Het niet-afscheid van Hein Janssen en een beroemde pispot

Het audioverhaal over de pispot van Duchamp.

Heins Haardos

Het was een lichte schok voor mij, toen Hein Janssen vorig jaar mijn kamer op de krant binnenstapte en vertelde dat zijn pensioen eraan kwam. Wat? Jij? Nu al?

Normaliter weet ik dat soort dingen. Waarom nu niet? Het kan aan zijn volle, donkere haardos liggen (alles echt, weet ik sinds deze week). Maar het komt waarschijnlijk eerder door het enthousiasme in zijn stukken. Daarmee maakt hij theater ook interessant voor mensen die er zelden heen gaan. Ondanks al het gezag dat hij onmiskenbaar heeft verworven in zijn dertig jaar als scherp theatercriticus, blijft Hein iets van een jonge hond houden. Daarom lees ik hem zo graag. Gelukkig kunnen we dat blijven doen, zoals Hein vrijdag zelf aankondigde in zijn afscheidsstuk dat dus geen afscheidsstuk was. Theaterredacteur wordt Herien Wensink, maar Hein blijft als freelancer. Ze hebben er bij V, meelevend met 's mans pensionering, die gruwelijke, niemand ontziende confrontatie met de tand des tijds, zelfs het chique etiket 'reporter at large' voor bedacht.

Ik stond in mijn toespraak donderdag uiteraard ook stil bij die keer dat acteur Carol van Herwijnen helemaal van zijn huis in Amstelveen naar de studio in Amsterdam-Centrum was gefietst toen hij Hein op tv iets gemeens over hem had horen zeggen. Er kwam geweld aan te pas. Kop boven het bericht op de voorpagina van Trouw: 'Woeste acteur slaat recensent in elkaar.' Heins haardos, waar Herwijnen hard aan trok, is dus ook een martelaar voor de onafhankelijke kunstkritiek.

Roosens rede

Als mystery guest hadden collega's Adelheid Roosen de redactie op gesmokkeld, die een interessante toespraak hield voor Hein, over de verhouding tussen speler en recensent, 'een prachtige, gruwelijke, zeer confronterende relatie'. Ze doelde hier niet op enige klefheid: 'Ik ken je zo lang, en zo weinig heb ik je gesproken. En dat beviel me er zo aan.'

Haar thema was Foucaults begrip 'parresia', het moedig spreken van de waarheid waardoor de relatie tussen gespreksgenoten op het spel komt te staan. Dit is het experiment dat recensent en speler aangaan, volgens Roosen: 'In alle jaren dat ik je ken, heb ik je dit, parresia, met hoge inzet, zien proberen, opnieuw proberen en zien doen. Ik heb je zien vechten en gedijen, ik heb je zien paaien en verraaien, ik heb je zien zegevieren en verliezen. En jij mij ook. (...) Ik heb de tiran in jou gezien, en jij die in mij.

Ik heb de elf in jou gezien, en jij in mij'.

De kantoorongein die ook op krantenredacties voorkomt, houd ik liever achter de schermen - u mocht eens denken dat we onze zware wereldnieuwsplicht veronachtzamen. Maar ik maak hier een uitzondering voor het niet-afscheidskrantje dat de V-redactie voor Hein had gemaakt, met op iedere pagina bij het stukje een portret van een collega in theaterpose. Hiernaast ziet u toneelrecensent Karin Veraart. Mijn eigen portret met scheefzittende plaksnor, bril en kroon houd ik achter.

Adelheid Roosen. Beeld anp

Pontzens pispot

Redacteur beeldende kunst Rutger Pontzen liet zich in dat krantje als witgeschminkte Mephisto afbeelden, wat goed bij hem bleek te passen. Maar zijn week stond in het teken van een pispot, het pissoir dat kunstenaar Marcel Duchamp in 1917 in New York had gekocht en geprobeerd tentoon te stellen. Het is door Britse kunstkenners gekozen tot 'belangrijkste kunstwerk van de 20ste eeuw', als voorloper van de popart, maar het origineel is kwijtgeraakt. Pontzen ging naar New York om het te zoeken.

Ik vond het een krankzinnig project toen hij het voorstelde, maar ik moet toegeven dat het de moeite waard was. Vrijdag stond een heerlijk lang verslag van zijn zoektocht in de krant (longread, moeten we dat noemen van de moderne journalistiekmarketing). Onze crossmediaredactie heeft er ook een audioverhaal van gemaakt dat ik u van harte kan aanbevelen. Rutger Pontzen doet, staande op de New Yorkse sleutelplaatsen in het pispot-mysterie, verslag van het verhaal, sprekend in zijn smartphone. Crossmedia heeft er historische beelden bij gevoegd en het geheel gemonteerd tot een smakelijk vormgegeven scrollverhaal.

Grasduint u daar gerust eens verder, want we behandelen met video en animatie een heel scala aan onderwerpen: hoe de benoeming van een opperrechter in de VS verloopt, een week Turkse tv kijken met Erdal Balci, een ode aan de verguisde legging, mee met verslaggever Toine Heijmans, waarom alzheimer zo moeilijk te genezen is, de videoversie van de Aarsman Collectie, enzovoorts. Onlangs kreeg mijn zoon in de klas bij geschiedenis onze Kijk Verder-uitlegvideo over de grondwetswijziging van Erdogan te zien. Dat leverde me aan de ontbijttafel zowaar enig respect op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.