REPORTAGE

Het onafwendbare einde van de jungle van Calais

Vanavond verliep een Frans ultimatum: de migranten moesten voor acht uur het zuidelijke deel van de jungle verlaten. Morgen zou de evacuatie beginnen. Maar migranten en hulpverleningsorganisaties stapten naar de rechter. Zij willen uitstel.

Beeld epa

Het restaurant van Ahmad Jowad is gloednieuw. 'Ik ben een week geleden geopend. Ik heb er zesduizend euro in geïnvesteerd. Natuurlijk hoorde ik wel verhalen over de sluiting van de jungle. Maar ik dacht: ach, dat wordt al zo lang gezegd', zegt de 28-jarige Afghaan, die met een ijsmuts achter de bar van zijn restaurant staat. Als de jungle ontruimd wordt, zal hij alles achterlaten. 'Dat is het zakenleven. Ups-and-downs.'

Hoe lang zal zijn restaurant nog open zijn? Vanavond verliep een ultimatum van de Franse staat: de migranten moesten voor acht uur het zuidelijke deel van de jungle verlaten. Morgen zou de evacuatie beginnen. Maar migranten en hulpverleningsorganisaties stapten naar de rechter. Zij willen uitstel. De rechter zal waarschijnlijk morgen of overmorgen uitspraak doen. Tot die tijd wacht Frankrijk met ontruimen.

Toch lijkt het kamp bij Calais doordrongen van het onafwendbare einde. De jungle is moe. Toen ik er voor de eerste keer kwam, in september 2014, blaakte iedereen die ik sprak van optimisme. Natuurlijk zou het ze lukken om Groot-Brittannië te bereiken. Weliswaar werden ze elke avond gepakt door de politie, maar ooit zouden ze door de mazen van het net glippen. Nu zegt iedereen dat de grens naar het beloofde land is dichtgetimmerd. 'Ik zit hier nu zes maanden, elke week probeer ik het twee of drie keer. Maar er is te veel politie', zegt de Afghaan Adam (25), achter de bar van het Kabul Café.

De jungle is een ellendige plek, maar ook een monument van overlevingskunst en handelsgeest. Voor 3 euro eet je er een bord kip met rijst, voor 5 euro wordt je haar geknipt. Je kunt er zelfs een schoonheidsbehandeling krijgen: een Afghaanse kapper verwijdert met een draadje de fijne haren in het gezicht van een jonge man. In 'Main Street' snorren nog altijd de elektriciteitsgeneratoren, maar het is er minder levendig dan voorheen. Naar schatting is de populatie van de jungle met enkele duizenden mensen teruggelopen. Sommige restaurants en winkels zijn gesloten, andere zien er vervallen uit. Een grote strook langs de snelweg is al ontruimd. Tegen de avond spelen Afghaanse jongens er cricket.

Frankrijk stuurt nu op het definitieve einde aan. Migranten wordt gevraagd het kamp te verlaten. Ze kunnen een plaats krijgen in het nieuwe containerkamp naast de jungle, witte containers voor twaalf personen met bedden en een kachel. Ze kunnen ook naar een 'centrum voor ontvangst en oriëntatie' elders in Frankrijk, waar ze een aantal maanden de tijd krijgen om hun 'project' te overdenken, zoals de Franse staat het formuleert. Of ze kunnen asiel in Frankrijk aanvragen.

In vier maanden zijn 2691 mensen op deze manier overtuigd om de jungle te verlaten. Volgens de prefectuur zitten er nog 800 tot 1000 mensen in het deel van de jungle dat ontruimd moet worden. Migranten en hulpverleningsorganisaties houden het op 3500 mensen, onder wie 300 alleenstaande minderjarigen. Dat is de inzet van de rechtszaak. Als de hulpverleners gelijk hebben, biedt Frankrijk te weinig plaatsen aan. Waar moeten de migranten dan naar toe?

Beeld getty

Op de achtergrond speelt een heel andere strijd. Frankrijk wil een einde maken aan de chaos van Calais, aan de bestorming van vrachtwagens, aan de mensonwaardige omstandigheden in een modderkamp met duistere kanten. Volgens de organisatie Gynècologie Sans Frontières komen er seksueel geweld en prostitutie voor. Vorige week werd een Afghaan in zijn rug geschoten, waarschijnlijk bij een ruzie tussen mensensmokkelaars.

Veel migranten willen juist de vrijheid houden om te proberen Engeland te bereiken. Het laatste dat ze willen is controle door Frankrijk. 'Ik weet niet wat ik ga doen, als de jungle verdwijnt', zegt de Afghaan Muhammad (35). 'Misschien naar een andere jungle. Waarom laten ze ons niet gewoon naar Londen gaan?' Dat is wat de meeste migranten zeggen: we zullen het blijven proberen.

Langs de Franse kust zijn al nieuwe kampen verrezen. Grande Synthe bij Duinkerken, waar de migranten letterlijk in de drek kamperen, domein van mensensmokkelaars die vinden dat er in Calais te veel politie rond loopt. Er zijn kleinere kampen in plaatsen waar nog vrijwel niemand van gehoord heeft: Steenvoorde, Norrent-Fontes België sloot gisteren de grens met Frankrijk, uit angst voor migranten die na de evacuatie van Calais naar Zeebrugge zouden willen.

Beeld ap

Ondanks de winkels en restaurants is de kern van de jungle niet materieel. Het is de droom om Engeland te bereiken, dat geassocieerd wordt alles wat in hun eigen land niet bestaat: vrijheid, welvaart en veiligheid. 'Als ik mijn moeder zei dat ik naar de markt ging, wist ze nooit of ik levend terug zou komen', zegt de Irakees Issa (18), die in een restaurant zit te ontbijten. 'Mensen zijn slim, ze willen iets van hun leven maken. Dat lukt niet in een land waar niets is en elk moment een bom kan ontploffen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.