interview

'Het onderwijs draait op goodwill'

Willen scholen kinderen in arme wijken een kans bieden, dan moet er geld bij, zegt school directeur Van 't Zelfde. Goede resultaten zijn alleen haalbaar met roofbouw op de docenten.

Directeur Eric van 't Zelfde van het OSG Hugo de Groot in Rotterdam met een paar van zijn leerlingen. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

'Ze zeggen het allemaal. Al die schooldirecteuren zeggen dat ze bij hen op school ieder kind zien. Maar daar klopt geen zak van.'

Iemand moet dat maar eens aankaarten, vindt Eric van 't Zelfde. Iemand moet toegeven dat middelbare scholen in achterstandswijken 'collectief liegen'. Dat de kinderen daar - ondanks mooie beloften van schoolbestuurders, directeuren en politici - geen goed onderwijs krijgen.

Het probleem, zegt hij, is dat die scholen geen geld hebben. Niet in Amsterdam-West, niet in de Haagse Schilderswijk, niet in de blanke getto's in Leeuwarden. En ook niet op de school waar hij zelf directeur is, OSG Hugo de Groot in Charlois, de Rotterdamse wijk vol niet-westerse gezinnen die amper rondkomen.

'Ik betaal jaarlijks circa 4 miljoen euro aan salarissen', zegt Van 't Zelfde aan een grote tafel vol paperassen in zijn Spartaanse kantoor. 'Maar om goed onderwijs te kunnen geven zonder mijn mensen kapot te draaien, heb ik minimaal 1,6 miljoen méér nodig.'

Ja, onlangs kreeg zijn school 3 ton sponsoring van softwarebedrijf Afas, maar die kan hij niet gebruiken voor de reguliere exploitatie. 'Ik ga met dat geld ontbijt verzorgen voor de kinderen die het nodig hebben', zegt hij. 'En er komt een ideeënbus. De tien beste ideeën gaan we uitvoeren.'

De financiële situatie is schrijnend, zegt de directeur die zijn school in zes jaar tijd met extra lessen en strengere regels van een probleemschool wist te veranderen in een veilige school met prima resultaten.

'Ons soort scholen vormt het laatste vangnet voor die kinderen. De enige kans op een toekomst. Als de school tekortschiet, valt alles voor ze weg.'

Zorg

Wat er mis is? Neem de zorg. Zorg is op deze scholen cruciaal, zegt Van 't Zelfde. De leerlingen op Zuid hebben vrijwel allemaal een kleine woordenschat en een grote achterstand in begrijpend lezen. De helft heeft ook ernstiger problemen. Er zijn kinderen die zijn misbruikt, in desolate woningen wonen of veel te weinig te eten krijgen. Sommige examenkandidaten werken 's nachts aan de bagageband op Schiphol.

'Er is veel armoede in de wijk', zegt zorgcoördinator Marja Minderman, die ook aanschuift. 'Daardoor hebben deze kinderen veel meer moeite om te presteren op het niveau dat ze in huis hebben.'

Een tijd lang was Minderman de enige die zich op het Hugo de Groot officieel met de zorg voor deze kinderen bezighield. Eén persoon op een paar honderd leerlingen. Later kreeg ze versterking van een interne begeleider, maar de school groeide mee. Het gevoel dat ze onvoldoende voor de kinderen doen, heeft ze nog steeds. Aan haar inspanningen ligt het niet. Elf uur op een dag is geen uitzondering, bij acute problemen soms meer.

Tekst loopt door onder foto.

Directeur Eric van 't Zelfde (zittend, midden) met enkele leerlingen van het OSG Hugo de Groot in Rotterdam Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Volgend schooljaar wordt het penibel, denkt ze. Komen er 120 nieuwe leerlingen bij, want de school is populair. Nóg 120 kinderen uit die ellendige 'focuswijken', nóg 120 kinderen met een taalachterstand.

Directeur Van 't Zelfde zou graag een extra interne begeleider hebben, maar dat kan OSG Hugo de Groot zich niet permitteren.'Sterker nog, ik moet bezuinigen. Minder docenten is geen optie, dus ik kan alleen in de zorg snijden. En daarmee bezuinig ik op de toekomst van het kind.'

Nee, bestuurders en directeuren van vergelijkbare scholen trekken niet aan de bel. Ze zijn bang dat het aanmeldingen kost, zegt Van 't Zelfde. Daarom doet hij het zelf. Hij kan het zich permitteren - kijk maar naar het spandoek aan de gevel, waarop de recentste slagingspercentages staan: 'Mavo 100% - Havo 100 % - VWO 100%'.

Het zijn mooie resultaten, maar ze vergen een offer. Toen Van 't Zelfde in de meivakantie op school kwam, zat het gebouw vol. Allemaal docenten die hun examenklas extra lessen gaven. 'Zo'n jonge docente economie, ze verdient geen bal. Die zat hier de hele dag te werken met haar klassen.'

Vrijwilligerswerk

De docenten sloven zich niet alleen uit als de examens naderen, zegt hij. In een gewone week draaien ze ook al gauw 60 uur. Wie niet bereid is zich 'helemaal de kolere te werken' kan maar beter een andere baan zoeken.

Alleen met 24 uur 'vrijwilligerswerk' per docent per week kunnen ze het onderwijs geven waarmee deze kinderen een kans maken op een succesvolle toekomst. Ervoor betalen kan Van 't Zelfde niet, extra docenten aanstellen is al helemaal uitgesloten. 'Het is verdomd vervelend, maar het onderwijssysteem draait op goodwill.'

Het overwerk eist zijn tol. 'Moet je hier aan het einde van het schooljaar eens komen kijken', zegt Van 't Zelfde. 'Zitten al die docenten stuk.'

Misschien was het beter te verteren als er waardering was voor de mensen in het onderwijs. Maar wat krijgen docenten voor hun inspanningen? Vijf jaar lang stonden ze op de nullijn en toen lag daar bij de onderhandelingen voor een nieuwe CAO dat bod van 0,2 procent. 'En dat terwijl het koopkrachtverlies in die periode al 0,8 procent is. Dat voelt als een klap in je gezicht, hoor, na al dat harde werken.'

Sander Dekker met Maxima tijdens de opening van de Week van het geld. Achter hen de tekst 'Omgaan met geld is leuk!' Beeld anp

Dat is niet alles. Onlangs weigerde de Tweede Kamer om de werkdruk in het onderwijs te verlagen. Ja, vooral van de PvdA valt hem dat tegen. 'Weet je wat ze beloofden toen ze op zoek waren naar electoraat? Precies. Maar ze stemmen het gewoon weg.'

Voor Sander Dekker, staatssecretaris van Onderwijs, heeft Van 't Zelfde ook geen goed woord over. 'Staat hij daar in de Tweede Kamer te verkondigen dat wij professioneler moeten worden. Prima, maar dan moet hij ons wel tijd en geld geven.'

Ja, er was geld beloofd in het Herfstakkoord. 150 miljoen zou erbij komen. Maar waar dat is? 'Ik heb er in ieder geval geen conciërge van kunnen aanstellen', zegt Van 't Zelfde. 'En ondertussen zegt de staatssecretaris tegen de Tweede Kamer dat het geld goed is aangekomen. Daar klopt niets van.'

Leerplusgelden

De leerplusgelden dan, waarmee het Hugo de Groot elke klas meer lessen kon geven? Daar wil Dekker een streep door zetten. 'Het was een van de pijlers van ons succes', zegt Van 't Zelfde. 'Maar straks moeten we weer terug van 38 lesuren per week naar 33 uur. Terwijl onze kinderen die extra lessen zo nodig hebben.'

En dan dat passend onderwijs. Dat betekent dat ze boven op die kwetsbare populatie nog een stel kinderen krijgen dat voorheen naar het speciaal onderwijs ging. Die krijgen misschien een uur per week extra begeleiding, maar voor de rest zitten ze gewoon in de klas bij 33 andere kinderen. Ze krijgen niet de zorg die ze nodig hebben, vindt Van 't Zelfde.

'Ik heb met die Dekker onderhand wel het idee dat ik rijles van Stevie Wonder krijg, hoor. Het zijn allemaal zijn maatregelen, hè? Hij zorgt ervoor dat de docenten langzaam richting burn-out gaan en niemand straks nog in het onderwijs wil werken.'

Basis op orde

Wat er dan moet gebeuren? Allereerst moet de basis op orde zijn, zegt Van 't Zelfde. Er moet geld komen voor docenten, voor vermindering van de werkdruk en voor goede zorg aan kinderen in probleemwijken.

Dat geld moet niet verdwijnen in de grote zak geld waar scholen mee mogen doen wat ze willen. Nee, het geld moet geoormerkt zijn, zodat vaststaat dat het echt bij de leerlingen terechtkomt. 'Nu zeggen ze dat allemaal wel, maar het is niet zo.'

Van 't Zelfde weet ook waar hij het geld vandaan kan halen, want er gaan genoeg miljarden naar het onderwijs. Allereerst kunnen al die stedelijke scholen met te weinig leerlingen dicht, want die zijn te duur. Ook kan er minder geld naar de besturen, minder in elk geval dan de twee ton die hij jaarlijks moet afdragen.

Daarnaast zou hij graag artikel 23 van de Grondwet schrappen, het artikel dat de vrijheid van onderwijs regelt. Want zeg nou eerlijk, waarom moet een wijk als Charlois een openbare, een katholieke, een protestantse en een islamitische school hebben?

Ze hebben allemaal te weinig leerlingen, maar moeten wel allemaal een gebouw, een directeur, een docententeam en een conciërge. 'Wegens hun unieke signatuur? Ga toch weg. Op al die christelijke scholen in de buurt zijn bijna alle kinderen islamitisch, net als op het Hugo de Groot.'

Als er niets gebeurt? Tja, dan ziet Van 't Zelfde maar één oplossing. 'Ik zou het prachtig vinden als de grote Rotterdamse schoolbesturen zouden zeggen: zo is het genoeg, wij gaan met al onze docenten staken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.