Achtergrond Woningtekort en statushouders

Het Nederlandse woningtekort blijft nijpend, voorrang voor vluchtelingen of niet

Het niet langer verlenen van voorrang aan statushouders op de oververhitte woningmarkt roept discussie op tussen de regeringspartijen. VVD juicht het plan van vier Nederlandse gemeenten toe, terwijl D66 vindt dat ‘lokale populisten mensen niet tegen elkaar moeten opzetten’ door de pijlen in het woondebat op vluchtelingen te richten.

Opnames bij het voormalige gevangenis in Alphen aan den Rijn. Sinds oktober 2015 worden daar bijna 1200 vluchtelingen gehuisvest. Het opvangcentrum kwam onder vuur te liggen naar de zelfmoord van een asielzoeker uit Irak. Beeld Julius Schrank

‘Het is voor niemand goed als asielzoekers in een azc blijven zitten’, stelt Tweede Kamerlid Jan Paternotte. ‘Dat is slecht voor de integratie.’ Volgens Paternotte leidt het buiten de samenleving houden van deze groep ertoe dat ‘meer mensen langer blijven hangen in een uitkering’. ‘Het gaat meestal in een gemeente om tientallen vluchtelingen. Zij zijn niet het probleem. De laatste tien jaar zijn er veel te weinig woningen bijgebouwd. Daar moeten gemeenten mee aan de slag.’

Donderdag bracht de Volkskrant het nieuws dat vier gemeenten (Castricum, Medemblik, Stichtse Vecht, Westland) niet langer voorrang willen verlenen aan statushouders op de oververhitte woningmarkt. In nog eens 26 gemeenten is door lokale fracties een discussie erover gestart, blijkt uit een rondgang van deze krant langs 186 Nederlandse gemeenten (respons: 86 procent). Het zijn vooral de VVD- en PVV-fracties die op lokaal niveau de huisvestingsdiscussie aanzwengelen.

Tot vorig jaar hadden die partijen weinig te willen, want het voorrang verlenen aan statushouders bij het verdelen van de woningen was verplicht. PvdA en VVD maakten in het kabinet-Rutte II echter een einde aan die plicht, daarin gesteund door partijen als PVV en CDA. Sindsdien hebben gemeenten de mogelijkheid om naar eigen inzicht de voorrang voor statushouders te schrappen.

Daniël Koerhuis, VVD-Kamerlid en woningwoordvoerder voor zijn partij, reageert verheugd op het besluit van de vier gemeenten. ‘Het is heel gek, en ook onrechtvaardig, dat je een groep voorrang geeft omdat het een groep is.’ Ook voor niet-vluchtelingen kan de situatie immers schrijnend zijn. ‘Voorrang verlenen aan vrouwen met kinderen of mantelzorgers snap ik, maar aan een groep?’

Propvolle azc's

De gemeenten mogen dan af zijn van de voorrangsplicht, van die andere plicht, de huisvestingsplicht, zijn zij niet ontslagen. Een gemeente als Castricum onderzoekt daarom de mogelijkheid om statushouders in tijdelijke woonunits onder te brengen. Zo geeft de Noord-Hollandse gemeente tóch gehoor aan de wettelijke verplichting vanuit het Rijk om een vastgesteld aantal statushouders een woning aan te bieden. Voor Castricum zijn dit er 55 op een totaal van 24 duizend.

De huisvestingsplicht ten spijt slagen gemeenten er onvoldoende in woonruimte voor statushouders te creëren. Momenteel wachten zo’n 6.200 vluchtelingen met een verblijfsvergunning in een asielzoekerscentrum op een eigen huis, blijkt uit cijfers van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA). Na eerder azc’s te hebben gesloten vanwege een dalend aantal vluchtelingen zoekt het COA sinds drie weken naar nieuwe locaties. De reden is helder: de huidige azc’s zitten propvol.

Dat komt door een toegenomen instroom van vluchtelingen en door langere procedures bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), maar zeker ook doordat de uitstroom richting gemeenten afneemt, zegt een COA-woordvoerder. Er zijn simpelweg niet genoeg woningen in Nederland om alle statushouders een plek te bieden. En dus lopen de gemeentelijke wachtlijsten op.

Omdat de huisvestingsplicht wél is blijven bestaan, zette de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) het afschaffen van de voorrangsregeling eerder al weg als ‘symboolwetgeving’ en ‘een schijnoplossing’. Want om het aan hen toegewezen aantal statushouders te kunnen huisvesten, zien gemeenten zich in de praktijk meestal alsnog genoodzaakt vluchtelingen voorrang te bieden. Tenzij ze hen dus niet-reguliere woningen toewijzen, maar dat kan niet in iedere gemeente. 

‘Situatie statushouder is niet schrijnender dan van gescheiden vrouw met kind’

Statushouders moeten in het Noord-Hollandse Medemblik voortaan eerst een urgentieverklaring aanvragen voordat ze in aanmerking komen voor een woning. Als het aan lokale VVD-fractievoorzitter Mark Raat ligt, is dit vanaf volgend jaar beleid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden