Column

'Het ontbreekt in de media aan mensen die iets verder kijken dan de duur van een nieuwshype'

De mensen die het vermogen hebben om de maatschappij als geheel van zinnige kritiek te voorzien, passen niet in het format van DWDD of Pauw & Witteman, vindt psychiater Bram Bakker.

Peter R. de Vries Beeld ANP Kippa

Een week geleden voorspelde de tv-recensent van de Volkskrant al hoe de gewelddadige dood van een grensrechter de media een week zou gaan domineren. Hij kreeg helaas gelijk, en na alle ophef van de afgelopen weken over onder meer een jongen die zelfmoord pleegde omdat hij zo gepest werd en de arrestatie van een boer die inmiddels de moord op Marianne Vaatstra bekend heeft, beleefden we weer een heel andere spraakmakende affaire.

Het enige verschil zijn de rollen van de deskundigen. De pestexpert heeft nu eenmaal geen verstand van moordzaken, en dus verschijnen er steeds andere hoofden in beeld. Met uitzondering van enkele mensen die overal verstand van hebben en die doorlopend mogen opdraven, zoals Peter R. De Vries, die op Twitter ook nog wel even zijn opinie kwijt wilde over grensrechters ('Feit is ook dat veel clubgrensrechters stuitend partijdig zijn en grenzeloos onsportief. Zie het elke week'). Men zou hem eens kunnen vergeten. Zoals de PVV altijd kijkt of er niet een Marokkaan betrokken is in de kwestie die nu weer actueel is, zo hebben sommige BN-ers bij ieder probleem een mening die er klaarblijkelijk toe doet, want je ziet ze bijna iedere week verschijnen in een actualiteitenprogramma.

Meningencultuur
Zo verdwalen we in een meningencultuur, waarbij de verbale begaafdheid van mediagenieke personen meer impact heeft op de nieuwsvoorziening dan zou moeten. Het uitzenden van individuele opinies, in de hoop dat daar dan weer op gereageerd wordt, stimuleert de kijkcijfers klaarblijkelijk.

Het ontbreekt in de media aan mensen die iets verder kijken dan de duur van zo'n nieuwshype. Probleem is dat het zoeken onder de oppervlakte ingewikkelde verhalen voortbrengt, die niet in een paar soundbites zijn te vangen.

De mensen die het vermogen hebben om de maatschappij als geheel van zinnige kritiek te voorzien, passen niet in het format van DWDD of Pauw & Witteman. Het zijn ook vaak ouderen die niet voldoen aan de aantrekkelijkheidsprincipes van televisie.

Meer dan ooit hebben we behoefte aan wijze mensen, die misschien wel een bepaalde nieuwsgebeurtenis als vertrekpunt nemen van hun overdenkingen, maar die zich niet laten verleiden tot gemakkelijke conclusies.

In de bijlage van een krant lees je nog wel eens een stuk over een boek of documentaire waarin achter de schermen wordt gekeken, maar daarmee wordt de beeldvorming rond grote nieuwsfeiten niet of nauwelijks beïnvloed. In kleine berichten achteraf tref je soms nog de vereiste nuance, maar deze worden meestal nauwelijks gelezen. In ieder geval compenseren ze de koppen met chocoladeletters niet, die de actualiteit adequaat zouden moeten beschrijven. Dood door geweld is nooit te rechtvaardigen, maar wist u ook dat een beroemde wetenschapper, Steven Pinker, onlangs een boek van meer dan duizend pagina's heeft geschreven waarin hij laat zien dat de kans op een onnatuurlijke dood in 2012 lager is dan ooit eerder in de historie van de mens?

Verklaring
Het is niet terecht dat de media soms een grotere rol krijgen toebedeeld dan ze hebben, zoals bijvoorbeeld in de affaire rond Diederik Stapel. Tegelijkertijd kun je de vraag stellen of de manier waarop bepaalde gebeurtenissen worden getransformeerd tot mediaspektakel wel zo neutraal is als sommige mediamensen ons willen doen geloven. Waarom zendt het NOS-journaal het voorlezen van een verklaring door Stapel uit, die eindigt met reclame voor zijn boek? Het argument dat wij, de mediaconsumenten, dat willen lijkt mij veel te gemakkelijk. En nieuws bevatte het niet.

Alle voetballers in Nederland moesten dit weekeinde in de spiegel kijken, vanwege die overleden grensrechter. De vraag is echter of niet iedereen dat wat meer zou moeten doen, en niet alleen in een weekeinde zonder amateurvoetbal. Veel mensen, ook die uit de media, ontkomen bij kritische zelfbeschouwing niet aan de conclusie dat ze minder neutraal zijn dan ze willen doen geloven. En daarmee heeft u er voor vandaag alvast weer een mening bij...

Bram Bakker is psychiater en columnist van Volkskrant.nl


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden