Het nut van wetenschap heeft geen nut – dat weten we nu

Sinds de vorige minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap besloot dat wetenschap aantoonbaar maatschappelijk nut moet hebben, vraagt de onderzoekswereld zich af wat ze daarmee precies bedoelde....

Dinsdag organiseerden de universiteitenvereniging VSNU en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen een heus nationaal seminar over de kwestie. In Amsterdam kwamen 130 onderzoeksdirecteuren, decanen en ambtenaren bij elkaar om het nut in kaart te brengen. Te kwantificeren zelfs.

Tenminste, dat was de bedoeling. Er klonken vooral veel vragen, dinsdag in Amsterdam. Wat is maatschappelijk nut? Waarom is het noodzakelijk? Hoe kun je het meten? Waarom wil je het meten?

Goed, er is inmiddels een manmoedige poging gedaan een meetmethode voor maatschappelijk nut te ontwikkelen. Deze methode, sci-Quest genaamd, kijkt naar de invloed van de wetenschap op vijf domeinen, elk opgesplitst in vijf indicatoren, van citaties en patenten tot bestuursfuncties in adviescommissies. Door de tijdsbesteding te meten, krijgen die indicatoren een relatief gewicht, dat zodanig in een grafiek kan worden weergegeven dat een vlek ontstaat die het een en ander moet zeggen over het nut van het onderzoek in kwestie.

Een buitengewoon elegante methode, aldus prof. dr. Herman Eijsackers van Wageningen Universiteit en Researchcentrum, dat deze evaluatietechniek heeft uitgeprobeerd. ‘Maar wel buitengewoon intensief en tijdrovend.’ Bovendien blijft de vraag wat je uit de grafiek kunt afleiden, vond de Twentse wetenschapswetenschapper dr. Barend van der Meulen. ‘Is zo’n vlek zwart genoeg en heeft hij de juiste vorm?’

Dus ging de zoektocht verder. De Rotterdamse gelukshoogleraar prof. dr. Ruut Veenhoven herhaalde zijn enkele jaren geleden geopperde plan om te turven hoe vaak wetenschappers in de krant komen. Prof. dr. Peter van den Besselaar van het Rathenau-instituut vond dat je de netwerken van onderzoekers met de buitenwereld in kaart moet brengen. ‘We komen er vandaag niet uit’, zei prof. dr. Hans Bennis van het Meertens Instituut, zelf expert in de grammatica van betekenisloze woordjes. En toen moest de middag nog beginnen.

Is er eigenlijk wel een probleem? Subsidieverstrekker STW laat onderzoeksvoorstellen zowel door wetenschappers als door leken beoordelen, waarbij die laatsten vooral naar maatschappelijk nut moeten kijken. Het blijkt, aldus subsidieadviseur dr. ir. Frans van den Beemt, dat de leken dezelfde projecten uitkiezen als de wetenschappers. ‘Ze blijken juist van zeer fundamenteel onderzoek de grootste maatschappelijke winst te verwachten.’

Dus durfde dagvoorzitter prof. dr. Henriëtte Maassen van den Brink aan het eind van de dag de stelling wel aan dat een discussie over maatschappelijk nut van onderzoek geen enkel maatschappelijk nut heeft. Uit de zaal: ‘Maar dat weten we dan nu tenminste.’Michael Persson

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden