Kunst in de entreehal van het nieuwe Erasmus MC in Rotterdam.

Beschouwing Erasmus Medisch Centrum

Het nieuwe Erasmus MC is klaar voor 525 duizend patiënten

Kunst in de entreehal van het nieuwe Erasmus MC in Rotterdam.

Na een operatie van 16 jaar is het nieuwe Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam af. Kosten: ruim 1 miljard euro. Wat kunnen patiënten vanaf vandaag verwachten?

Als vandaag de laatste patiënten vanuit de Daniel den Hoed-kliniek in Rotterdam-Zuid onder politiebegeleiding verhuizen naar de nieuwbouw van het Erasmus Medisch Centrum in het centrum van de stad, komt er een eind aan Nederlands ingewikkeldste verhuizing. Eindelijk, na een mega-operatie die alles bij elkaar 16 jaar heeft geduurd, zijn de deuren van het nieuwe ziekenhuis geopend voor alle patiënten en sluiten de deuren van het oude Dijkzigt- ziekenhuis, dat ruim vijftig jaar dienst heeft gedaan.

Zo’n ontwikkeling van een nieuw academisch ziekenhuis, op een steenworp afstand van het oude gebouw, is als ‘een openhartoperatie’, zegt Alexandra den Heijer, hoogleraar publiek vastgoed aan de TUDelft. ‘Alle primaire processen en functies van het ziekenhuis moeten zo min mogelijk verstoord worden, terwijl het een zware ingreep is.’

Nu is het nieuwe ziekenhuis af, binnen het budget en binnen de afgesproken tijd. Het was ‘een krankzinnig groot project’, volgens de bouwers, met een vloeroppervlak dat groter is dan de Rotterdam, de kantoor- en woonkolos op de Kop van Zuid. Het is dan ook niet zozeer alleen een gebouw, ‘je moet het zien als stadsontwikkeling’, zegt Den Heijer. ‘Niet alleen door de schaal, maar ook door de hoeveelheid bezoekers en steeds wisselende populatie. Hoeveel bewoners van Rotterdam en omstreken zullen er als werknemer, patiënt of bezoeker tijdens het bouwproces wel niet in zijn geweest?’ Het resultaat is ‘het ziekenhuis van de 21ste eeuw’, vindt althans het ErasmusMC zelf.

Beeld Volkskrant infographics

De grootte: 207.000M2

Het Erasmus MC is in veel opzichten het grootste ziekenhuis van Nederland. Op het vloeroppervlak van 207 duizend vierkante meter werken 13.500 medewerkers, lopen nog eens 4.500 studenten rond, worden jaarlijks ruim 40.500 patiënten opgenomen die gezamenlijk 54 duizend uur worden geopereerd. 20 procent van alle academische zorg in Nederland wordt in het ErasmusMC uitgevoerd. Het ziekenhuis kent een jaarbegroting van 1,7 miljard euro, zo’n 23 keer de begroting van Feyenoord. De nieuwbouw kostte, exclusief apparatuur en ict, ruim een miljard euro. Zijn die bedragen, in een tijd waarin de kosten van de zorg elke dag onderwerp van discussie zijn, verdedigbaar?

‘Het is een hoop geld’, zegt Nardo van der Meer, intensivist en hoogleraar aan de TIAS School for Business and Society, ‘maar daarmee is het geen automatisme dat het ziekenhuis ook te duur is. Het ziekenhuis moet laten zien dat het door de schaalgrootte waarde kan toevoegen voor de patiënt. Neemt u maar aan: ook grote ziekenhuizen kunnen niet meer investeren als in de businesscase de patiënt niet vooropstaat.’

De bedragen die het ziekenhuis voor de nieuwbouw bij banken heeft geleend, moeten over een periode van vijftig jaar worden terugbetaald.

Atriums en tuinen

Blikvangers van het ziekenhuis zijn de grote open ruimten in het ziekenhuis en op de achtste verdieping. De atriums zijn bedoeld als entree, maar ook als wachtruimte. Het ziekenhuis hoopt dat bezoekers beneden blijven, op de banken tussen de planten, in de koffiebars en eettentjes, bij de supermarkt en drogisterij, tot tien minuten voor hun afspraak. Op de poliklinieken zijn de wachtruimten klein, in de atriums is volop licht en ruimte.

Ook vrij toegankelijk voor alle bezoekers, twee daktuinen van in totaal 3.000m2 op de achtste verdieping. Plekken van rust, met uitzicht op Rotterdam.

Artsen bij elkaar

Behalve het gebouw wil het ErasmusMC ook de manier waarop het zorg levert opnieuw inrichten. Medisch specialisten moeten nog intensiever samenwerken, daarom zijn er in de nieuwbouw minder verschillende poliklinieken te vinden. De kno-artsen zitten bij de neurochirurgen, alle oncologische specialismen zitten bij elkaar, trauma-chirurgen, orthopeden en plastisch chirurgen delen een afdeling. Kennis uitwisselen moet makkelijk worden. En de patiënt hoeft niet meer het hele gebouw door.

22 operatiekamers

Op de zesde verdieping van het ziekenhuis staat de grootste hogedrukcabine van Nederland: zo wordt vuile lucht buiten de 22 operatie- en 4 interventiekamers gehouden. De operatiekamers kunnen per operatie opnieuw worden ingericht; aan het plafond hangt een vierkant van rails met alle mogelijke kabel- en vloeistofaansluitingen waaraan alle benodigde apparatuur kan worden aangesloten. Ook de operatietafels staan niet vastgespijkerd aan de vloer, zodat per operatie kan worden bekeken wat de handigste plek is voor de patiënt.

Een van de ok’s heeft lood in de wanden; noodzakelijk om te kunnen bestralen tijdens een operatie. Verder zal er altijd één ok leegstaan; als regionaal traumacentrum moet er 24uur per dag plek zijn voor patiënten die vanuit de ambulance of helikopter direct de operatietafel op moeten.

Op het laatste moment is er nog een voorraadkast opgeofferd om plaats te maken voor een orgaanperfusiekamer: in die ruimte worden organen doorgespoeld met een bepaalde vloeistof om ze levensvatbaarder te maken in het lichaam van de ontvanger ervan: in het ErasmusMC vinden per jaar honderden orgaantransplantaties plaats.

Ook hier geldt dat de boekhouder van het ziekenhuis tegen stevige bedragen moet kunnen: de tafel waarop een patiënt ligt, kost alleen al 80 duizend euro, een robot die volautomatisch tot op de millimeter nauwkeurig tijdens een operatie scanbeelden van de patiënt levert, is miljoenen waard.

Onderzoeksapparatuur op een operatiekamer in het nieuwe Erasmus MC in Rotterdam.

Eenpersoonskamers

Elke patiënt krijgt een eigen kamer met een eigen badkamer. Met een tablet kan de patiënt de temperatuur regelen, dinerwensen doorgeven, een extra kussen bestellen of vragen om bijvoorbeeld een vaas voor de bloemen. Aan de muur hangt een flatscreen. Ook luxe: elke kamer heeft een slaapbank zodat gasten kunnen overnachten. En de bezoektijden: van 11.00 tot 21.00 uur. Andere voordelen van de eenpersoonskamers, aldus het ziekenhuis: kleinere kans op infecties en de rustigere omgeving stimuleert het herstel. Nadelen zijn er ook. Hoogleraar Van der Meer: ‘De veiligheid is lastiger te waarborgen, want het wordt voor de verpleegkundigen moeilijker bij alle patiënten een oogje in het zeil te houden. Dat is wel nodig, want we zijn een stuk minder ver met digitale beveiliging van de patiënt dan we vijf jaar geleden dachten.’

Een lege eenpersoonskamer in het nieuwe Erasmus MC in Rotterdam.

De bewegwijzering

Jaarlijks krijgt het nieuwe ziekenhuis 525 duizend bezoekers die een afspraak hebben op een van de poliklinieken. Om die enorme patiëntenstroom in goede banen te leiden, zijn de bewegwijzeraars van Schiphol ingeschakeld. En net als op de luchthaven stuurt het ziekenhuis eropaan dat patiënten zo veel mogelijk zelf ‘inchecken’. Dat doen zij bij aanmeldzuilen met hun ID-bewijs , waarna zij een printje krijgen met afspraaktijd, polikliniek en looproute.

Maar, zeggen bezorgde medewerkers van het ziekenhuis: veel patiënten zijn oud, laaggeletterd of in een stad met 175 nationaliteiten spreken de taal niet. Kunnen die wel met zo’n aanmeldzuil overweg? Het ziekenhuis bezweert dat er altijd vrijwilligers zullen klaarstaan om bij problemen te helpen.

Een aanmeldzuil in de entreehal van het nieuwe Erasmus MC in Rotterdam.

2.500 kilometer kabel

Een wijsheid onder ziekenhuis-bouwkundigen: een ziekenhuis bouwen is installaties bouwen. Buiten het zicht van bezoekers hebben de buizen, kabels, en schachten eenderde van het budget opgesnoept.

Om de zes verdiepingen is er een verdieping nodig om al het vervoer van data, vloeistoffen, het water van de sprinklerinstallaties en gassen mogelijk te maken: 2.500 kilometer aan kabel slingert naar de MRI-scanners, naar de stralingsapparatuur in de radiologiebunkers, naar de automatische beddenwasstraat, naar de gemechaniseerde apotheek die computergestuurd de medicijnen klaarzet.

Ook zo’n mega-klus: het ziekenhuis van schone lucht voorzien. Elk uur wordt er 2,1 miljoen kubieke meter lucht de atriums en de verdiepingen ingepompt.

Daartussendoor krioelen dan nog eens ouderwetse pvc-buizen: want ook een modern ziekenhuis kan niet zonder buizenpost. Er is geen snellere manier om bloedmonsters, weefsels en medicijnen van en naar afdelingen, laboratoria en apotheek te krijgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.