achtergrondpatiënten naar het noorden

Het noorden herkent zich niet in verwijten: ‘Wij drukken ons niet, we doen wat we kunnen om Brabant te ontlasten’

Boven de rivieren zouden ziekenhuizen niet doordrongen zijn van de ernst van de coronacrisis en te weinig doen om patiënten uit Brabant over te nemen, stelde intensivist Diederik Gommers woensdag in de Tweede Kamer. In het zenuwcentrum van de evacuaties in Drachten herkennen ze zich niet in dat beeld. ‘Laat Gommers hier komen kijken.’

Een ambulance in Breda brengt een Brabantse patiënt naar andere provincies. Beeld SOPA Images/LightRocket via Gett

Op een whiteboard in Drachten is hoge nood teruggebracht tot rijen en kolommen: ‘ziekenhuis’, ‘capaciteit ic’, ‘capaciteit niet-ic’, ingezette ambulances. Cruciale waarden ingetekend met rode en groene stift. Chaos is in de meldkamer van de Noord-Nederlandse hulpdiensten overzichtelijk als de parketvloer met visgraatmotief.

Nadat overbelaste Noord-Brabantse ziekenhuizen de noodklok hadden geluid, begon dit weekend de grootschalige evacuatie van coronapatiënten. Ziekenhuizen in Noord-Nederland, dat voorlopig relatief coronavrij is, verklaarden zich bereid hen op te nemen. 

De meldkamer in Drachten is het zenuwcentrum van die mega-operatie. Hier vinden de coördinatie en organisatie plaats van het vervoer van Brabantse patiënten naar negen noordelijke ziekenhuizen. Dit is het domein van systemen, schakelingen en kalmerende tabellen. Maar achter de balans in beddenvraag en -aanbod schuilt een aangrijpende praktijk. 

‘Een ambulance moest zaterdag al na tien minuten omkeren omdat de toestand van de patiënt zo snel verslechterde’, zegt Robert van Barneveld, directeur zorg van UMCG Ambulancezorg in Groningen. De kille cijfers: van de bijna tachtig patiënten die sinds vrijdag een weg naar het noorden vonden, is inmiddels een derde overleden. 

Niet alleen ‘goede’ patiënten worden overgeplaatst, verklaart Van Barneveld. ‘Anders zouden we de Brabantse ziekenhuizen met enkel zeer zware gevallen laten zitten.’ Bovendien: het begeleiden van een sterfproces is ook intensieve zorg. ‘Ook zo ontlasten we Brabant.’

Toch zijn er bedenkingen. Defensie tuigt een landelijk coördinatiecentrum patiëntenspreiding op dat deze week moet gaan draaien. Een centrale, dwingende aansturing is hard nodig, zei Diederik Gommers, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care (NVIC), woensdag in een gesprek met de Tweede Kamer. Want de afgelopen dagen piepte en kraakte het soms.

Volgens Gommers voelen ziekenhuizen boven de rivieren niet altijd dezelfde urgentie als die in Brabant, waar alles om corona draait. Artsen die collega’s in het noorden bellen omdat hun eigen spoedeisende hulp overloopt en ze een patiënt kwijt moeten, krijgen soms ‘ik ga erover nadenken’ te horen, aldus de NVIC-voorzitter. Dat moet niet meer kunnen. ‘Er is geen keuze meer. In die fase zitten we nu.’

Flip-over in Meldkamer Noord-Nederland, waar de overplaatsing van coronapatiënten vanuit Brabant naar Noord-Nederland wordt georganiseerd.Beeld Jurre van den Berg

‘Het noorden drukt zich niet’

Robert van Barneveld herkent zich geenszins in het verwijt. Geen enkel noordelijk ziekenhuis drukt zich, beklemtoont hij. Integendeel. 

‘De praktijk in Groningse, Friese en Drentse ziekenhuizen toont aan dat Gommers over onjuiste informatie beschikt. Deze onbegrijpelijke aantijging doet onze inspanningen en de samenwerking totaal geen recht. Sterker: zulke verwijten ondermijnen die samenwerking juist.’

Het hoofd van de ambulancedienst is juist getroffen door de solidariteit die de noordelijke regio aan de dag legt. Zaterdag meldden veertig ambulancemedewerkers zich uit eigen beweging voor een extra dienst, zondag nog eens 36. ‘Allemaal mensen die hun agenda leeg vegen om te helpen. Ik vergeef het Gommers dat hij in crisistijd het overzicht niet heeft, maar ik nodig hem van harte uit hier te komen kijken.’

Van Barneveld krijgt bijval van het Netwerk Acute Zorg Brabant (NAZB), dat daar de overplaatsingen regelt. ‘Dinsdag zijn er honderd patiënten uitgeplaatst naar ziekenhuizen in andere provincies, het hoogste aantal op één dag tot nu toe’, zegt woordvoerder Michiel Jonker. ‘Sinds vrijdag zijn meer dan driehonderd patiënten uitgeplaatst. Dat zijn substantiële aantallen.’

Volgens Jonker gaat hooguit de afstemming soms ‘met horten en stoten’ door de chaos van het moment. ‘Maar het is zeker geen patroon.’ Een ziekenhuis in Friesland stuurde vrijdag uit eigen beweging een colonne ambulances naar Brabant om patiënten op te halen. ‘Er zitten meerdere kanten aan dit verhaal, zal ik maar zeggen.’

Flip-over

Van Barneveld bood de Volkskrant dinsdag via beeldbellen een inkijkje in de Noord-Nederlandse meldkamer.  Een flip-over kondigde de komst van tien Brabantse patiënten aan: acht uit Uden, een uit Eindhoven, een uit Den Bosch. Naar het UMC Groningen gaan ze, het Wilhelmina Ziekenhuis in Assen, Tjongerschans in Heerenveen. Een doorhaling: ambulance 03-413 toch maar naar het Scheper Ziekenhuis in Emmen. 

Meer coördinatie is wenselijk, beaamt Van Barneveld woensdagmiddag. Maar dan vooral daar waar patiënten vandaan komen. ‘Wij hebben nu acht auto’s in Brabant staan die wachten op een patiënt om te vervoeren.’ Al begrijpt Van Barneveld ook dat daar niet altijd het overzicht is. 

Naar verwachting zullen 500 tot 700 patiënten naar elders moeten worden getransporteerd. Een logistieke opgave van jewelste, zegt Van Barneveld. Maar dit is wat ze kunnen. De arts en de crisiscoördinator achter hun dubbele beeldschermen ontvangen de patiëntgegevens uit Brabant en koppelen de zieken aan een noordelijk ziekenhuis. De centralist die normaal gesproken 112-meldingen aanneemt, stuurt nu de ambulances aan die af en aan naar Brabant rijden. Een administratief medewerker legt alles nauwkeurig vast.

Met de patiënten moeten ook hun gegevens overgaan van Brabantse artsen naar de ontvangende specialisten in het noorden. Kardinale medische gegevens over zuurstoftoediening, de wijze van vervoer, eventuele beademing. Cruciale details voor transporten op leven en dood.

Oververmoeide zorgverleners

Het hakt erin, ook bij de ambulancemedewerkers, zegt Van Barneveld. ‘Wat zij in Brabant aantreffen, is heftig.’ De lijdende patiënten. De oververmoeide zorgverleners die gedwongen zijn tot improviseren. Onmacht en verdriet. ‘Dit is een crisissituatie die tot voor kort ondenkbaar was in Nederland.’ Er staan extra mensen klaar van het bedrijfsopvangteam om collega’s mentale ondersteuning te bieden na traumatische ervaringen.

De planning is dat er deze week dagelijks zes tot tien wagens op en neer naar Brabant rijden. ‘Maar we moeten de balans bewaken. We willen Brabant ontlasten en tegelijkertijd Noord-Nederland niet overbelasten.’ De druk stijgt snel: momenteel liggen er 600 patiënten met corona op ic’s in Nederland. In de ramingen loopt dat aantal binnen een week op tot 1.100 patiënten, plus 500 patiënten met andere klachten dan corona. Over zoveel bedden beschikken de ic’s nog niet. En dan moet de piek in mei met een geschatte 2.200 ic-patiënten nog komen.

In Noord-Nederland werden ziekenhuizen eerder tot samenwerking gedwongen door het sluiten van enkele spoedeisende hulpafdelingen. Het leidde tot de introductie van een ict-systeem dat continu laat zien in welk ziekenhuis nog bedden beschikbaar zijn. Dat komt nu uitstekend van pas. 

Het zijn lichtpuntjes in een zwarte realiteit. Want de evacuaties mogen bittere noodzaak zijn, patiënten die overlijden doen dat ver van huis, zonder bijzijn van familie. Om het virus te weren uit het noorden hebben ziekenhuizen bezoek verboden. ‘Noodzakelijk, maar natuurlijk hartverscheurend.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden