Het ongemakkelijke huwelijk tussen homogeweld en nationalisme

'Niets brengt de Nederlander zo bijeen als een stevige gaybashing'

Het protest tegen het recente geweld dat tegen homo's is gepleegd, krijgt niet alleen lof. Want achter de beleden tolerantie, is de kritiek, zit de wens te kunnen fulmineren tegen 'nieuwkomers'. Er is zelfs al een naam voor dit verschijnsel: homo-nationalisme.

Theo Hiddema en Thierry Baudet. Beeld anp

Een dag nadat het Arnhemse stel Jasper Vernes en Ronnie Sewratan 's nachts op straat in een vechtpartij is beland, post Vernes over het voorval op Facebook. 'Na het stappen in Arnhem zijn we met zijn tweeën bij naar huis lopen geprovoceerd omdat wij min of meer hand in hand liepen (wat we wel vaker doen wanneer we alleen zijn of lopen) maar daardoor dus belaagd werden door een groep Marokkanen met een leeftijd tussen de 14 en 18 jaar. (...) Dat dit nog kan gebeuren anno 2017 is onbegrijpelijk en niet te snappen want uiteindelijk zijn wij gewoon Nederlanders in ons eigen land maar het dus mag zo blijkbaar niet zijn qua homoseksualiteit.'

Het incident groeide deze week uit tot een symbolische zaak voor homogeweld, met een solidariteitsmars door Amsterdam waarop rond de 1.500 mensen af kwamen en met politici en bekende Nederlanders die hand in hand op de foto gingen om hun steun te betuigen. Zaterdag is er een protestmars in Arnhem.

Vernes rept in zijn bericht van Marokkaanse daders, iets wat later iets anders bleek te liggen. De advocaat van een van de verdachten had het over 'een modern gemengd Nederlands gezelschap', met onder anderen een Turks-Nederlandse en een Marokkaans-Nederlandse jongen en 'een blonde jongen met blauwe ogen'.

De PVV maakte die nuancering niet uit. Die greep het voorval dinsdag in het vragenuurtje in de Tweede Kamer aan om geweld tegen homo's neer te zetten als een islamitisch probleem. 'Of er nu wel of geen betonschaar is gebruikt, het echte wapen was de islam met zijn grenzeloze intolerantie jegens alles wat anders is.'

In radioprogramma Dit is de Dag zei Thierry Baudet (als voorman van Forum voor Democratie net beëdigd in de Tweede Kamer): 'Intolerantie ten aanzien van homo's is natuurlijk gewoon een probleem voor heel veel moslimjongeren.'

Tegenover hem zat Sidney Smeets, inmiddels de advocaat van het Arnhemse koppel, die daartegenin ging: 'Het probleem zijn mensen zoals meneer Baudet, die homo's alleen maar zien als slachtoffers die misbruikt kunnen worden in hun eigen politieke agenda. Het zijn mensen zoals meneer Baudet en zoals Jan Roos, die gewoon op televisie de premier uitmaakt voor homo en dat lachuh vindt. Daar zit het probleem. Het zit ook bij moslims, maar het zit zeker ook bij die witte mensen die alt-rechtse ideeën proberen te verkopen over de rug van slachtoffers en over de rug van homo's.'

Wegkijker

Zijn radio-optreden riep allerlei hatelijke reacties op, zegt Smeets. 'Die krijg je blijkbaar als je dit probleem van homofobie niet uitsluitend als een islamprobleem benoemt. Dan vinden ze je een wegkijker. Maar juist door het probleem uitsluitend bij de islam te leggen, kijk je weg van de werkelijkheid. En die werkelijkheid is dat antihomogeweld in Nederland in absolute aantallen overwegend wordt gepleegd door blanke daders.'

Heel duidelijke cijfers zijn er niet; het vermoeden is dat van veel zaken geen aangifte wordt gedaan. Volgens een politierapport uit 2013 zijn verdachten van antihomogeweld relatief vaak Marokkaans-Nederlands; in 16,6 procent van de gevallen, terwijl die groep 2,3 procent van de bevolking uitmaakt. In absolute aantallen hebben daders veel vaker alleen een Nederlands paspoort. Verdachten van antihomogeweld zijn volgens dit rapport vaak tussen de 19 en 25 jaar en bijna altijd man (93 procent) - de geregistreerde slachtoffers trouwens ook (83 procent).

Het stoort sommige activisten uit de lhbti-wereld dat hun strijd voor gelijke rechten voor homo's en transgenders politiek wordt gebruikt in een discussie tegen de islam. Tomas Derckx, een jonge homo-activist, publiceerde daar deze week een artikel over op de jongerenhomowebsite Expreszo. 'Het is pijnlijk om te zien hoe mensen jouw pijn, die van het uitgesloten worden om je geaardheid, gebruiken om hun eigen haat te verspreiden', zegt Derckx. 'Daar word ik best wel boos om.'

In de beeldvorming wordt volgens Derckx een tegenstelling gecreëerd die er niet is. 'Het is geen homo's versus Marokkanen, want homoseksualiteit komt overal voor, ook onder Marokkaanse Nederlanders. Voor queer moslims is het dubbel zo erg, ze hebben last van discriminatie omdat ze homo zijn én omdat ze moslim zijn.'

Een van de redenen, denkt Derckx, dat de Arnhemse zaak zoveel reacties heeft opgeroepen, naast het grove geweld, is dat in het eerste bericht Marokkanen werden aangewezen als dader door het Arnhemse koppel. 'Deze zaak had minder aandacht gekregen als de daders autochtonen waren geweest. Dan had het niet in het politieke plaatje gepast.'

Haatmisdrijven

Paul Mepschen, sociaal antropoloog in Leiden, signaleert dit ook. 'Er vinden jaarlijks honderden zogenoemde haatmisdrijven plaats in dit land. Dat leidt wel vaker tot ophef, maar het wordt pas echt hot news als het gaat om zogenoemd Marokkaanse daders en homoseksuele slachtoffers. Er is bijna geen onderwerp dat de Nederlander - van uiterst rechts tot behoorlijk links - zo bijeenbrengt als een stevige gaybashing door jongeren met een migratie-achtergrond.'

Het fenomeen dat rechtse partijen zich als progressief manifesteren als het gaat om vrijheid en gelijkheid van de lhbti-gemeenschap heet ook wel homo-nationalisme. In die visie zijn homorechten een 'typisch Nederlandse' verworvenheid die verdedigd moet worden tegen bedreigingen van buitenaf. Deze nationalistische redenering is in Nederland geïntroduceerd door wijlen Pim Fortuyn. In het buitenland nemen extreem-rechtse partijen die over, zoals het Front National in Frankrijk en het Vlaams Belang in België.

Ook premier Rutte (VVD) gebruikte die beeldvorming in zijn open brief in januari. Daarin schreef hij over nieuwkomers 'die zich niet willen aanpassen, afgeven op onze gewoontes en onze waarden afwijzen. Die homo's lastigvallen.'

Verdediger

Het daadwerkelijke belang van lhbti-rechten lijkt ondergesneeuwd te raken door nationalisme, signaleerde hoogleraar sociologie Jan-Willem Duyvendak vorige maand in deze krant. 'Vinden we vrouwen- en homorechten belangrijk omdat het mensenrechten zijn? Nee, zegt de VVD, we vinden het belangrijk omdat het Nederlandse waarden zijn. Terwijl Nederland historisch gezien, ook als het om homo- en vrouwenrechten gaat, een tamelijk bekrompen en conservatief land is geweest. Dat maakt het ook wat potsierlijk.'

Terwijl de PVV zich presenteert als verdediger van lhbti-rechten was het stemgedrag in de Tweede Kamer de laatste jaren niet zo pro-homo, blijkt uit de verkiezingssite van het COC. Zo was Wilders' partij ertegen dat de Onderwijsinspectie op scholen controleert of er wel lhbti-voorlichting wordt gegeven, tegen aparte opvang voor homoseksuele asielzoekers (net als de VVD en de PvdA) en stemde zij ook tegen het vergemakkelijken van de registratie van geslachtsveranderingen voor transgenders.

'We zijn er in Nederland een kei in onszelf neer te zetten als tolerant paradijs, maar wat wordt er echt gedaan om intolerantie tegen te gaan?', vraagt Derckx zich af. 'Het opkomen voor rechten voor lhbti'ers wordt nu vooral gebruikt als stok om minderheden mee te slaan. Maar ik heb ook last van witte Nederlanders die homoseksualiteit niet accepteren en getalsmatig zijn er daar veel meer van.'

Een deel van de lhbti-gemeenschap ziet wel de oplossing in een rechtse koers van streng straffen en een beperking van de immigratie. 'Heel logisch' dat homo's rechtser worden, schreef Rob de Jong vorig jaar in een opiniestuk, toen hij nog fractievoorzitter was van de VVD in Haarlem. 'Zo lang we te maken hebben met massale immigratie van mensen uit landen waar homo's als minderwaardig worden behandeld, en die dat in hun culturele of religieuze overtuigingen meenemen, wordt de situatie voor homo's in ons land elke dag slechter. Daar helpt een bootjesparade niet meer. We importeren intolerantie.' Begin dit jaar stapte De Jong over naar de PVV, vooral omdat 'onze vrijheden steeds meer onder druk staan'.

Deze week dook ook een filmpje op van Lennard van Mil, homoseksueel en voorzitter van de jongerenpartij van Leefbaar Rotterdam. Hij noemt zichzelf gayservative en creëerde een logo van een betonschaar in de Nederlandse vlag, als symbool voor zijn homo-nationalistische strijd. In reactie op het geweld in Arnhem zei hij dat het probleem zit 'in de massa-immigratie, de open grenzen en het gebrek aan integratie. En het feit dat we te verwijfd zijn en te soft.'

Volgens activist Derckx komt er te weinig weerwoord op dit soort aannamen. 'Veel homo's krijgen, omdat zijzelf worden gediscrimineerd, een vrijbrief om racistische onzin te roepen. Maar homofobie geeft geen vrijbrief voor racisme. Een homo die racistisch is, is voor mij net zo erg als een Marokkaanse Nederlander die homofoob is.'

Paul Mepschen - 'ook ik loop niet hand in hand met een gozer door Rotterdam, ik pas wel op' - vindt dat het tot een integratiekwestie maken van homorechten versluiert dat 'veel heteroseksuelen, ondanks alle mooie woorden, nog steeds walgen van ons, van onze seksualiteit, van lhbti'ers'.

Donderdag kwamen de vijf verdachten in de Arnhemse zaak op vrije voeten, tegen de wens van het Openbaar Ministerie. De rechtbank oordeelde dat de kans klein is dat de twee 14-jarigen en drie 16-jarige jongens opnieuw in de fout gaan.

Derckx: 'Los van hun precieze afkomst, ging het hier sowieso om jongens die in de Nederlandse maatschappij zijn opgegroeid en hier hun normen en waarden hebben geleerd. Dus is dit antihomogeweld hoe dan ook een Nederlands probleem.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.