Het onbehagen van Rotterdam

Leefbaar Rotterdam behaalde woensdag, onder aanvoering van Pim Fortuyn, een historische zege - voor het eerst sinds de oorlog is de PvdA niet langer de grootste partij in Rotterdam....

Herman Meijer was acht jaar wethouder voor GroenLinks in Rotterdam. Hij had onder meer volkshuisvesting en minderhedenbeleid in zijn portefeuille. Een paar maanden geleden, nog voor de oprichting van Leefbaar Rotterdam, maakte hij zijn vertrek uit de politiek bekend. Onvrede over zaken als woningbouwbeleid en concentraties van allochtonen, zaken waarvoor Meijer verantwoordelijk is geweest, is volgens veel Rotterdammers de verklaring voor de monsteroverwinning van Leefbaar Rotterdam.

Meijer: 'De gebeurtenissen waren een overval, in de zin dat we deel zijn geworden van een media event, waarbij een bekende Nederlander de eerste stappen zet in zijn nationale carrière. Een bizar fenomeen.

'De verschuiving heeft niets met lokale politiek te maken, dat is het grote verschil met de eerdere opkomst van de Leefbaar-partijen in Utrecht en Hilversum. De nieuwelingen hebben geen enkele verbinding met een beweging, ze zijn niet betrokken bij acties. Ze hebben ook geen draagvlak. Die hele lijst mensen achter de grote leider geniet geen enkele bekendheid of status in de stad. Er zijn geen serieuze Rotterdamse thema's aan de orde van hun kant, laat staan dat ze oplossingen aandragen.'

- Ze droegen zelf twee thema's aan: allochtonen en veiligheid.

'Problemen met allochtonen stond helemaal niet in hun programma, voorzover daarvan al sprake is. Dat is ook helemaal geen thema, dat is een sentiment. Daar kun je niet veel mee. Stel je voor dat wij de stad hier op sentimenten gingen besturen. 'Weg met de engerds', bijvoorbeeld? Of: 'Een lekker gevoel'? Tsja, als je zo politiek wilt bedrijven.

'Het andere thema was veiligheid. Er is geen partij in Nederland die dat niet tot prioriteit heeft bestempeld. Ook dat is dus geen wezenlijk onderscheidend kenmerk.'

- Waren hun uitspraken over de aanpak van onrust in de oude wijken dat dan niet? Zij vinden dat er iets gedaan moet worden aan gettovorming, door etnische groepen beter over de stad te verspreiden.

'Van de vier grote steden is Rotterdam de enige waar de segregatie afneemt. Dat blijkt uit het laatste rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau. We hebben een paar wijken in de overgang: Lombardijen, Pendrecht, Zuidwijk, de autochtone wijken die nu snel verkleuren. Als onder die nieuwkomers dan ook nog asocialen zitten, krijg je gedonder.

'Maar juist oude stadswijken als Delfshaven en oud-Feijenoord zijn oases van rust als je ze vergelijkt met de situatie in Birmingham, Brussel, Antwerpen, Solingen. Oplopende spanningen? Hou toch op.

'Voorzover deze stad gesegregeerd is, komt dat door de witte vlucht uit wijken, niet door de instroom. En als je dan zo nodig wilt spreiden, kun je dat natuurlijk beter doen met de autochtone bevolking. Dat is veel effectiever. Maar daar hoor je nooit iemand over. Dat vind ik opvallend. Terwijl integratie toch iets is waar iedereen deel aan heeft. Als je dat miskent, kweek je vijandschap.

'Overigens is spreiding op grond van etniciteit hier al eens geprobeerd, in de jaren tachtig. Het mag gewoon niet van de rechter.'

- Maar toch haalt Leefbaar Rotterdam zeventien zetels.

'De kiezers van Leefbaar Rotterdam vallen in drie groepen uiteen. De 55-plussers die bang zijn en een hoge zuurgraad hebben. Hun stemgedrag heeft vooral te maken met criminaliteit. Verder zijn er jonge nieuwe kiezers, die stemmen op de enige politicus die ze kennen, met dank aan de media. En dan is er een groep die niet stemde of in het verleden de SP of extreem rechts opzocht.

'En veel mensen zappen gewoon een beetje, ze weten al dat ze over vier jaar weer teleurgesteld zijn. Ze vinden dit toneelstuk niet geslaagd en willen weer een nieuw, ander toneelstuk. Het is een vorm van politiek consumentisme die langzamerhand in ons land electoraat normaal geworden is.

'Deze mensen zijn onbetrokken. Het heeft ermee te maken dat maar 2 procent van de bevolking lid is van een politieke partij. De andere 98 procent krijgt daardoor de kans zich op te stellen als toeschouwer, als klant. Van die 2 procent wordt krankzinnig veel gevraagd. Die moet de democratie legitimeren, de boel draaiende houden, de ambtenaren aansturen. Dat is een volkomen scheve verhouding.

'We worden nu geconfronteerd met een vorm van militant nihilisme. Formeel-democratisch is het dik in orde, maar als je je bij democratie ook nog iets inhoudelijks voorstelt, echte vertegenwoordiging, dan is dit fataal.

'Wat knap is aan Fortuyn, is die uitstraling dat hij op een ander niveau opereert, alsof hij te groot is voor dat gedoe om hem heen. Zoals hij woensdagavond binnenkwam in de Burgerzaal. Alsof hij op de schilden van zijn krijgers werd binnengedragen. Dat is geen politiek meer, dat is redding, messianisme. Het is een sprong in een andere categorie.'

- Maar zitten er geen voordelen aan deze ontwikkeling? Die onbetrokken mensen zijn nu aanhanger van Leefbaar Nederland. Maakt Fortuyn niet juist een einde aan de depolitisering die u beschrijft?

'Dat zou een positieve uitkomst kúnnen zijn. Maar de balans slaat daardoor nog niet naar de goede kant door. We hebben ook nog de factor tijd. Deze uitslag gaat bestuurlijke problemen geven. Het wordt een lastige formatie. Eigenlijk onmogelijk, omdat ze geen programma hebben. Wat willen ze?'

Afgelopen november kreeg leraar geschiedenis Ronald Sørensen de ingeving de naam Leefbaar Rotterdam te deponeren. Nog nooit was hij politiek actief geweest. In januari sloot Fortuyn zich bij hem aan als lijsttrekker. Vier maanden later is S rensen de tweede man van de grootste fractie in de Rotterdamse gemeenteraad. Hij geeft nog altijd twee dagen per week les.

S rensen: 'Wij zijn voor keihard handhaven van de wet. Want wat er nu gebeurt, af en toe. Voorbeeld. We zitten woensdag in het stadhuis. Zitten er in de hal twee, uhm, heren, zal ik maar zeggen. Komt een van onze vrouwelijke kandidaten voorbijlopen. Maken ze haar uit voor kankerhoer. Gewoon een Nederlands meisje dat voorbijkomt. Moet ik naar een bode om te vragen of ze die heren even willen verwijderen. Want die hangen daar gewoon rond, in het stadhuis. Nee, ik zeg niet of die heren Marokkanen waren. Je mag immers niet stigmatiseren.

'Wat ze eens zouden moeten gaan doen: mensen aanspreken op het gedrag van hun kinderen. Ik ben niet voor niks de politiek ingegaan. Het heeft er alles mee te maken dat ik in het onderwijs zit. Er zitten allochtone kinderen in de brugklas die me minachten omdat ik een ander geloof heb. Als je al dat antisemitisme ziet onder de Arabische jeugd, of die vijandigheid van moslims jegens hindoes.

'Maar bij ons op school hebben we nu heel strikte regels. Die handhaven we. Ga je er overheen, dan is het afgelopen. Eerst orde op zaken. Regels. Dan kijken we verder.'

- U wilt de criminaliteit bestrijden. Dat wordt nu onder meer geprobeerd via sociale begeleidings- en preventieprojecten. Die moeten voorkomen dat bijvoorbeeld Antilliaanse jongeren afglijden. Wat vindt U daarvan?

'Als het gaat over de Antillianen-problematiek, ben ik het met Fortuyn eens: dat moet je dáár aanpakken. Dan kunnen die jongeren ook dáár blijven. Want zeg nou zelf, het is toch zielig voor ze. Ze komen uit een prachtig land en dan worden ze door omstandigheden gedwongen naar dat koude Nederland te komen. Het is logisch dat ze dan ontsporen.

Die kinderen zitten hier uit ellende en ze hebben geen perspectief. Laten we ze dat dáár bieden.

'Dat moet je dan landelijk regelen. Hier kun je alleen therapeutisch pleistertjes plakken. En zachte heelmeesters maken stinkende wonden. Er mag wel eens wat harder gestraft worden, niet te kinderachtig.

'Verder ben ik er niet voor dat voor bepaalde groepen extra dingen worden gedaan. Zo ken ik een voorbeeld van Turkse mensen voor wie in West huizen waren gebouwd. Die wilden ze eerst niet hebben. Vervolgens kregen ze vijftigduizend gulden subsidie als tegemoetkoming in de kosten. Dat is toch oneerlijk? Dat krijgen anderen toch ook niet?

'Bovendien speelt bij die Antillianen nog een ander probleem: het zijn allemaal eenoudergezinnen. Zet daar nou eens een paar sociologen op, om te kijken hoe je dat positief kunt uitbuiten. Zodat die moeders hun kinderen gaan corrigeren. Maar misschien staat dat wel in de sociale programma's die nu lopen. Ik ga natuurlijk niet opnieuw het zwarte garen uitvinden. Als het helpt, doen we eraan mee. Maar als het soft is, dan zeggen we nee.

'En we willen er ook met de Antillianen over praten. Want die worden het meest gestigmatiseerd en hebben er het ergst onder te lijden. Sommigen zeggen dat ze twintig jaar geleden als Nederlander werden gezien, nu als allochtoon. Dat komt door die nieuwe, criminele groep.'

- Fortuyn en u willen iets doen aan wat jullie de gettovorming in de oude wijken noemen. Volgens wethouder Herman Meijer is daarvan helemaal geen sprake. Het gaat volgens hem relatief goed in die wijken. Bovendien stelt hij dat spreiding van bevolkingsgroepen het effectiefst zou zijn als je de autochtonen verplaatst.

'Daar is ook helemaal niks op tegen. Er mag natuurlijk geen dwang worden gebruikt, maar dat willen we bij allochtonen ook niet. Er moeten subsidies en beloningen tegenover staan. Veel mensen willen best meewerken. Ik ken bijvoorbeeld veel Turkse mensen die echt willen integreren. Die willen niet dat hun kind op school tussen andere Turken zit. Want dan gaan ze weer Turks praten. Die ouders willen dat hun kinderen Nederlands spreken.

'Dat spreiding in de jaren tachtig niet mocht, zegt me niks. Wéér proberen. De maatschappij verandert snel, de wetgever kan dat niet altijd bijhouden.'

- Zou U, als onderwijsman, iets willen doen tegen de vlucht van autochtone kinderen van scholen, die vervolgens zwart worden?

'Dat noemen wij in het onderwijs het kerstfoto-effect. Dan wordt er met kerst een klassenfoto gemaakt. Zien pa en ma opeens in wat voor klas hun kroost zit. Halen ze ze meteen van school. Er zijn zwarte scholen die de klassenfoto om die reden voortaan aan het einde van het schooljaar laten maken.

'Het is maar de vraag of ik de geschikte man zou zijn om daar iets aan te doen. Ik ben een goeie leraar. Ik heb van alles gedaan in het onderwijs. Maar toen ik als veelbelovende jongeling promotie maakte, moest ik opeens administratief werk te doen. En dat kan ik helemaal niet, zo werd me duidelijk. Op scholen speelt dat probleem vaker. Er lopen veel rectoren rond die wel goeie leraren waren, maar die als manager ongeschikt zijn.

'Dat geldt ook voor een wethouder onderwijs. Dat is een post waarvan veel mensen denken dat ik daar op zit te azen, omdat ik leraar ben. Ik denk trouwens dat ik het wel zou kunnen. Maar niet per se omdat ik in het onderwijs zit. Het gaat in zo'n functie helemaal niet om de inhoudelijke vakkennis. Het gaat erom of hij inspecteurs kan aansturen, of hij een goede manager is.

'Maar goed, het is sowieso veel te vroeg om het over dat soort dingen te hebben. Er moet nog zo veel gebeuren. We zijn in een maalstroom terechtgekomen. We gaan maar gewoon door. Je kunt ook niet anders dan je best doen en doorgaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden