Het ongelukkigste moment voor vrede en veiligheid

Veiligheid en ontwikkeling gaat de NAVO brengen in het zuiden van Afghanistan. Maar het wordt nog een zware dobber; 2006 is het bloedigste jaar sinds lang en het land is dicht bij anarchie....

Van onze verslaggever Stieven Ramdharie

Het is omschreven als de belangrijkste missie ooit van de NAVO. Een organisatie die reeds 57 jaar bestaat, voert nu op duizenden kilometers van het verdragsgebied haar eerste gevaarlijke landoperatie uit. Eentje waarin geen ruimte is voor paniek, voor plotselinge spijt over de deelname.

Na tien doden in amper vijf maanden in Kandahar, een van de zes provincies in Zuid-Afghanistan waar de NAVO maandag het commando overnam, heeft al een meerderheid van de Canadezen zich tegen de missie gekeerd.

Canada, na Londen de grootste deelnemer in de door de NAVO geleide ISAF-stabilisatiemacht, weet het niet meer. Kandahar had toch een vredesmissie moeten zijn? Nu worden de Canadezen met bijlen in de rug aangevallen. En worden ze door wegbommen opgeblazen in hun voertuigen.

Ook de Britten piepen anders, na zes doden in amper een maand in Helmand. De Britten dachten deze narco-provincie, ’s werelds grootste heroïneproducent, te gaan ‘opbouwen’.

Sprak de toenmalige minister van Defensie John Reid een paar maanden terug zelfs de hoop uit dat de Britten na twee, drie jaar de klus zouden klaren zonder een schot te lossen, nu omschrijft de Britse ISAF-commandant David Richards de situatie in Afghanistan als dicht bij anarchie.

Wie had ooit gedacht dat de NAVO, bijna vijf jaar na 11/9, driekwart van Afghanistan zou controleren? Dat Duitsers, Britten, Nederlanders en vele andere nationaliteiten zouden patrouilleren in negentien van de 34 provincies? Weinigen vermoedelijk.

Met de uitbreiding van de NAVO-macht van zo’n tienduizend naar 18.500 militairen, is de alliantie maandag aan de moeilijkste fase van haar Afghaanse avontuur begonnen. Terwijl de VS zich met hun 19 duizend militairen meer gaan concentreren op hun vechtmissie Operatie Enduring Freedom in het oosten, moet de NAVO veiligheid en ontwikkeling gaan brengen in het zuiden.

Alleen kon het niet op een ongelukkiger moment. De kleine vierduizend Britten, 2200 Canadezen en 1400 Nederlanders nemen de zes zuidelijke provincies, de gevaarlijkste van het land, over op een moment dat de Taliban hun zwaarste offensief in vijf jaar uitvoeren. Zo’n vijftienhonderd burgers, rebellen en coalitietroepen zijn sinds januari gedood.

Hiermee is 2006 nu al het bloedigste jaar sinds de Taliban in 2001 uit Kabul werden verdreven door de VS en de noordelijke krijgsheren. Het oplaaiende Taliban-geweld zal de nieuwe ISAF-missie (de NAVO is al actief in Kabul en de noordelijke-en westelijke provincies) waarschijnlijk flink bemoeilijken.

Want de vraag rijst hoe het zuiden onder het gezag van Kabul kan worden gebracht en zelfs opgebouwd als de Taliban grote delen van de provincies onveilig maken. De Canadezen kunnen hierover volop meepraten.

Hun provinciale opbouwteam (PRT) in het centrum van Kandahar, ooit het bolwerk van Taliban-leider mullah Omar, is vaak het doelwit van aanslagen. Zo werd begin dit jaar de politiek directeur van het team, de diplomaat Glyn Berry, gedood bij een zelfmoordaanslag vlakbij de PRT-basis.

De NAVO beschikt sinds maandag over dertien PRT’s die de brug moeten gaan vormen tussen de soldaten en de Afghaanse bevolking. Maar de Canadese hulpverleners kunnen alleen op pad onder zware militaire bescherming. Zelfs de weg tussen de stad en de Canadese basis op het vliegveld, controleren de militairen niet volledig.

In Helmand moeten de Britten ontwikkeling brengen in een straatarme provincie die wordt beheerst door de papavermafia, corrupte ambtenaren, stamleiders en grote groepen Taliban-strijders.

Helmand wordt beschouwd als een van de gebieden die de NAVO-soldaten de komende jaren de meeste hoofdpijn zullen bezorgen.

‘Is ISAF berekend op zijn taak nu de veiligheidssituatie verslechtert?’, vroegen de vroegere ISAF-adviseurs Greg Mills en Terence McNamee zich onlangs af in de Singaporese krant The Straits Times. Als het aan het tweetal ligt, kiezen de NAVO-soldaten, die als het nodig is ook de Taliban kunnen bevechten volgens hun mandaat, voor zo min mogelijk geweld.

De VS zouden hun jacht op de Taliban en Al Qa’ida ondergeschikt moeten maken aan de NAVO-operaties. ‘Antiterrorisme-campagnes worden niet gewonnen door het tellen van lijken maar door de afwezigheid van geweld en het voldoen aan de wensen van de bevolking’, aldus het tweetal.

Lukt het de NAVO het zuiden te stabiliseren, dan moet op termijn ook het oosten volgen. Wanneer dat moet gebeuren, is nog onduidelijk. Bepalend zal zijn hoe ISAF het de komende maanden ervan af zal brengen in het zuiden. Krijgen de NAVO-militairen de gevaarlijke regio onder controle of zullen ze nog zwaar moeten leunen op het Amerikaanse leger?

De vraag die niemand op het NAVO-hoofdkwartier in Brussel durft te beantwoorden, is hoe lang de verdragsorganisatie in Afghanistan zal blijven. ‘Zo lang als de regering en het Afghaanse volk ons nodig hebben’, meent ISAF-commandant Richards.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden