InterviewOprichters Onderwijs-OMT

Het onderwijs krijgt zijn eigen OMT: ‘We denken mee, gevraagd en ongevraagd’

Thijs Bol en Inge de Wolf, oprichters van het Onderwijs-OMT.  Beeld Jiri Büller / de Volkskrant
Thijs Bol en Inge de Wolf, oprichters van het Onderwijs-OMT.Beeld Jiri Büller / de Volkskrant

Zomerscholen om achterstanden weg te werken? Werkt nauwelijks. Bijles aan het eind van de schooldag? Ook niet. Wat helpt wel om de coronaschade in het onderwijs weg te werken? Daarover gaat het nieuwe Outbreak Management Team voor het onderwijs advies geven. Een interview met Thijs Bol en Inge de Wolf, oprichters van het Onderwijs-OMT.

Waarom bestaat er geen Outbreak Management Team (OMT) voor het onderwijs? Een groep topwetenschappers van verschillende disciplines die weet hoe achterstanden het best weggewerkt kunnen worden, waar eenzame studenten echt mee geholpen zijn, en welke maatregelen weggegooid geld zijn?

Met die vraag liepen onderwijsonderzoekers Thijs Bol en Inge de Wolf de laatste weken rond. Toen woensdag bekend werd dat het demissionair kabinet miljarden uittrekt om achterstanden tegen te gaan, hakten ze de knoop door. Dat Onderwijs-OMT moet er nu komen. De afgelopen dagen hebben ze een team samengesteld. Volgende week, is het plan, komen ze voor het eerst bijeen.

Een Onderwijs-OMT. Hoe zien jullie dat voor je?

Thijs Bol: ‘Ons doel is duidelijk: we zijn een groep wetenschappers die gevraagd en ongevraagd advies geven. We doen dit werk belangeloos en kosteloos. We richten ons op het gehele onderwijs: van peuterspeelzaal tot universiteit. Onderwijsinstellingen, gemeentes en ook het ministerie van Onderwijs kunnen daar hun voordeel mee doen.’

Inge de Wolf: ‘Het kabinet heeft veel geld uitgetrokken. Het is nu aan schoolleiders en leraren om daar goede dingen mee te doen. Wij denken mee. Er is de afgelopen vijftien jaar veel onderzoek gedaan naar wat werkt. Ook nu wordt veel onderzoek gedaan. In het Verenigd Koninkrijk is onlangs een landelijk programma gestart om alle leerlingen met corona-achterstanden bij te spijkeren. Wij kennen de wetenschappers die dat volgen. Als de eerste resultaten bekend zijn, kunnen wij daarvan leren.’

Bol: ‘Dat is de overeenkomst met het OMT. Er raast een virus rond waar we gaandeweg steeds meer over weten. De laatste wetenschappelijke inzichten worden gebruikt om het kabinet te adviseren. Over de effecten op het onderwijs wordt ook steeds meer bekend, maar die kennis bereikt scholen niet altijd. Wij willen eens in de twee weken samenkomen en zo snel mogelijk ons eerste advies naar buiten te brengen. We worden een OMT voor het onderwijs, maar zonder de ruzies.’

Het kabinet trekt 8,5 miljard euro uit om achterstanden weg te werken. Zijn de problemen daarmee verholpen?

Bol: ‘Het is een fors bedrag en het laat de ambitie zien van dit kabinet. Dat is positief. Maar de termijn waarbinnen het geld moet worden uitgegeven is erg kort: scholen hebben maar 2,5 jaar. Dat betekent dat scholen nu plannen moeten maken, terwijl ze soms nog niet weten hoe groot de achterstanden zijn en waar hun leerlingen behoefte aan hebben. Het risico is dat scholen in de haast met verkeerde partijen in zee gaan.’

De Wolf: ‘We zijn bang dat er voor veel geld een paar nutteloze pleisters worden gekocht die het onderwijs niet verbeteren en leraren extra werkdruk opleveren.’

Bol: ‘Het zwartste scenario is dat er veel geld naar commerciële partijen gaat en dat leerlingen, studenten en scholen er niets aan hebben.’

Het kabinet vraagt scholen om in de zomer gratis bijles te geven voor leerlingen die dat nodig hebben. Goed idee, die zomerscholen?

Bol: ‘We weten uit onderzoek dat zomerscholen maar een klein effect hebben op leerprestaties. Het resultaat is vele malen minder dan één op één bijles.’

De Wolf: ‘Veel scholen zullen de komende tijd extra bijspijkerprogramma’s aanbieden na schooltijd. Uit onderzoek weten we dat dit soort maatregelen, hoe goed bedoeld ook, nauwelijks zin heeft. Aan het eind van de dag nemen kinderen de kennis niet meer op.’

Het kabinet hoopt ook dat het geld ingezet wordt voor brede brugklassen. Heeft dat wel zin?

De Wolf: ‘We hebben afgelopen jaar gezien dat vooral kinderen met een sociaal kwetsbare achtergrond achterstanden hebben opgelopen. Er is een hele groep basisscholieren die een te laag advies heeft gekregen. In die zin zijn brede brugklassen een goed idee. Leerlingen krijgen meer tijd om hun achterstand in te halen.’

Bol: ‘Maar het valt of staat met de hulp die ze daarbij krijgen. Extra tijd alleen is niet genoeg, leerlingen moeten gericht hulp krijgen.’

De Wolf: ‘We weten dat tutoring, het bijspijkeren van leerlingen in kleine groepjes, tijdens schooltijd snel kan helpen. Zeker als het één op één is. Daarvoor heb je wel goed getrainde mensen nodig. Het is de vraag of die er genoeg zijn voor al die achterstandsprogramma's. Er is al een enorm lerarentekort.’

Zijn er ook oplossingen waar geen extra onderwijspersoneel voor nodig is?

De Wolf: ‘Wat goed kan werken is om als school tijdelijk het aantal uren dat aan taal en rekenen wordt besteed te verdubbelen. Er is een mooi Amerikaans experiment gedaan in achterstandswijken. Daar bleek dat zo’n verdubbeling de resultaten van leerlingen een enorme boost geeft.’

Bol: ‘We hebben het nu over leerachterstanden, maar op sommige onderwijsinstellingen zijn de sociaal-emotioneel problemen groter. Ook daar zijn goede interventies voor. Dat is alleen niet onze expertise. Omdat de gevolgen van corona zo veelzijdig zijn, hebben we collega’s van verschillende disciplines benaderd: van onderwijswetenschappers tot economen, psychologen en gezondheidswetenschappers.’

En het plan is dus om geen ruzie te maken?

Bol: ‘Dat was een grapje. Het zit in de aard van wetenschappers om kritisch te zijn en dat is juist goed. Onze adviezen zullen heus niet altijd unaniem zijn. Maar als het gaat om wat werkt en wat niet, verwacht ik dat we het over veel dingen eens zijn.’

De Wolf: ‘Over 90 procent zijn we het eens, gok ik. Daar willen we de nadruk op leggen, want daar hebben scholen iets aan.’

Wie zitten er in het Onderwijs OMT?

De lijst met namen is nog groeiende. Initiatiefnemers zijn kansenongelijkheidsonderzoeker Thijs Bol (Universiteit van Amsterdam) en Inge de Wolf, bijzonder hoogleraar onderwijssystemen aan de Universiteit Maastricht en medeoprichter van Education-Lab NL dat onderwijs middels wetenschappelijke inzichten wil verbeteren.

Daarnaast werken in elk geval mee: Anna Bosman, hoogleraar orthopedagogiek (Radboud Universiteit); Eddie Denessen, bijzonder hoogleraar sociaal-culturele achtergronden en differentiatie in het onderwijs (Universiteit Leiden); Melanie Ehren, hoogleraar onderwijswetenschappen (Vrije Universiteit); Louise Elffers, lector kansrijke schoolloopbanen (Hogeschool van Amsterdam); Paul Leseman, hoogleraar ontwikkeling en onderwijs van jeugd (Universiteit Utrecht).

Leefachterstand

Het kabinet trekt 8,5 miljard uit de achterstanden weg te werken die door de coronacrisis zijn ontstaan. Wat vinden de schooldirecteur, de docent, de onderwijswethouder, de student en de hoogleraar ervan? ‘Dit is bedoeld voor de korte termijn. Het liefst zou ik een extra leraar aannemen’

‘Corona geeft ons niet een leerachterstand het geeft ons een leefachterstand’, schreef de 17-jarige Elze van Houtum deze week in een ingezonden brief in de Volkskrant. ‘We zijn niet oké. Ook niet als onze cijfers dat wel zijn.’

De Volkskrant volgt groep 8 van basisschool Tamarinde in Zaandam. De coronacrisis heeft de kansenongelijkheid alleen maar vergroot. De komende tijd moet duidelijk worden of de schade te repareren valt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden