Het mysterie van de AOW

Agnes Jongerius liet het zich graag aanleunen. Alexander Pechtold, de leider van D66, had de voorzitter van de FNV gepromoveerd tot ‘de echte minister van Sociale Zaken’ van Nederland....

Jongerius had voor elkaar gekregen dat aan de Sociaal-Economische Raad advies zou worden gevraagd. De SER, het overlegorgaan van werkgevers, werknemers en onafhankelijke Kroonleden, zou voor 1 oktober met een alternatief voor ‘AOW-67’ kunnen komen. Met andere woorden: minister Piet Hein Donner van Sociale Zaken is eigenlijk niet meer dan de hulpsinterklaas (om een woord van VVD-leider Mark Rutte te gebruiken) van Jongerius.

Die indruk werd niet weggenomen door Mariëtte Hamer, fractievoorzitter van de PvdA en onderhandelaar bij het akkoord. Wel betrok zij voorzitter Bernard Wientjes van VNO-NCW in haar complimenten aan de sociale partners. Volgens Hamer vormen het beleidsakkoord van de coalitie en het sociaal akkoord van vakbeweging en werkgevers één ondeelbaar geheel. Want van dat laatste moet het broodnodige maatschappelijk draagvlak komen. In de redenering van Hamer is het advies van de SER, dat 1 oktober moet verschijnen, onontbeerlijk voor dat draagvlak.

Volgens Hamer zou het kabinet een SER-advies ongeclausuleerd moeten overnemen, als dat dezelfde bezuiniging oplevert als AOW-67. Jongerius verklaarde op haar beurt dat dat geen probleem hoeft te zijn. Zij was optimistisch over de mogelijkheid van een gezamenlijk alternatief van werknemers en werkgevers. Dat zou kunnen bestaan uit fiscalisering van de AOW (alle belastingbetalers, ook gepensioneerden, betalen mee, naar rato van hun inkomen) en/of aftopping van de hypotheekrenteaftrek.

Dit scenario zou betekenen dat de SER de voorgenomen verhoging van de AOW naar 67 jaar zou kunnen terugdraaien.

Werkgeversvoorzitter Wientjes liet wijselijk in het midden of hij Jongerius op dit traject gaat volgen. VNO-NCW is in principe tegen aantasting van de hypotheekrenteaftrek en voor AOW-67, maar vindt het op dit moment veel belangrijker dat er een ‘nationaal akkoord’ komt met stimuleringsmaatregelen, loonmatiging door bedrijven en de overheid en rust in de bedrijven. Met andere woorden: wat betreft Wientjes moet Jongerius binnen boord blijven, met of zonder AOW-67.

Maar minister-president Balkenende, minister van Sociale Zaken Donner en fractievoorzitter Van Geel (allen CDA) interpreteren de afspraken anders. Voor de duidelijkheid citeer ik de passage in de brief van Donner over het Resultaat Sociaal Overleg 24 maart 2009, zoals het sociaal akkoord officieel wordt genoemd:

‘Het kabinet heeft het voornemen de AOW-leeftijd te verhogen naar 67 jaar. Achtergrond hiervan is voor het kabinet de bijdrage die deze maatregel heeft op de houdbaarheid van de overheidfinanciën (0,7 procent van het BBP) en van de aanvullende pensioenen, de verhoging van de arbeidsparticipatie en de verlaging van de collectieve uitgaven. Desondanks wil het kabinet de SER in de gelegenheid stellen om voor 1 oktober 2009 in een advies een alternatief aan te reiken. Bij de definitieve besluitvorming zal dit SER-advies een zwaarwegende rol spelen.’

Van Geel onderstreepte tijdens het Kamerdebat van donderdag dat een alternatief moest voldoen aan de criteria die in Donners brief worden genoemd. Dit betekent dat een SER-alternatief niet alleen een structurele bezuiniging moet opleveren ter grootte van 0,7 procent van het bruto binnenlands product (4,2 miljard per jaar), maar ook moet bijdragen aan het oplossen van de stijgende pensioenlasten en aan verhoging van de arbeidsparticipatie. Dan wordt het wel erg moeilijk om wat anders te verzinnen dan AOW-67.

Balkenende week daar weer een klein beetje van af: de SER is vrij in zijn advies. Het kabinet wil niet vooraf de criteria noemen waaraan het dit SER-advies zal toetsen. Maar: het moet een ‘niet-verdeeld’ advies zijn, waar werknemers en werkgevers gezamenlijk achter staan. Het zal ‘zwaar wegen’, maar, onderstreepte Balkenende, ‘wij nemen de besluiten, wij houden onze eigen verantwoordelijkheid’.

Waarop Rutte aan Balkenende vroeg: ‘Geeft u Jongerius nu een faire kans, of heeft u haar dinsdag met een fopspeen de nacht ingestuurd?’ Hij kreeg geen antwoord.

Rutte speculeerde erop dat de coalitie het in het najaar niet zal aandurven de verhoging van de AOW door te zetten. De weerstand tegen de maatregel onder de bevolking is immers groot. Agnes Kant van de SP kondigde tijdens het debat al aan dat haar partij massaal actie zal voeren tegen AOW-67.

Door de weigering van Jongerius om akkoord te gaan met de verhoging van de AOW-leeftijd, is een dichte mist ontstaan. Tot het najaar weten de burgers niet waar ze aan toe zijn. De deelnemers aan de onderhandelingen leggen het besluit over AOW-67 verschillend uit.

De minister van Sociale Zaken heet niet Agnes Jongerius, maar Piet Hein Donner. Hij zal snel aan de slag moeten gaan om een plan ter verhoging van de AOW-leeftijd uit te werken. Donner maakte een moeizame start op Sociale Zaken. De hervorming van het ontslagrecht ging niet door, de plannen van de commissie-Bakker om de vergrijzing aan te pakken verdwenen in de ijskast. Het vergroten van de arbeidsparticipatie is altijd zijn grote doel geweest.

Dankzij de crisis krijgt Donner nu een herkansing om geschiedenis te schrijven met een grote hervorming in de sociale zekerheid. Zijn AOW-67 zal veel weerstand oproepen. Donner zal ongetwijfeld van de FNV en de SP de rol van Zwarte Piet krijgen. Altijd beter dan hulpsinterklaas.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden