Het ondragelijke lijden van de bestuursvoorzitter

Nederlandse managers verdienen goed, maar vinden het vervelend dat dit ook aan de grote klok wordt gehangen. Voorzitter Rinnooy Kan van VNO/NCW: 'In de VS denkt het publiek: dat kan ik ook bereiken....

DE BELONING van bestuurders in het grote bedrijfsleven is in Nederland geen hot item; hoogstens een gevoelig onderwerp. Bij de betrokkenen met name. 'Ik krijg nogal wat klachten van mijn leden over die jaarlijkse salarislijst van u', meldt voorzitter Alexander Rinnooy Kan van de werkgeversorganisatie VNO/NCW vanaf een tijdelijk adres in het buitenland. 'Ik zit in België; niet om fiscale redenen overigens'.

Hij kan zich de verontrusting onder de leden goed voorstellen. 'Dat heeft te maken met de, door u zelf erkende, grove overschatting van de beloningen.'

In het bijgevoegde overzicht is de totale bezoldigingspost, zoals in het jaarverslag vermeld, gedeeld door het in hetzelfde verslag vermelde aantal bestuurders. Het aldus verkregen bedrag is wat anders dan wat de bestuurder daadwerkelijk op zijn bankrekening krijgt bijgeschreven.

Het bedrag in het jaarverslag bestaat in veel gevallen niet alleen uit het salaris. Ook eenmalige pensioenverplichtingen voor nieuwe en vertrekkende bestuurders en al of niet 'gouden handdrukken' voor directeuren die het pand voortijdig moeten verlaten, zitten in het bedrag verscholen. Bestuurders krijgen deze bedragen niet contant in het handje.

'De totale beeldvorming is daardoor vervuild', verwoordt Rinnooy Kan zijn bezwaren. 'De in de lijst genoemde beloning valt hoger uit en sommige ondernemers vinden dat vervelend. Vooral ondernemingen die in moeilijkheden verkeren.'

Nederlandse ondernemers staat het vrij de bedragen in het jaarverslag te specificeren en de buitenwereld een nauwkeurig beeld te geven van het salaris van de voorzitter en de andere leden van de raad van bestuur. De werkgeversvoorzitter toont zich niet enthousiast over deze oplossing, noch is hij gevoelig voor de tegenwerping dat de gesmade rekenmethode de enige manier is om bij benadering vast te stellen hoe het bedrijfsleven zijn topkrachten honoreert.

'Ik kan me heel goed voorstellen dat het zo gedaan wordt. Er heerst nu eenmaal een grote nieuwsgierigheid op dit punt. Maar dat wil niet zeggen dat ik het heel erg relevant vind. Ik geloof niet dat mijn leden het zouden toejuichten als ik zou pleiten voor meer openheid.'

Maar ook zonder gedetailleerde gegevens is duidelijk dat de salarissen van bestuursleden ieder jaar nog stijgen. Vorig jaar betaalden 43 ondernemingen meer dan een miljoen gulden per persoon en vijf daarvan zaten zelfs boven de twee miljoen. In 1993 waren er nog maar 31 bedrijven waar meer dan een miljoen per persoon betaald werd en in 1988 waren dat er nog maar 12.

Bij acht van de 43 ondernemingen waar bedragen met zes nullen worden betaald, is het bezoldigingsbedrag in de afgelopen vijf jaar meer dan verdubbeld. Zo is de beloning bij vatenfabrikant Van Leer gestegen van 860 duizend gulden in 1990 tot 1,8 miljoen vorig jaar. Ook bij Suiker Unie, Martinair, het geprivatiseerde KPN, Douwe Egberts, Fortis Amev, NCM en Cebeco stegen de salarissen in vergelijkbaar tempo. Bij DE en NCM is de bezoldigingspost duidelijk vervuild.

Het koffieconcern zag in de loop van het afgelopen boekjaar maar liefst vijf van de negen bestuurders vertrekken onder wie topman Cor Boonstra, die later door Philips werd binnengehaald. De afvloeiingskosten joegen de salarispost op van 667 duizend tot meer dan 1,3 miljoen per bestuurslid. Bij verzekeraar NCM moest vice-voorzitter mr drs D. Bruinsma zijn bureau onvrijwillig ontruimen. Zijn vertrekregeling had een ruime verdubbeling van de salarispost tot gevolg van 560 duizend gulden in 1993 tot ruim 1,2 miljoen vorig jaar.

De salarislijst kent een nieuwe koploper. Het veel bekritiseerde BolsWessanen heeft PolyGram, de best betalende onderneming in 1993, verdrongen. De raad van bestuur van BolsWessanen had vorig jaar dan ook veel weg van een duiventil. De totale salarispost steeg van 8,5 naar 11,7 miljoen en per persoon van 1,67 naar 2,85 miljoen gulden.

In 1993 waren er echter nog vijf bestuurders. Voorzitter P. Bakker Schut en bestuurder L. Verhelst vertrokken vorig jaar met een niet nader gespecificeerde vertrekpremie. Het bestuur, dat in 1992 nog zeven leden telde, is inmiddels verder uitgedund tot twee. In verband met tegenvallende resultaten stapte in maart dit jaar voorzitter R. Schipper op.

Ook als deze 'vervuilingen' buiten beschouwing blijven, zijn de salarissen in de top van het bedrijfsleven vorig jaar opnieuw gestegen. In 1994 gingen bij 119 ondernemingen de bezoldigingskosten per bestuurder omhoog. Bij 53 daalde deze kostenpost; in zeven gevallen bleef de beloning gelijk.

TOT DE sterke stijgers behoorde de NS, dat zich klaar maakt voor de vrije markt en alvast begonnen is met een forse verhoging van de beloning voor de bestuurders van 517 duizend gulden in 1993 tot negen ton vorig jaar. Een toonbeeld van stabiliteit is computerfabrikant Tulip. Grootaandeelhouders-bestuurders F. Hetzenauer en R. Romein vangen samen al vele jaren 1,8 miljoen gulden. Gemiddeld verdienden de 139 bestuurders van de 27 grootste beursfondsen in 1994 1,6 miljoen gulden; een kleine 13 procent meer dan in 1993. De winsten van de betrokken bedrijven namen met gemiddeld 44 procent toe. Gemeten in percentages gingen de bestuurders van KPN BT, Fokker en Wolters Kluwer er het meeste op vooruit. Bij KPN BT, waar een verlies van 23 miljoen gulden in 1993 omsloeg in een winst van 325 miljoen gulden vorig jaar, toucheerden bestuursleden gemiddeld 1,86 miljoen gulden, tegen iets meer dan 1 miljoen gulden in 199. Uitgever Wolters Kluwer zag de winst met 20 procent stijgen en beloonde de top daarvoor met een salarisverbetering van 63 procent op gemiddeld 1,34 miljoen gulden. Rinnooy Kan vindt de bedragen nauwelijks interessant.'Het zijn natuurlijk prachtige salarissen, maar het is allemaal niet zo relevant. De enige vraag die er toe doet, is of Nederland internationaal in de pas loopt. Ik heb me geinformeerd en uit onderzoeken blijkt dat in het Nederlandse bedrijfsleven, internationaal gezien, bescheiden salarissen worden betaald. Alleen in Ierland en Zuid-Korea liggen de beloningen lager dan hier. Er wordt hier niet excessief betaald.' Van excessen, die in de VS en in Groot-Brittannie regelmatig stof doen opwaaien, is in Nederland dan ook geen sprake. Zelfs de handdruk ter waarde van enkele miljoenen guldens voor de vertrokken Fokkertopman E. Nederkoorn veroorzaakte nauwelijks een rimpeling. De salarispost voor de wankele vliegtuigfabrikant is vorig jaar meer dan verdrievoudigd van 2,4 tot meer dan 7,5 miljoen gulden. De verdrievoudiging van deze kostenpost was niet alleen te wijten aan het vertrek van Nederkoorn, maar ook aan de uitbreiding van de raad van bestuur. In de Angelsaksische wereld gaat het er vaak stormachtiger aan toe. Berucht is het geval van Michael Eisner, de topman van Walt Disney. Dank zij gul uitgedeelde opties en een sterke stijging van de koers van de aandelen Disney kwam Eisner in 1993 aan een inkomen van 203 miljoen dollar. In Engeland veroorzaakte Cedric Brown, directeur van het geprivatiseerde British Gas, een protestgolf. Drie dagen na een verhoging van de Britse gasprijzen kende Brown zichzelf een salarisverhoging toe van 75 procent, van 730 duizend tot 1,3 miljoen gulden per jaar. De schandalen over mega-beloningen van ondernemers ontstaan door de strengere publikatieplicht in de VS en Engeland. Daardoor is de inmiddels vertrokken bestuursvoorzitter Pierre Vinken van Reed Elsevier, de enige Nederlandse bestuurder van wie precies bekend is hoeveel hij vorig jaar verdiende. Na een fusie met het Britse Reed moest het jaarverslag voldoen aan de Britse eisen. Daaruit blijkt dat Vinken vorig jaar een salaris kreeg van 1,1 miljoen gulden plus een winstuitkering van 1,8 miljoen. Daarnaast kon de bestuursvoorzitter ook nog rekenen op 600 duizend opties, een resultaatafhankelijke bonus, de ook in Nederland snel aan populariteit wint. De vroegere bestuursvoorzitter van Reed Elsevier zat er niet mee. Zijn enige zorg was dat zijn beloning niet te schraal zou overkomen op de buitenwereld. De grotere openheid van bestuursbeloningen in de VS en Groot-Brittannie verdient volgens Rinnooy Kan geen navolging. De Nederlandse mentaliteit staat deze inbreuk op de privacy van de ondernemer niet toe, vindt hij. 'In de VS denkt het publiek: dat kan ik ook bereiken, maar in Nederland speelt er al gauw een ondertoon van jaloezie mee. Dat is ook een reden waarom mijn leden niet enthousiast zijn over een uitbreiding van de publikatieplicht.' Dat is te merken, want nogal wat bedrijven lopen bepaald niet te koop met deze gevoelige inf

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden