Dubbelinterview Nieuw pensioenakkoord

Het nieuwe pensioenakkoord - ‘evenwichtig’ of 'weer het casinopensioen’?

‘Het goede pensioen voor iedereen komt er niet’, zegt SP-Kamerlid Bart  van Kent. ‘Het moet evenwichtig zijn voor alle generaties. Daar gaan we scherp op letten’, zegt minister Koolmees. 

Wouter Koolmees, minister Sociale Zaken en Werkgelegenheid (D66). Beeld Katja Poelwijk

Volgens minister Koolmees van Sociale Zaken gaat het pensioenakkoord dat hij dinsdag sloot met vakbeweging en werkgevers niet ten koste van 60-minners en krijgen we ook geen ‘wiebelpensioen’. ‘Hou toch op met die frames!’

‘Het is niet zo dat een nieuwe pensioenregeling ten koste gaat van 60-minners. De overgang naar een nieuwe regeling gaat heel zorgvuldig gebeuren. Geen enkele generatie wordt de dupe. Elk pensioenfonds moet een plan opstellen met daarin alle gevolgen. Dat gaat naar de deelnemersraad, naar de toezichthouder. Echt iedereen kan meekijken.’

Nog voor de eerste vraag gesteld kan worden, moet minister Wouter Koolmees (42, D66) van Sociale Zaken iets van het hart. De suggestie als zouden 60-minners de rekening krijgen bij de overgang naar een nieuw pensioenregeling, steekt hem. ‘Dat is niet zo. Dat zou kunnen gebeuren als je niets doet. Het moet evenwichtig zijn voor alle generaties. Daar gaan we scherp op letten, is de afspraak.’ De afspraak, dat is het pensioenakkoord dat Koolmees woensdag officieel presenteerde met vakbeweging en werkgevers. PvdA en GroenLinks sloten zich erbij aan.

Is de verlaging van tien miljoen pensioenen die dreigt in 2020 en 2021 nu van de baan ?

‘Nu moeten pensioenfondsen minimaal vier procent extra geld in kas hebben. Dat heet een dekkingsgraad van 104 procent van de toegezegde pensioenen. Als ze daar vijf jaar onder zitten moeten ze de pensioenaanspraken verlagen. Dat dreigt nu.

‘Tot het nieuwe pensioenstelsel er is, wordt de minimumeis 100 procent dekkingsgraad. Daardoor hoeven veel fondsen de korting niet door te voeren. Maar de fondsen die nu al vijf jaar te weinig in kas hebben en onder die 100 procent zitten, die moeten wel korten, maar de korting wordt kleiner. Dus nee, de kortingen zijn dus niet allemaal van de baan.

‘Ik hoop dat de wetgeving over het nieuwe pensioensysteem over twee jaar klaar is. Dat klinkt lang maar er komt een bak techniek bij kijken en het moet zorgvuldig gebeuren, net zoals daarna het inregelen door pensioenfondsen.’

Het pensioen wordt veel onzekerder omdat de opbouw en de uitkering afhankelijk worden van de beleggingsresultaten van het fonds. Krijgen we een wiebelpensioen?

‘Hou toch op met die frames. Nu heb je één zekerheid en dat is dat je pensioen niet verhoogd wordt, al jaren niet. En omdat de fondsen toe moeten naar hoge reserves, zal dat nog zo’n tien, vijftien jaar zo blijven. Is dat een fijn vooruitzicht? Dat ondergraaft aan alle kanten het vertrouwen in het systeem, bij ouderen die koopkracht inleveren, bij werkenden die hun pensioenopbouw niet zien stijgen en bij jongeren die zich afvragen of er voor hen straks iets is.

‘Ja, in het nieuwe systeem wordt het pensioen afhankelijk van de stand van het fonds. Maar verhogen of in het kwade geval verlagen van het pensioen, dat gaat dakpansgewijs. Wordt in een jaar 5 procent rendement gemaakt, dan gaan de pensioenen 0,5 procent omhoog. Het jaar daarop 4 procent verlies, dan gaan ze 0,4 procent omlaag. Zo stabiliseer je de effecten. In principe moet een fonds de pensioenen verlagen als de dekking onder de 100 procent zakt. Zakt de dekking na een paar tegenvallende jaren onder de 90 procent dan moet fors verlaagd worden, waardoor de dekking weer op peil komt. Maar dat is nu ook zo.

‘Dat stabiliseren kan ook door life-cycle-beleggen. Dan wordt voor jongeren risicovoller belegd, omdat zij pas over lange tijd aan hun pensioen toe zijn, en voor ouderen juist voorzichtiger.’

Er komt een mogelijkheid om eerder te stoppen met werken, als de werkgever 19 duizend euro per jaar wil betalen, voor maximaal drie jaar. Dat is netto per maand zo’n 900 euro. Wat verwacht u daarvan ?

‘Werkgevers en vakbeweging willen een regeling om mensen met een zwaar beroep, mensen die echt niet meer kunnen, eerder te laten stoppen. Het bedrag dat werkgevers mogen meegeven, is het AOW-niveau. Als werknemers dat aanvullen met hun pensioenopbouw, dan wordt hun pensioen lager, maar weten ze hoeveel ze de rest van hun leven ontvangen. Maar het is inderdaad een algemene regeling. Een werkgever kan elke werknemer zo’n bedrag aanbieden. In cao’s kunnen hierover afspraken worden gemaakt.’

Wat heeft een arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen, zzp’ers, te maken met een pensioenakkoord ?

‘Een verplichte verzekering is een wens van de vakbeweging, PvdA en GroenLinks. Ik geloof dat de verzekeraars al hebben laten weten geen verplichte verzekering te willen uitvoeren.’

Zzp’ers hikken aan tegen de hoge premies. Wat doet u daaraan?

‘Ik werk nog aan minimumtarieven voor zzp’ers op het niveau van het sociaal minimum plus een opslag voor deze verzekering en pensioensparen.’

Bart van Kent, Tweede Kamerlid voor de SP. Beeld Katja Poelwijk

Bart van Kent, Tweede Kamerlid van de SP, praatte namens zijn partij maandenlang mee over het nieuwe pensioenakkoord, maar een lastminutevoorwaarde van minister Koolmees ging de partij te ver. ‘Wij zijn op een lompe manier uit de gesprekken geknikkerd’.

‘We zijn niet aan de zijlijn gaan staan, we zijn aan de zijlijn gezet. Door minister Koolmees. Die nodigde ons uit om maandag te komen, maar dan moesten we tevoren akkoord gaan met het almaar stijgen van de AOW-leeftijd. Daar hebben we voor bedankt. Wij willen AOW op 66 jaar.’

Bart van Kent (35), Tweede Kamerlid voor de SP, was maandenlang betrokken bij de gesprekken over de pensioenen. Daarbij trok hij samen op met de PvdA , GroenLinks en de FNV. Tot maandag. Want de SP ging niet akkoord met de voorwaarde van Koolmees. De FNV, de PvdA en GroenLinks wel.

‘Wij zijn op een lompe manier uit de gesprekken geknikkerd. Samenwerken met de PvdA en GroenLinks is voor Koolmees goedkoper en hij heeft dan toch zijn meerderheid in de Eerste Kamer. Zeker als de SGP ook meedoet.’

Willen jullie wel een compromis sluiten?

‘Ons compromis is AOW op 66 jaar. Compromis, want in ons verkiezingsprogramma staat 65 jaar. Voor ons is 66 jaar een eerste stap in die richting.

‘Met de PvdA, GroenLinks en de FNV zijn we heel lang samen opgetrokken, met erkenning van alle verschillen in opvattingen. We dachten zo meer te bereiken omdat ze ons nodig hebben. We hadden samen drie eisen geformuleerd. Eén: AOW op 66 jaar. Twee: pensioenen indexeren, zeg maar verhogen, voor alle generaties. En drie: een goed pensioen voor iedereen, dus ook voor uitzendkrachten en zelfstandigen, de zzp’ers. De PvdA, GroenLinks en de FNV-top hebben maandag een andere afweging gemaakt dan wij en zijn wel akkoord gegaan met het stijgen van de AOW-leeftijd.’

Zij hebben nu een akkoord gesloten. Wat schort daaraan volgens u?

‘Als ik het leg naast onze gezamenlijke eisen, dan voldoet het daar van geen kanten aan. AOW op 66 jaar is niet gerealiseerd, de AOW-leeftijd blijft stijgen. Voor iemand van 60 verandert er niets.

‘De afspraken over het nieuwe pensioensysteem lijken op het casinopensioen waar FNV-voorzitter Agnes Jongerius eerder over struikelde. Wat je inlegt aan premie staat vast, wat je ervoor terugkrijgt is onzeker. De onzekerheid wordt bij de werknemer gelegd, de werkgever krijgt zekerheid met een stabiele premie. Nu weet je in principe wat je gaat krijgen, straks niet meer. 

‘Ook onze tweede eis, indexatie, komt dus niet dichterbij. De eerste jaren misschien wel omdat pensioenfondsen hun buffers mogen uitdelen. Zelfs dat is niet zeker, omdat die extra reserve ook gebruikt moet worden om middelbaren te compenseren voor de nieuwe premieheffing. Als die buffers op zijn, wordt indexatie hoogst onzeker. Die wordt afhankelijk van aandelenkoersen en de rente. Van het casino.

‘Het goede pensioen voor iedereen komt er ook niet. Uitzendkrachten moeten nog steeds een halfjaar werken voordat ze pensioen gaan opbouwen. Dat moet veel eerder. Dat had nu simpel geregeld kunnen worden. Voor zelfstandigen komt pensioenopbouw ook niet in zicht. Die kunnen dat gewoon niet betalen uit de vaak lage opbrengsten uit hun werk. Het kabinet belooft minimumtarieven vast te stellen, zodat zij wel voor pensioen kunnen sparen, maar dat is nog steeds een belofte die ingelost moet worden. Eerst zien dan geloven.’

Voor zware beroepen wordt eerder stoppen nu wel mogelijk. De eerste 19 duizend euro aan prepensioen mag worden uitgekeerd zonder dat de werkgever wordt beboet. 

‘Dacht u dat werkelijk ? Vind maar eens een werkgever die voor jou drie keer 19 duizend euro betaalt om drie jaar eerder te stoppen. Dat is netto 900 euro in de maand. Dat kun je zelf verhogen door je pensioen eerder op te nemen. In de metaal is het gemiddelde pensioen 700 euro in de maand. Dan kun je geen pensioen eerder opnemen, dat kun je niet missen. Dat kun je toch niet vragen? Dit is een regeling voor goedbetaalde werknemers. Die hebben een goed pensioen opgebouwd en kunnen zonder pijn hun pensioen eerder opnemen.’

Gaat de SP nu campagne voeren om FNV-leden tot tegenstemmen op te roepen?

‘Nee, maar we maken onze visie wel duidelijk. En zelf stem ik als FNV-lid tegen. Dat mag duidelijk zijn.’

Zonder akkoord krijgt u massale verlagingen van pensioenen en een snellere verhoging van de AOW-leeftijd.

‘Die kortingen dreigen omdat pensioenfondsen zich arm moeten rekenen doordat ze met een idioot lage rente moeten rekenen. En ze moeten buffers aanhouden. De SP vindt dat pensioenen niet verlaagd hoeven te worden als de fondsen genoeg in kas hebben om elke toegezegde euro pensioen uit te betalen.

‘En de AOW-leeftijd... De FNV was in staat om het openbaar vervoer in heel Nederland plat te leggen met steun van heel Nederland. Met de eis: AOW op 66 jaar. Daar staat Nederland achter.’

Lees meer over het nieuwe pensioenakkoord

Mag u nu eerder met pensioen?
Als de vakbondsleden instemmen met het dinsdag afgesloten pensioenakkoord, gaat er veel veranderen aan de pensioenen. Hoewel cruciale details nog niet vastliggen, is veel al wél duidelijk. Antwoorden op zeven belangrijke vragen.

Hoe zit de nieuwe pensioendeal in elkaar, en hoe gaat deze uitpakken voor de verschillende generaties? Lees hier de Volkskrant-analyse: de 60-plusser profiteert, de pijn zit bij de rest.

Het laatste woord is nu aan de 1 miljoen FNV-ledenBoze reacties sijpelen binnen als het FNV-parlement dinsdagavond uitleg krijgt van het bestuur over het pensioenakkoord. ‘Stem dit weg, Annemarie! Mijn hele groep is woest!’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden