Het nut van bureaucratie

De Fortuyn-kiezer heeft zijn welvaart aan Paars te danken, stelt Jerôme Inen. Dat die kiezer nu van Paars af wil, komt door zijn afkeer van regeltjes....

'WAT de paarse partijen ook doen, hoeveel slimme strategen zij ook inschakelen: dit sentiment is niet meer te stoppen.' Aan het woord is Ferry Hoogendijk, oud-VVD'er en nu beoogd Kamerlid voor de Lijst Pim Fortuyn, in een uitzending van Netwerk afgelopen donderdag. Met 'dit sentiment' bedoelt Hoogendijk dat anderhalf miljoen kiezers op de Lijst Pim Fortuyn zouden stemmen als er nu verkiezingen zijn.

De overige vier en half miljoen kiezers staan er bij en kijken er verbijsterd naar. Waarom, vragen zij zich af, zijn al die mensen zo boos op Paars? Wim Kok is de populairste premier sinds Willem Drees. De economie heeft de afgelopen acht jaar gedraaid als een tierelier. De Nederlanders hebben daar ruim in gedeeld, zie de stijging van het gemiddelde inkomen. Iedereen een huis, een auto en twee zonvakanties per jaar.

En er wordt dan wel gesproken over het multiculturele drama, maar allochtonen hier doen het sociaal en economisch veel beter dan hun collega-allochtonen in het buitenland. Dus: wat bezielt die anderhalf miljoen Fortuyn-stemmers?

Het toverwoord van Fortuyns klaagzangen is 'bureaucratie'. Even vertaald in Pim-speak: verpleegsters die niet verplegen, maar bezig zijn met opschrijven hoe ze net hebben verpleegd. Politiemannen die geen boeven vangen, maar rapporten tikken over hoe ze boeven vangen. Onderwijzers die geen les geven, maar vergaderen over hoe ze lesgeven.

Kortom, zegt Fortuyn: de 'ellende' in zorg, onderwijs en veiligheid is allemaal de schuld van managers die het werk bureaucratiseren. Verwijder de managers en hun 'onnodige regeltjes' uit het spel, en dan komt de kwaliteit vanzelf terug. Terug naar de potentiële kiezers van Pim Fortuyn. Eerst de rugnummers: Fortuyn-stemmers zijn voor zeventig procent blanke mannen, voor meer dan de helft vijftig plus. Onderzoeksbureau Motivaction voegde daar drie persoonlijke kenmerken aan toe. Het zijn 'Aardappel Anders'-eters: traditionele mensen, die zich wel aanpassen aan de nieuwe samenleving.

De tweede groep Pimfans zijn 'Opwaarts mobielen': mensen die erg zijn gericht op hun carrière. En tenslotte zijn er de 'convenience'-georiënteerden: mensen die gericht zijn op gemak. De drie groepen delen hun hang naar materialisme en status.

Onthoudt: blank. Vijftig plus. Carrière-gericht. Gemak. Materialisme. Status. Waait met alle winden mee.

Wat willen deze burgers? Ze willen dat de overheid terugtreedt, zo ver mogelijk. Weg met de regeltjes. Als zij een dakkapel op hun eigen huis willen bouwen, dan moet de overheid zich daar niet mee bemoeien. Het is toch hun huis? Maar als de dakkapel door een foutieve constructie naar beneden keilt op een tuinfeestje vol peuters, dan klagen ze de overheid aan. Want die heeft de regels voor het bouwen van dakkapellen niet goed gecontroleerd!

Of zoals Pim Fortuyn het zelf zegt, in een interview vorig jaar in Intermediair, over de rampen in Volendam en Enschede: 'Nu staan ze allemaal bij de overheid met een schadeclaim in de hand. Waarom gingen ze niet mee met hun minderjarige dochter om te weten in welk café ze zat? Waarom, als je in de buurt in Enschede woont, en je ziet de pakken vuurwerk in en uit gaan, waarom trek je dan niet bij de gemeente aan de bel, hè?'

Fortuyn heeft het hier over de nieuwe calculerende burger. Vroeger deed die aan links lullen, rechts zakken vullen. Nu is-ie overgeschakeld op rechts lullen, links claimpje invullen. Paars heeft hem welvaart, gemak en status gebracht. En nu wil hij de regeltjes nog kwijt, want die zitten hem in de weg.

Wat deze 'Aardappel Anders'-eter niet beseft, evenmin als professor Fortuyn, is dat bureaucratie goed is. Neem de gezondheidszorg, en haar enorme tekort aan verpleegkundigen, die Fortuyn zo schattig 'verpleegsters' blijft noemen.

Wel, 'verpleegsters' zijn volgens onderzoeken 30 procent van hun tijd bezig met administratief werk. 'Schande!', roepen Leefbaar Nederlanders en Fortuyn dan. Die handen moeten aan het bed, niet aan de tekstverwerker!

Is dat zo? Verpleegsters schrijven in die 30 procent hele nuttige dingen op. Ze schrijven netjes op welke patiënt welke pillen heeft gehad. Welke patiënt net geopereerd is. Welke patiënt net aangekomen is 'op zaal'. Of de patiënt suikerziekte heeft. Wat de allergieën zijn.

Stel nu dat Fortuyn zijn zin krijgt, en zijn verpleegsters laten al het papier uit hun handen vallen om naar de bedden te hollen. Even is dan iedereen tevreden. Maar dan krijgt Pims oom een maagzweer omdat hij per ongeluk toch die kerriehap van de zuster kreeg. Dan wordt bij de tante van Fortuyn het verkeerde been geamputeerd. En gaat Fortuyns oma dood door verkeerde pillen.

Wat gebeurt er dan? Fortuyn stelt er straks Kamervragen over. We roepen allemaal om meer controle. En hoe doe je dat? Precies. Door managers in te zetten, en verplichte formulieren in te voeren. En dan zijn we weer terug waar we vertrokken. En terecht.

In acht jaar tijd hebben twee Paarse kabinetten er alles aan gedaan om de gezondheidszorg, het onderwijs en de politie te verbeteren. Dat hebben ze inderdaad gedaan met het inzetten van de door Fortuyn zo gehate managers. Het is daarom dom om de kiezers van Fortuyn gelijk geven in hun haat tegen bureaucratie. De kiezer heeft niet altijd gelijk. Soms krijgt een land een leider die het niet verdient. En soms krijgt een leider volgelingen die hij niet verdient. Straks komt Pim Fortuyn in de Tweede Kamer en misschien wel de regering dankzij diezelfde claimende Nederlanders waar hij zo de pest aan heeft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden