Het nieuwe Duitsland

Aardige mensen, die Duitsers. Daar dachten we lang anders over, maar de oorlog is nu echt voorbij. Duitsland wordt een relaxte natie.

Merlijn Schoonenboom: Waarom we ineens van de Duitsers houden (maar zij daar zelf van schrikken)

***

Atlas Contact, 272 pagina's, euro 19,95.

Dat Duitsland een leuk land aan het worden is, valt iedereen op. Voor onze scheidend ambassadeur in Berlijn reden om samen met zijn echtgenote terug naar Nederland te fietsen. Duitsers staan er zelf ook van te kijken. Jarenlang gingen zij vanwege hun nazi-verleden gebukt onder een negatief zelfbeeld, en daar kwam de slechte stemming onder de Oost-Duitsers na de eenwording in 1990 nog overheen. Maar sinds het Sommermärchen van 2006, toen het Duitse voetbalelftal het bij de WK in eigen land beter deed dan verwacht, is alles anders. Niet alleen presenteerde het nieuwe Duitsland zich toen als een ontspannen natie, het heeft die transformatie ook weten vast te houden. En dat onder een uit het voormalige Oost-Duitsland afkomstige domineesdochter die Ernst en Vernunft uitstraalt.

Logisch dat Merlijn Schoonenboom, oud-Duitsland-correspondent van de Volkskrant, die wonderbaarlijke gedaanteverwisseling tot uitgangspunt neemt. Tien jaar terug was Duitsland de zieke man van Europa, nu floreert het als enige in de eurozone. Het leiderschap van Angela Merkel wordt ondanks klachten wereldwijd gerespecteerd. Duitsers stonden altijd bekend om hun verkramptheid, om hun gezagsgetrouwheid en angst van de regeltjes af te wijken. Nu geldt Berlijn als de hipste stad van Europa, swingt het Duitse voetbal in Oranjestijl, en roemen we de Duitse soliditeit.

En de oorlog is nu echt voorbij. Als Merkel in Athene met een Hitlersnorretje wordt afgebeeld, leven wij met de bondskanselier mee en niet met de arme Grieken. Wij houden van de Duitsers en schrikken daar zelf niet eens meer van (anders dan onze oosterburen die daar een beetje verlegen onder blijven).

Lezers die in het nieuwe Duitsland zijn geïnteresseerd kunnen hun voordeel doen met het boek van Schoonenboom, die de omslag van nabij heeft meegemaakt. (Hij heeft ook een Duitse vrouw.) Zijn bevindingen, trefzeker opgeschreven, kan ik slechts bevestigen. Made in Germany stond altijd al voor kwaliteit, maar de laatste jaren scoort het land vooral op zaken die het leven veraangenamen. Niet alleen met de bekende automerken, maar met een horeca die altijd goede wijn serveert voor schappelijke prijzen. U wilt graag buiten eten? In Duitsland kan dat overal op prettige terrassen. En dan zijn die Duitsers ook nog eens aardige en beleefde mensen zonder Schnauze. Kom daar in Amsterdam eens om.

Aan de kleine Noord-Europese landen doen wel al die vaders met kinderwagens denken die geen carrière maken en zich dat blijkbaar kunnen permitteren. Dat komt ook door een structureel laag geboortecijfer. Duitse moeders baren alleen nog voor zichzelf en niet voor het vaderland. Voor het nieuwe Duitsland hoeft niemand bang te zijn. Het is lief en zal nooit meer een grote macht zijn die de wereld op zijn kop zet. Dat is wel even wennen, al voelen provinciale Duitsers zich van oudsher meer thuis bij Kleinstaaterei.

Schoonenboom heeft een goed gevoel voor deze sfeerveranderingen en vergeet niet te vermelden dat hij vroeger met zijn ouders op weg naar Zwitserland of Italië door Frankrijk reed en niet door Duitsland. Het is dus ook ons Duitslandbeeld dat is veranderd. Waaraan moet worden toegevoegd dat Nederlanders historisch gezien eerder pro-Duits zijn en dat bijvoorbeeld de Britten hun anti-Duitse clichés nog steeds cultiveren. Als het niet het nazi-verleden is waaraan zij refereren, dan zijn er altijd nog Bismarck, de Kaiser en 'het Vierde Rijk'. Die zeggen ons niks, maar verwijzen naar perioden toen Nederland juist goed kon leven met de grote oosterbuur. Het is niet zo dat wij ineens van de Duitsers houden. Voor de oorlog floreerde Holland in de Duitse invloedssfeer. Ook tijdens de eurocrisis gedraagt politiek Den Haag zich weer als Duitser dan de Duitsers zelf, met weinig gevoel voor wat Zuid-Europeanen daarvan vinden (dat begint al bij België), en met veel opgeheven vingertjes naar landen die minder zuiver zijn in de Duitse leer.

Denk niet dat iedereen in Europa even enthousiast is over het nieuwe Duitsland. Zo zijn de Britten niet alleen beducht voor een machtig Duitsland, maar ook voor een bondsregering die aarzelt en geen leiding geeft bij het aanpakken van de eurocrisis. Frankrijk houdt zich muisstil, maar François Hollande kent geen warme gevoelens voor de koele Merkel. Het nieuwe (verenigde) Duitsland kan in Parijs slechts wantrouwen wekken, omdat het oude (gedeelde) Duitsland beter beviel. Denk aan de gevleugelde woorden van de schrijver François Mauriac: 'Ik hou zoveel van Duitsland dat ik blij ben dat er twee van zijn.'

Schoonenboom (1974) is van een generatie die niet meer zo met zulke historische animositeiten behept is. Maar dat kan voor de toekomst ook betekenen dat het nieuwe Duitsland zich niet meer door schuldgevoelens laat leiden. Het is onwaarschijnlijk dat toekomstige generaties Duitsers altijd zo bescheiden zijn en voor Europese rekeningen blijven instaan. Zullen we dan nog van ze houden? Of is het kribbige Nederland van nu een voorbode voor het Duitsland van straks?

Een uitgesproken visie daarop heeft de auteur niet. Schoonenboom houdt zich over zulke geopolitieke dilemma's op de vlakte, en vertelt zijn verhaal door de mond van zijn gesprekspartners, zoals het een journalist betaamt. Maar daardoor brengt het boek weinig verrassende inzichten. Kan de nieuwe opstelling beklijven bij economische tegenspoed? Een Duitsland dat ontspannen en hedonistisch is, en van andere Europese landen strenge hervormingen eist, loopt uiteindelijk tegen eigen grenzen op.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden