Het nieuwe barokorgel van TivoliVredenburg is een aanwinst

Op het Festival Oude Muziek wordt het nieuwe barokorgel van TivoliVredenburg ingewijd. Een aanwinst. Een staaltje vakwerk met een grommende subbas en hoge tonen die soms doen denken aan een synthesizer. Lekker vintage.

Lorenzo Ghielmi. Beeld Foppe Schut

Het begint traditie te worden op het Festival Oude Muziek dat het openingsconcert niet helemaal bevredigend is. Het Utrechtse festival voor muziek van de middeleeuwen tot barok, nog altijd het belangrijkste in zijn soort, opende vrijdagavond met een concert van het Italiaanse ensemble La Divina Armonia van artist in residence Lorenzo Ghielmi. In zo'n openingsconcert verwacht je visie en hoop je op een nieuwe aanpak, maar de uitvoeringen waren veel te vlak.

Wat het aan Bach gewijde concert op papier zo interessant maakte, was de inwijding van het nieuwe barokorgel van TivoliVredenburg. De Italianen zouden het orgel solistisch gebruiken in de cantate Geist und Seele wird verwirret en als begeleidingsinstrument in Gott der Herr ist Sonn und Schild. Het vereist enige oefening voor ensembles om te werken met een organist die op afstand zit, waar nog eens bij komt dat het moeilijk kan zijn elkaar goed te horen.

Natuurlijk moet je accepteren dat het bij deze praktijk niet altijd lukt de boel strak onder elkaar te krijgen. Je krijgt er veel voor terug: met dit grote blaasinstrument in je midden, dat zo veel dominanter is dan een klein kistorgeltje, gaan musici bijna vanzelfsprekend anders ademen, wat vaak resulteert in een wat gegrondere klank. Maar zowel de haastig musicerende Ghielmi als het ensemble bleken nauwelijks op het orgel ingespeeld, zodat van die verworvenheid nog niet te genieten viel.

Festival Oude Muziek (klassiek)


Openingsconcert (**)

Openingsweekend (****)

25 en 26/8, diverse locaties in Utrecht. Het festival duurt nog t/m 3/9.

Pijnlijk: in het programmaboek werd Ghielmi geprezen om zijn 'aandachtige frasering en glasheldere articulatie'. Dat was nou precies waaraan het ontbrak.

Dat het nieuwe barokorgel wel degelijk een aanwinst is, bleek tijdens de orgelpreview voorafgaand aan de officiële opening. Organist en adviseur Peter van Dijk, die een groot aandeel had in de totstandkoming, liep alle registers langs en liet in een mooi recital (onder meer een prachtige Muffat-vertolking) horen dat het orgel typisch Franse (cornet) en Duitse (sesquialter) klankkleuren te bieden heeft.

Het 920 pijpen en pijpjes tellende instrument, geïnspireerd op vroeg 18de-eeuwse orgels uit Rijnland-Westfalen, is geen compromis geworden, zoals de criticus vreesde die liever een groot romantisch orgel had gezien. En slap is het al helemaal niet. Het plenum (het 'volle werk') heeft een intrigerend rafelrandje, de registers zijn alle karaktervol.

Beeld Foppe Schut

Dat geldt misschien iets te zeer voor de hoge prestanten (het meest gebruikte 'basisregister' waaraan de organist kleuren toevoegt), die geïsoleerd en bij gebrek aan kerkelijke nagalm iets weg hebben van het geluid van de Yamaha DX7-synthesizer uit de jaren tachtig (eens verguisd en nu juist 'vintage', en ach, het past wel bij de zaal). Ondanks het kleine formaat is er een aardige subbas die lekker kan grommen. De Utrechtse orgelmakerij Van Vulpen heeft ontegenzeggelijk vakwerk geleverd.

Het orgel wordt veel ingezet tijdens het festival. Zo speelt Benjamin Alard in een serie van zeven concerten Bachs complete Clavier-Übung (maandag en woensdag zijn de delen voor orgel aan de beurt). Zaterdag trapte hij af, op klavecimbel, in de Lutherse Kerk. Alard is op beide instrumenten een grote belofte. In de eerste twee partita's was ieder lijntje duidelijk te volgen. Smaakvol en subtiel zette hij de dansritmes aan. In het Capriccio van de Tweede partita wist hij een honky-tonk-element naar boven te halen.

Buitengewoon was ook het optreden van het ensemble Cantar Lontano van Marco Mencoboni, dat een programma presenteerde met muziek die Maarten Luther zou kunnen hebben gehoord bij zijn bezoek aan Rome in 1511. De musici gingen erin op, zonder dat het een theatraal kunstje leek, en met indringende zang en voorbeeldige beheersing van het renaissance-instrumentarium pakten zij de Pieterskerk in. De countertenor Alessandro Carmignani, die vanaf de preekstoel zong, zal niet worden vergeten.

500 jaar na de stellingen van Maarten Luther

Festival Oude Muziek onderzoekt deze editie de invloed van de reformatie.

'Zing, vecht, huil, bid', zie je overal op posters in Utrecht. Het is geen reclame voor een Ramses Shaffy-musical, maar een verwijzing naar het thema van de 36ste editie van het Festival Oude Muziek. Tijdens het festival, dat nog tot en met zondag 3 september in TivoliVredenburg, historische kerken en elders plaatsvindt, wordt de invloed van de reformatie (of beter: de reformaties) op de muziek verkend. Het is dit jaar 500 jaar geleden dat kerkhervormer Maarten Luther zijn 95 stellingen op een Wittenbergse kerkdeur zou hebben gespijkerd.

Ook is in het slotweekend aandacht voor Georg Philipp Telemann (250 jaar geleden overleden). Het meest bijzondere onderdeel dit jaar is het door het Nederlands Kamerkoor geïnitieerde project 150 Psalms. Vrijdag en zaterdag komen in marathonsessies alle psalmen tot klinken. Oude teksten, maar niet per se oude muziek: er zitten tal van wereldpremières bij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.