten registeren. Partijen en gemeenten, met name in het Caribisch gebied, zouden te weinig tijd hebben om zich voor te bereiden.

18.05 uur:
Oud-staatssecretaris voor het CDA Jack de Vries twittert: 'Teleurstellend dat VVD CDA nu een streek levert om verkiezingen op 27 juni te willen.'

18.00 uur:
Wilders wil kort na de zomer verkiezingen, niet ervoor.

17.59 uur:
Onderzoek EenVandaag: Ruim 60 procent van de 10.000 ondervraagden vindt het beter als er eerst enkele bezuinigingen worden doorgevoerd en daarna pas verkiezingen worden uitgeschreven. De politiek moet eerst nog afspraken maken over de hypotheekrenteaftrek en geld voor ontwikkelingshulp.

17.51 uur:
Premier Rutte heeft een toelichting gepubliceerd op het pakket van maatregelen waarover was onderhandeld in het Catshuis.

17.44 uur:
GroenLinks-Kamerlid Tofik Dibi twittert cynisch: 'Slecht voor aanzien van de politiek: de ene dag de beste vrienden, de andere dag de grootste vijanden.'

17.35 uur:
Het kabinet van Rutte is officieel nog niet gevallen. Dat is het pas, nadat koningin Beatrix dit besluit. Lees hier meer over de situatie.

17.16 uur:
De brief van premier Rutte aan de koningin is openbaar gemaakt. Daar staat onder meer in: 'Het kabinet weet zich thans niet langer voldoende verzekerd van de vereiste parlementaire steun om te doen wat nodig is voor onze staatshuishouding. Op grond van het voorgaande en daartoe gemachtigd door de ministerraad bied ik Uwe Majesteit hierbij het ontslag aan van de minister-president en alle ministers en staatssecretarissen.'

17.09 uur:
Kamervoorzitter Verbeet geeft geen commentaar meer op het overleg met de fractievoorzitters.

17.07 uur:
De Kamer praat morgen in een debat met premier Mark Rutte verder over een verkiezingsdatum. SGP-fractievoorzitter Kees van der Staaij zei dat morgen zal blijken wat de datum wordt. CDA-fractievoorzitter Sybrand van Haersma Buma zei dat er nog geen overeenstemming is.

17.00 uur:
De fractieleiders komen nu allemaal uit het tweede overleg van vandaag met Kamervoorzitter Gerdi Verbeet. Belangrijk onderwerp van gesprek was de datum van de nieuwe verkiezingen. Het wachten is nog even op een reactie van Verbeet. Morgen zal waarschijnlijk pas echt duidelijkheid komen over een datum voor de verkiezingen.

16.49 uur:
Volgens Hero Brinkman wil een kleine meerderheid (76 zetels) in de Tweede Kamer verkiezingen op 27 juni. Brinkman is er niet blij mee omdat hij een nieuwe partij moet opbouwen. Andere fractieleiders willen nog niet zeggen of er vroege verkiezingen komen. Volgens SP-leider Roemer is het aan de koningin en het kabinet om een datum vast te stellen. Volgens PvdA-leider Samsom is er een meerderheid voor om 'zo snel mogelijk verkiezingen' te houden. Wel wordt het 'een helse klus', aldus Samsom.

16.44 uur: Waarschijnlijk komt er geen verklaring meer van premier Rutte vandaag. Morgen om 14.00 uur zal hij een verklaring geven in de Tweede Kamer. Daarna begint het Kamerdebat over de ontstane situatie.

16.43 uur:
Het kabinet is nu demissionair geworden. Een demissionair kabinet is net als een normaal kabinet bevoegd om besluiten te nemen en voorstellen voor nieuwe wetten te doen. Maar in de praktijk komt het erop neer dat er geen nieuw beleid meer wordt ontwikkeld. De Tweede Kamer zal deze week bepalen welke onderwerpen 'omstreden' of 'controversieel' worden verklaard en niet meer worden behandeld.

16.36 uur:
Hero Brinkman is niet blij met vroege verkiezingen. 'Democratie is ver te zoeken in dit land. Kleinst mogelijke meerderheid wil verkiezing voor zomerreces', twittert Brinkman. De oud-PVV'er zou graag meer tijd hebben om zich voor te bereiden op nieuwe verkiezingen.

16.27 uur:
Er wordt inmiddels gesproken over een mogelijke verkiezingsdag: 27 juni. Op die dag is trouwens ook de halve finale van het EK Voetbal.

16.19 uur:
Ook de PVV wil snelle verkiezingen. De VVD, PvdA en SP lieten al eerder weten snel de stembusgang te willen organiseren. De vier partijen vormen samen een grote meerderheid in de Tweede Kamer.

16.04 uur:
De RVD heeft laten weten dat premier Mark Rutte het ontslag van het kabinet heeft ingediend bij de koningin. 'Minister-president drs. M. Rutte heeft op 23 april 2012 aan Hare Majesteit de Koningin het ontslag aangeboden van alle ministers en staatssecretarissen, met ingang van heden. Hare Majesteit de Koningin heeft de ontslagaanvraag in overweging genomen en de ministers en staatssecretarissen verzocht al datgene te blijven verrichten wat zij in het belang van het Koninkrijk noodzakelijk achten.'

Rutte heeft inmiddels het paleis Huis ten Bosch weer verlaten. Het gesprek met koningin Beatrix duurde ongeveer twee uur.De koningin gaat zich nu beraden op het verzoek van de premier.

Wilders. Beeld anp


15.46 uur:
Een groot twistpunt is de datum van de volgende verkiezingen; voor of na de zomer? SP, VVD en PvdA willen het liefst zo snel mogelijk verkiezingen.

15.34 uur:
Een woordvoerder van de Europese Commissie - met speciaal voor de gelegenheid een oranje das om - zei tijdens een persconferentie dat de Commissie erop vertrouwt dat Nederland het begrotingstekort voldoende terug gaat brengen.

15.30 uur:
Hoe snel kunnen nu verkiezingen worden gehouden? Vaak wordt gesproken over 83 dagen na de val van het kabinet. De kiesraad legt op zijn website uit hoe dat zit.

15.27 uur:
De CDA-fractie is op dit moment in vergadering.

15.16 uur:
GroenLinks wil een speciale informateur aanwijzen die kijkt naar de gemeenschappelijke terreinen waarop partijen in de Tweede Kamer willen bezuinigen.

15.08 uur:
Premier Mark Rutte is inmiddels ruim een uur bij de koningin om haar te informeren over de ontstane situatie.

15.05 uur:
Oud-premier Dries van Agt stelt dat 'de zweer is opengebroken'. Van Agt heeft nooit in de gedoogconstructie met de PVV geloofd, zegt hij. 'Ik ben dit blijven voorspellen, en de laatste maanden met verdichting, dat de elastiekjes waarmee dit vehikel werd samengehouden, zouden knappen.'

14.41 uur:
Nu zit SP-leider Emile Roemer bij de NOS. 'We moeten ons niet gek laten maken over de toestand van de financiële markten', aldus Roemer. Hij wil in gesprek met de andere partijen over bezuinigingen, maar heeft wel een aantal reserves. Zo is de SP tegen de verhoging van de btw, aldus Roemer. De SP-leider zegt ook dat Nederland wat hem betreft in 2013 niet perse hoeft te voldoen aan de Europese norm van 3 procent begrotingstekort.

Premier Mark Rutte op weg naar de koningin. Beeld ANP


14.34 uur:
Lees hier ook nog eens de tv-recensie van Volkskrant-recensent Jean-Pierre Geelen: 'Het Catshuisdrama bevatte een onheilspellende aankondiging: de campagnezomerspelen zijn begonnen. Het beeld is bekend: deelnemers hebben elk hun kleur, buitelen over elkaar heen, gaan op hun kop staan en wringen zich in de vreemdste standjes, van Koffietijd tot aan Lingo. Terug in de collectie Haagse televisiespelletjes: Twister.'

14.22 uur:
SPG-voorman Kees van der Staaij staat voor de camera van de NOS. Hij benadrukt de noodzaak van bezuinigingen en zegt ook nu graag nieuwe verkiezingen te willen. Over het feit dat de SGP nu minder invloed heeft zegt Van der Staaij: 'We werken altijd vanuit de inhoud; dat we een tijd meer invloed konden uitoefenen was mooi maar voor ons altijd een bijkomstigheid.'

14.19 uur:
De hele dag wordt er al druk vergaderd op het Binnenhof. Kijk hier voor een fotoserie.

14.17 uur:
GroenLinks-leider Jolande Sap wil net als Pechtold op zoek naar een Kamermeerderheid voor noodzakelijke bezuinigingen, zo vertelt ze bij de NOS.

14.07 uur:
Morgen staat waarschijnlijk alleen het debat over de kabinetscrisis op de agenda van de Tweede Kamer. Dus geen Vragenuurtje, geen regeling van werkzaamheden en geen andere debatten.

14.05 uur:
D66-leider Alexander Pechtold wil met het kabinet voor 1 juni afspraken maken over hervormingen. Hij put daarbij uit het concept-akkoord van het Catshuis.

13.58 uur:
Premier Rutte is bij koningin Beatrix aangekomen. Hij ontweek de verzamelde pers door via de achteringang van paleis Huis ten Bosch binnen te komen.

13.55 uur:
Een update over het Kamerdebat van morgen. Het debat begint om 14.00 uur. Dan zal premier Rutte de gelegenheid hebben om een verklaring te geven. Daarna komen de partijen aan het woord.

Dit is het voorstel voor de verdeling van de spreektijd:

VVD, PvdA, PVV en CDA: 10 minuten
SP, GroenLinks en D66: 7 minuten
ChristenUnie, SGP en PvdD: 5 minuten
het lid Brinkman: 2,5 minuut

13.53 uur:
Premier Rutte komt binnen enkele minuten aan bij paleis Huis ten Bosch voor zijn afspraak met de koningin.

13.50 uur:
Intussen op isderegeringalgevallen.nl: een 'ja'. Hoewel het kabinet-Rutte nog niet is gevallen, is er ook een vervolg: iseraleenregering.nl. Antwoord: 'nee'.

13.46 uur:
Zeeland hoeft niet bang te zijn dat de Europese Commissie erop zal aandringen de Hedwigepolder snel onder water te zetten. Dat heeft het Zeeuwse Statenlid Johan Robesin gezegd tegen Omroep Zeeland. Volgens Robesin gaat het dossier 'nu gewoon een jaar de ijskast in', en zal tijdens een volgende kabinetsperiode over de kwestie worden besloten.

VVD-fractievoorzitter Stef Blok komt aan bij de VVD-fractiekamer. Beeld anp

13.42 uur: CDA-partijvoorzitter Ruth Peetoom wil zo snel mogelijk vooruitkijken naar nieuwe verkiezingen. Dat zei ze vandaag voordat ze met de CDA-Tweede Kamerfractie in beraad ging.

Het CDA moet een nieuwe partijleider en lijsttrekker kiezen. Een aantal kopstukken in de partij heeft eerder aangegeven daarvoor niet beschikbaar te zijn. Onder hen vicepremier Maxime Verhagen, oud-minister Camiel Eurlings en de huidige minister van Financiën Jan Kees de Jager.

CDA'ers die genoemd worden als mogelijke kandidaat zijn fractievoorzitter Sybrand van Haersma Buma en staatssecretaris Henk Bleker.

13.28 uur:
Morgen komt er dus een groot debat. Er zal de premier worden gevraagd een verklaring af te leggen, waarop de partijen dan in volgorde van grootte zullen reageren.

Kamervoorzitter Verbeet zei ook dat 'iedereen zo zijn eigen opvattingen heeft' over wat er moet gebeuren.

13.17 uur:
Het kabinet Rutte was 558 dagen in functie. Sinds de oorlogsjaren zaten slechts 3 van de in totaal 27 kabinetten korter. Lees hier meer.

13.09 uur:
Het overleg tussen Kamervoorzitter Verbeet en de fractievoorzitters is klaar, maar om 16.00 uur gaat het overleg kort verder. De fracties moeten intern nog een aantal punten bespreken, stelt Verbeet.

Volgens de Kamervoorzitter is er een algeheel 'gevoel van urgentie' om snel in actie te komen. Morgen zal er een groot debat zijn in de Tweede Kamer.

Verbeet zei ook dat het 'goed mogelijk' is dat de Kamer in de toekomst zelf een formateur aanwijst als er een kabinet gevormd moet worden.


13.04 uur:
Het demissionaire vierde kabinet Balkenende wist ook voor 6 miljard euro om te buigen in de begroting, meldde minister De Jager eerder. Er kan dus nog steeds flink gesneden worden voor de begroting van 2013, ondanks dat er weer verkiezingen aankomen.

12.57 uur:
Op dit moment vergaderen de fractievoorzitters met Kamervoorzitter Verbeet over de situatie en de agenda van deze week.

12.55 uur:
De politiek moet doorgaan met hervormingen aan het pensioenfront, stelt de Pensioenfederatie. De organisatie zou het 'zeer betreuren als alles nu stil komt te liggen', aldus een woordvoerster van de koepelorganisatie van ongeveer 350 pensioenfondsen.

12.51 uur:
Wat staat er ook alweer in de Kieswet over nieuwe verkiezingen? Lees het hier.

12.39 uur:
Minister Jan Kees de Jager (Financiën) reageerde zostraks op de ontstane situatie: 'We zullen snel met de Kamer praten over maatregelen en ik ga er van uit dat we meerderheden zullen vinden voor de maatregelen die we naar Brussel kunnen sturen.' Uiterlijk 30 april ligt er een plan in Brussel, aldus De Jager. De Europese Commissie heeft de eurolanden gevraagd om voor 30 april te laten weten welke maatregelen worden genomen om het begrotingstekort in toom te houden.

'We zullen de financiële markten en de Nederlanders laten zien dat we ook nu een degelijk financieel beleid kunnen voeren.'

12.36 uur:
Ondernemers roepen politieke partijen in de Tweede Kamer op zich nu niet zozeer druk te maken over verkiezingen, maar om samen te werken aan een begroting voor volgend jaar, meldt het ANP. Deze oproep hebben de drie ondernemersorganisaties VNO-NCW, MKB-Nederland en LTO Nederland vandaag in een gezamenlijke verklaring gedaan.

Minister Jan Kees de Jager (Financiën) geeft een toelichting. Beeld Jan Hoedeman

12.31 uur: 'De eerste vraag die wij, initiatiefnemers van G500, onszelf meteen stelden, was: Hoeveel van het tienpuntenplan zien we eigenlijk terug in de plannen die op tafel lagen? Conclusie: vrij weinig.' Dat schrijft Sywert van Lienden van de G500 vandaag in een opiniestuk op vk.nl.

12.27 uur:
CDA-fractievoorzitter Van Haersma Buma zei tegen de NOS dat hij verwacht dat er nu een demissionair minderheidskabinet komt.

12.19 uur:
Ook de NOS en het ANP melden nu op basis van niet nader benoemde bronnen dat Rutte het ontslag van zijn kabinet bij de koningin gaat aanbieden.

12.13 uur:
De ministers willen na afloop van de extra ministerraad niets zeggen. Ze verwijzen naar premier Rutte, zo meldt de NOS.

Sywert van Lienden

12.04 uur: Premier Rutte gaat zijn ontslag aanbieden bij de koningin. Dat meldt Frits Wester op RTL 4. Er zit een officieel bericht in zijn telefoon, zegt hij. Bronnen rond het Binnenhof kunnen dat nog niet bevestigen.

12.01 uur: 'We willen Nederland niet kapotbezuinigen', zegt Geert Wilders voor de RTL 4-camera. 'En zwartepieten helpt daar niet bij. We zijn best wat gewend, maar de afgelopen dagen was het wel heel erg.'

11.58 uur: Ineens heeft het CDA haast met het kiezen van een nieuwe politiek leider. Met verkiezingen in zicht moet de partij een sterke voorman of -vrouw hebben. Lees meer.

11.53 uur:
Rutte gaat de koningin tijdens het wekelijkse overleg informeren over de huidige situatie, meldt de RVD nu. Dat zegt dus niet zo bijster veel.

 
Zwartepieten helpt niet. We zijn best wat gewend, maar de afgelopen dagen was het wel heel erg.
Geert Wilders

11.49 uur: Tweede Kamervoorzitter Gerdi Verbeet zegt op RTL 4 dat de fractievoorzitters vanmiddag de agenda voor deze week gaan bepalen. 'Zoals u weet is het Catshuisoverleg mislukt, en dat betekent dat we nu eerst moeten overleggen hoe we verder gaan.' Verbeet verwacht dat er morgen een Kamerdebat kan worden gehouden. Ze heeft nog geen uitnodiging van de Koningin gehad, zei ze verder.

11.47 uur:
De ministerraad is dus afgelopen, en de bewindslieden komen op dit moment naar buiten. Wat er precies is besproken moet zometeen duidelijk worden.

11.45 uur: Frits Wester van RTL 4 meldt dat Rutte nu eerst naar de koningin gaat, en dat er vervolgens een officiële mededeling volgt. Dat betekent niet per definitie dat de premier zijn ontslag aanbiedt. Overigens heeft Rutte elke maandag een onderhoud met de koningin, maar normaliter is dat later op de dag.

11.42 uur:
De fractievoorzitters komen om 12 uur bijeen om met Tweede Kamervoorzitter Gerdi Verbeet te overleggen over de ontstane politieke situatie.

11.39 uur:
Er is een officiële mededeling aanstaande. De Rijksvoorlichtingsdienst sms't zojuist aan de pers dat de hal van de RVD nu open is voor journalisten. De extra ministerraad is net afgelopen.

Gerdi Verbeet Beeld anp

11.26 uur: Nederland doet het op economisch gebied slechter dan de meeste andere landen in Europa. Dat blijkt uit een vandaag verschenen rapport van Eurostat (.pdf). Daarin is dus het mislukken van de onderhandelingen over de bezuinigingen nog niet eens meegenomen. Het gemiddelde begrotingstekort van de eurolanden is 4,1 procent, terwijl Nederland 4,7 procent scoort.

11.16 uur:
Er zijn drie scenario's voor het kabinet om verder te gaan. Welke is volgens u de beste? Stem en geef uw mening bij onze peiling.

11.10 uur:
Uiterlijk voor 1 juni moet er een akkoord liggen over de begroting, en dat moet Kamerbreed gedragen worden. Dat zegt D66-fractievoorzitter Alexander Pechtold in een persbericht.

10.58 uur:
Als er nieuwe verkiezingen komen, duurt het nog ongeveer 80 dagen voor de kiezers naar de stembus kunnen gaan. Lees hier meer over het hoe en waarom.

10.49 uur:
Voor de deur van Algemene Zaken staan ongeveer 35 journalisten achter dranghekken, meldt politiek redacteur Jeroen Visser ter plaatse. Verder zijn er zo'n 30 burgers aanwezig. Vier tv-wagens staan er opgesteld, ondermeer van de Belgische televisie. Er is ook een Aziatische tv-ploeg ter plaatse.

Publiek en pers op het Binnenhof Beeld Jeroen Visser
Minister Jan Kees de Jager (Financiën) arriveert op het Binnenhof voor de extra ingelaste ministerraad. Beeld ANP
Publiek en pers op het Binnenhof Beeld Jeroen Visser
De VVD-fractie komt bijeen in de Tweede Kamer om de ontstane crisis in het kabinet te bespreken. Beeld ANP

10.38 uur: Na afloop van de ingelaste ministerraad zal premier Rutte naar verwachting een persverklaring geven. Dat is waarschijnlijk ergens rond het middaguur.

10.30 uur:
Nederland heeft een nieuwe horde gecreëerd voor Europese leiders die worstelen met het Europese schuldenprobleem, zo analyseert persbureau Reuters de situatie.

10.24 uur:
556 dagen, 23 uren, en 23 minuten is het kabinet-Rutte in functie, lezen we op de website Is de regering al gevallen?, die dat bijhoudt. 'Het kabinet is nog nét niet gevallen. Het Catshuisoverleg is al wel mislukt, dus het kan nooit lang meer duren', vermeldt de site er nu bij.

10.18 uur:
Kijken we even naar de beurzen in Europa. Die staan momenteel op verlies. Om 10.00 uur stond de AEX 2 procent lager, op 303 punten. Niet alleen de mislukte Catshuisbesprekingen, maar ook de Franse presidentsverkiezingen leiden tot onzekerheid onder beleggers.

10.15 uur:
VVD-fractievoorzitter Stef Blok heeft vanmorgen tijdens het overleg met zijn ministers gezegd dat hij zo snel moegelijk nieuwe verkiezingen wil. Nu er een breuk binnen het kabinet is, is de kiezer aan het woord, vindt hij.

CDA-fractieleider Sybrandt van Haersma Buma komt aan voor de ingelaste ministerraad over de politieke crisis. Beeld anp

10.06 uur: Het CDA is klaar voor nieuwe verkiezingen, zo zei CDA-voorzitter Ruth Peetoom na afloop van het beraad van haar fractie vanmorgen. 'Het komt allemaal goed.' Over de opstelling van Geert Wilders, die het Catshuisoverleg opblies, oordeelt zij: 'Het is onverantwoordelijk gedrag', zo meldt de NOS.

9.55 uur:
Als premier Rutte vandaag naar de Koningin gaat, dan kan het staatshoofd mogelijk later op de dag nog advies inwinnen bij haar vaste adviseurs. Dat zijn onder meer de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer, en Piet Hein Donner in zijn hoedanigheid als vicepresident van de Raad van State.

9.45 uur:
De Amsterdamse PvdA-wethouder Lodewijk Asscher stort zich niet in de verkiezingsstrijd, zo maakte hij gisteravond in Brandpunt bekend. Hij steunt fractieleider Diederik Samsom. Hero Brinkman, die enkele weken geleden uit de PVV stapte, doet wél mee als er nieuwe verkiezingen komen.

9.40 uur:
Vandaag op de politieke agenda: Nu dus de extra ingelaste ministerraad. Rond het middaguur zullen alle fractievoorzitters met elkaar gaan overleggen. De CDA-fractie komt om half twee bij elkaar. Later vandaag gaat Rutte vermoedelijk naar de koningin.

9.36 uur:
De extra ministerraad gaat van start. De verwachting is dat deze 2,5 tot 3 uur gaat duren.

Ruth Peetoom Beeld ANP
 
Er hangt een grote schaduw boven Nederland. We gaan kijken hoe dit is op te lossen.
Minister Gerd Leers (Asiel en Immigratie)

9.34 uur: GroenLinks-fractievoorzitter Jolande Sap wil dat er zo snel mogelijk een informateur komt die de ideeën van de verschillende partijen inventariseert. Dat zegt ze tegenover RTL Nieuws. Alleen als er verkiezingen komen, wil ze het kabinet tegemoet komen bij de begrotingen.

9.31 uur:
Raoul du Pré, chef politiek van de Volkskrant, anayseert de situatie vandaag in de krant. 'In de zeven weken van onderhandelingen groeide de geestdrift om nu echt structureel te gaan hervormen. De komende dagen zijn van groot belang voor de verhoudingen op het Binnenhof in de nabije toekomst.'

9.20 uur:
De meeste ministers en staatssecretarissen zijn inmiddels op het Binnenhof gearriveerd. De meesten willen niet al te veel kwijt, en de gezichten zijn somber, zo melden verslaggevers ter plaatse. Als een van de laatsten kwam minister Jan Kees de Jager van Financiën aan.

9.16 uur: De economische gevolgen van de mislukte onderhandelingen in het Catshuis doen zich nu al gelden. Het renteverschil tussen Duitse en Nederlandse obligaties is vanochtend verder gestegen. De rente op Nederlandse 10-jarige obligaties liep op, terwijl het rendement op vergelijkbaar Duits staatspapier daalde.

Jolande Sap Beeld anp

9.12 uur: Ook minister Hans Hillen (Defensie) stond de pers te woord bij het arriveren op het Binnenhof. 'Bij Defensie ging het goed met de ombuigingen. Een knik daarin is niet goed. De problemen moeten toch worden opgelost, het is voor niemand makkelijk.'

9.10 uur:
Minister Gerd Leers (Asiel en Immigratie) heeft tegenover het ANP gereageerd op de huidige politieke situatie. 'Er hangt een grote schaduw boven Nederland. We gaan kijken hoe dit is op te lossen.' Hij noemde zijn gemoedstoestand 'niet bepaald vrolijk'.

9.04 uur:
PVV-leider Geert Wilders zei gisteravond dat hij het 'echt ongelooflijk' vindt 'hoe de VVD en het CDA de afgelopen 24 uur aan het zwartepieten en spinnen' zijn tegen de PVV. 'Nu Kroes ook weer voluit. Ik ga dat niet terugdoen. Ik ga geen goedkope verwijten terug maken, maar hou me graag bij de inhoud.'
Eurocommissaris Neelie Kroes (VVD) had gezegd dat Wilders 'onverantwoord' handelt en op een 'leugenachtige' manier Brussel de schuld geeft van de mislukte besprekingen met VVD en CDA in het Catshuis.

8.59 uur:
Zeven weken lang balanceerden Mark Rutte, Maxime Verhagen en Geert Wilders in het Catshuis tussen hoop en vrees.
Lees hier een reconstructie op basis van gesprekken met betrokkenen binnen en buiten het Catshuis.
(PVV'ers wilden er niet aan meewerken.)

8.54 uur:
Rond deze tijd zijn de afzonderlijke fracties van VVD en CDA bij elkaar om te overleggen over de ontstane situatie. Zometeen om half negen dus de ministerraad.

8.50 uur:
Welke regering Nederland ook krijgt, zij zal het begrotingstekort in 2013 tot maximaal 3 procent moeten terugdringen. Weigert ze dat of blokkeert de Tweede Kamer de bezuinigingen, dan legt eurocommissaris Rehn (Economische Zaken) een boete tot 1,2 miljard euro op. Lees hier hoe dat precies zit.

8.45 uur:
Kort samengevat wat vooraf ging. Onderhandelaars van VVD, CDA en PVV hebben de afgelopen zeven weken in het Catshuis overlegd over een stevig bezuinigingspakket dat het begrotingstekort flink moet terugbrengen. Men leek eruit te zijn, maar op het laatste moment stapte PVV-leider Geert Wilders uit het overleg. Hij vindt het onacceptabel dat Brussel regels oplegt die vooral de ouderen in Nederland benadelen.

8.43 uur:
Het Binnenhof loopt vol met politici en journalisten. Over drie kwartier begint de ingelaste ministerraad, waarin de ministers gaan overleggen over hoe het nu verder moet met het kabinet, dat nu zonder de PVV zijn meerderheid kwijt is.

8.31 uur:
PvdA-fractievoorzitter Diederik Samsom zei gisteravond in het programma Brandpunt dat zijn partij bereid is om in een nieuw kabinet met de VVD te gaan samenwerken.

8.21 uur:
Grote vraag is met welk advies premier Rutte vandaag naar de koningin gaat. Er zijn drie mogelijkheden: een missionair, demissionair of beperkt missionair kabinet. Lees er hier meer over.

8.17 uur: Een uiterst spannende dag in Den Haag. Een aantal partijen heeft extra fractievergaderingen belegd. Ook morgen wordt het spannend: de verwachting is dat Rutte dan in de Kamer een verklaring zal afleggen, waarna er een debat volgt. Nadat de PVV de gedoogconstructie heeft opgeblazen, lijken nieuwe verkiezingen voor de hand te liggen.

Hans Hillen Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.