Column

Het nationale hemd is nader dan de Europese rok

Het nieuwe normaal is dat de Europese buitengrenzen echt dicht moeten.

Tusk: Merkel is gevaarlijk... Beeld AFP

Een tijdje geleden wilde een student bestuurskunde me spreken. Over vluchtelingen. Waarom ik dacht dat de Europese buitengrens dicht moest. Grenzen kunnen toch niet dicht? En trouwens, we zijn toch gebonden aan verdragen? Na twee koppen koffie op mijn kosten vroeg hij of ik PVV stemde. Dat was veelzeggend en omgekeerde bewijslast bovendien. Wie de normale toestand beschrijft, namelijk dat niet iedereen het recht heeft hier te zijn, is al bijna een PVV-stemmer.

In de Kamer overkwam VVD'er Malik Azmani van het voorjaar iets dergelijks met zijn plan - buitengrens dicht en opvang in de regio. Het plan moest 'dood en begraven en daarna nooit meer over praten'. Zei Gerard Schouw van D66. Hoe anders hangen de bordjes ineens. Schouw is inmiddels directeur van iets vaags, Azmani zit nog prinsheerlijk in de Kamer. En de allerhoogste EU-leider, president Donald Tusk, zei donderdag in een interview bijna alleen maar dingen die niet gezegd horen te worden.

Wij kunnen de komst van miljoenen migranten beslist niet aan, aldus Tusk. Politici die er anders over denken, zijn 'gevaarlijk'. 'Sommigen zeggen dat deze migrantengolf te groot is om tegen te houden; ik weet zeker dat deze golf te groot is om níet tegen te houden.' Leiders moeten 'hun mindset veranderen, die in deze tijd een groot gevaar is.' Zo gaat hij maar door, in een frontale aanval tegen Angela Merkel én tegen de Europese Commissie. Dit speelt heus niet alleen in Oost-Europa, zegt Tusk. Ook elders is geen meerderheid voor het plan om vluchtelingen te verdelen.

Enfin, lees het zelf, in The Guardian. Tegenwoordig hebben we het over gamechangers. Dit lijkt me een loepzuivere. Wie weet is er wel een actie gaande om Merkel eronder te krijgen. Vorige week zei premier Rutte dat het Romeinse Rijk tenonder ging aan poreuze grenzen. Minister Dijsselbloem somberde in de internationale pers over mini-Schengen en het eind van de verzorgingsstaat. En de Franse premier Valls, in zes kranten: 'Als we niet zeggen dat we niet zoveel migranten kunnen opnemen, dan zeggen onze bevolkingen: over en uit met Europa.'

Helemaal eens natuurlijk, maar daar gaat het me nu niet om. Het krankjoreme idee dat als er veel mensen komen, we de voordeur maar open moeten zetten en ze welkom heten, heeft vier maanden stand gehouden. Hoe de bestuurlijke opinie kantelt, daarover zou die student eens een scriptie moeten maken. De socioloog Herman Vuijsje vergeleek dit proces ooit met een surplace. Hij vertelde dat veranderingen in Nederland altijd schoksgewijs gaan. Surplace is langdurige stilstand. Politici en opiniemakers beloeren elkaar, als wielrenners op de baan.

Wie durft er te gaan? Wie te vroeg gaat, is de sigaar. Op de baan word je gepakt, in de politiek krijg je een bruine smet. Heel lang gebeurt er niets; dan is ineens iedereen om. Wat er nog bijhoort, is dat ze zeggen dat ze dat altijd al vonden. Wie precies op tijd springt, wint de wedstrijd of krijgt een lintje vanwege de hervorming die allang had moeten gebeuren. Zo gaat de standpuntbepaling in Nederland al sinds koning Willem II, die immers in één nacht van conservatief liberaal geworden was.

(Tekst gaat door onder de foto)

Vuijsje: Wie durft als eerste...

Vuijsje verklaarde de gang van zaken met het grote Nederlandse conformisme. Allemaal vrijgevochten kinderen van de jaren zestig die zich helemaal inzetten voor de legalisering van wiet. Maar op afwijking ligt een geweldige morele hypotheek. Dat geldt dus ook voor de rest van Europa. Ook daarover zegt Tusk belangwekkende dingen. 'Vandaag speelt het debat niet tussen politici, intellectuelen of commentatoren. Voor het eerst in vele, vele jaren, heb ik gezien dat er een echt publiek debat is omdat de angst en onzekerheid zo echt zijn. Je kunt die angst op straat voelen. Niemand is vandaag in staat zulke aantallen op te vangen. Ook Duitsland niet.'

Anders gezegd, bestuurders en intellectuelen hebben de welkomstcultuur tegen de klippen op volgehouden. Zoals wel vaker in die milieus: de theorie gaat voor de praktijk. Journalist Arnold Karskens had in de zomer al geschreven over de 'cruises van Erdogan'; hoe je gemakkelijk en comfortabel naar Kos kon oversteken, en hoe Jan en alleman zich Syriër noemde. Karskens werd met een scheef oog bekeken. Nu lees ik over de universitaire diploma's die overal in Syrië te koop zijn, omdat de ideale vluchteling een tandarts of ingenieur is. En Karskens werd, net als Arthur van Amerongen met zijn boek Brussel: Eurabia, 'van ketter tot profeet'.

(Tekst gaat door onder de foto)

Karskens: Van ketter tot profeet... Beeld David van Dam

Het nieuwe normaal is dus dat de buitengrenzen dicht moeten. Zal het op tijd zijn? Ik vrees van niet. In Brussel is heuse paniek uitgebroken. Ik begrijp dat men Schengen nog twee weken geeft, als er niets verandert. Maar de bestuurlijke reflexen zijn precies dezelfde als altijd. Het ligt namelijk aan de lidstaten. Als die zich aan afspraken hielden, zou Europa prachtig zijn. Regeringsleiders zetten plechtige handtekeningen, beloven geld voor opvang, informatie-uitwisseling, het optuigen van de gezamenlijke grensbewaking. Maar ze doen het niet! Dat klopt en dat weten we al sinds jaar en dag. Het nationale hemd is nader dan de Europese rok. Daar moet je dus rekening mee houden. Maar die wijsheid daalt niet in.

Correspondent Marc Peeperkorn sprak vrijdag eurocommissaris Avramopoulos. Hij vroeg de commissaris waarom die denkt dat als het al niet lukt 350 vluchtelingen te spreiden, dat met een half miljoen wel zou lukken. 'Omdat we dat hebben afgesproken.' Ik wens de heer Avramopoulos veel succes en geef Schengen nog drie weken. Bij de Europese Commissie zullen ze zeggen dat er met het idee van Europa niks mis was. De burgers en de nationale politici, die wilden niet deugen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.