Column

Het Nieuwe Rijksmuseum: De film blijft een kunststuk

Wim Pijbes, directeur van het Rijksmuseum. Beeld anp

Ik ben meer met fietsers bezig dan met Rembrandt. Dat is mijn lot.' Donderdag was Rijksmuseumdirecteur Wim Pijbes even met iets anders bezig: in DWDD bezong hij de architectuur Rotterdam, waarvan het Centraal Station even tevoren was bekroond.

Enkele uren later dook hij gelukkig weer op Het nieuwe Rijksmuseum - De film. Daar trok hij weer vertrouwd van leer tegen 'het hatsekidee van de Amsterdamse tofheid' en het democratische gekkenhuis dat de stad voor hem is geweest.

Ga er maar aanstaan: regisseur Oeke Hoogendijk had voor haar meesterlijke (onder meer met de Zilveren Nipkowschijf bekroonde) vierluik 400 uur film weten terug te monteren tot een oerspannend en meeslepend verhaal over tien jaar verbouwingsleed van het Rijks. Nu was er de filmversie - donderdag vertoond in Het uur van de wolf (NTR), en niet eens rond middernacht! - niet alleen teruggebracht tot twee uur, maar tegelijk voor ongeveer eenderde voorzien van nieuwe beelden.

Als enthousiaste kijker van het vierluik was ik benieuwd hoe de film zou uitwerken. Het verhaal was uiteraard bekend, evenals de feestelijke afloop. Binnen enkele minuten zat je weer helemaal midden in de oorlog over een fietstunneltje.

Toch viel het me moeilijk te zien wat bekend was en welk materiaal de filmversie niet haalde. Bij veel beelden vroeg ik me af of ze nieuw waren of niet. Wat tegelijk een compliment is voor de montage.

De spanningen en intriges rondom de fietsactivisten en de architecten, de interne opwinding bij het Rijksmuseum - mij stond bij dat het in het vierluik intenser overkwam dan in deze ingedikte versie. Het voordeel is een film die aan snelheid wint en zich vermoedelijk beter leent voor vertoning in het buitenland.

De pareltjes bleven gelukkig behouden. Van Pijbes' 'hatsekidee' tot de tijdens overleg induttende binnenhuisarchitect Jean Michel Wilmotte en de geïrriteerde Spaanse architecten over de zoveelste bepaling. De duivenschieter die als in een thriller de bovenste etage nadert, waar hij met zijn luchtbuks zal huishouden onder het gevogelte, scènes die subtiel werden versneden met de bijkans dodelijke aanvaring tussen directie en architectenbureau over de kleuren van de muren.

Toch een verschil: was in het vierluik tot het einde toe de vraag of het wel goed zou komen, in deze film kwam de inrichting na de verbouwing uitgebreider aan bod dan ik me in elk geval kon herinneren. Nieuw was ook de Japanse priester die de kolossale tempelwachters kwam inwijden. En ik herinnerde me niet dat in de vorige versie de beide architecten uiteindelijk 'heel tevreden' waren over het slopende verbouwingsproject.

Ook de filmversie van Het nieuwe Rijksmuseum bevatte veel kleurrijke details, over het personeel, over bezieling (de zware adem van de vrouwen die met brede beweging het net schoongemaakte schuttersstuk van vernis voorzagen) en - soms - over wanhoop.

Zo bleek ook deze Het nieuwe Rijksmuseum een unieke, ijzersterke documentaire die geheel drijft op de kracht van beeld, dialoog en een enkel interviewcitaat (zonder vragensteller). Eindelijk weer eens een film zonder die ellendige eeuwige voice-over (doorgaans een demonstratie van onvermogen), en met subtiele muziek (gecomponeerd door Maurice Horsthuis) die ver uitsteeg boven het voorspelbare pianodeuntje dat zo vaak de huiskamer teistert zodra het woord 'documentaire' in beeld komt.

Het Nieuwe Rijksmuseum - De film blijft een kunststuk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden